Të prezantojmë me Epokën e Inteligjencës

"A do të mjaftojë… t’u zëmë besë këtyre barrierave prej pergamene kundër frymës depërtuese të pushtetit?"
—James Madison, Federalisti nr. 48

Kemi kënaqësinë të prezantojmë Epokën e Inteligjencës, blogun e ekipit të ri të së Ardhmes Strategjike të OpenAI. Jemi një ekip i vogël me synimin e përbashkët për t’iu përgjigjur një pyetjeje gjithëpërfshirëse: si duhet të ristrukturohet shoqëria e lirë për të ruajtur të drejtat dhe aftësinë e individit për të vepruar, duke iu përshtatur njëkohësisht shfaqjes së IA-së transformuese?

Në komunitetin e gjerë të sigurisë dhe politikave të IA-së, pyetje të tilla nganjëherë quhen rreziqe të përqendrimit të pushtetit. Ekipi ynë mbështetet në idenë se, në planin afatgjatë, kjo kategori rreziku është më e madhja, më seriozja dhe më sfiduesja për t’u trajtuar në aspektin konceptual. Pse?

Shteti modern është fryt i një procesi të gjatë dhe të pabarabartë negociatash ndërmjet qendrave të ndryshme të pushtetit, si zotëruesit e kapitalit dhe mallrave, ushtruesit e pushtetit politik dhe populli. Në themel, pushteti politik dhe ushtarak është mbështetur te puna njerëzore. Të kesh pushtet politik do të thotë të zotërosh monopolin e forcës legjitime. Gjatë gjithë historisë njerëzore, ky monopol është përbërë nga ushtarët dhe ata që sot i quajmë "polici", së bashku me një burokraci të gjerë civile dhe ushtarake—të plotësuar, sigurisht, nga shumë mjete teknologjike, por të vënë në funksionim kryesisht nga njerëz, mbështetja e të cilëve nevojitej për ta mbajtur sistemin në punë. Dhe i gjithë ky aparat—ushtarët, mjetet dhe burokracia përkatëse—financohej nga taksat e mbledhura mbi pagat ose prodhimin e njerëzve, të cilët duhej të ishin të gatshëm t’i paguanin. Në thelb, pushteti është mbështetur te bashkëpunimi dhe pëlqimi në shkallë të gjerë i shumë njerëzve. David Hume e shprehu shkurt këtë supozim, shpesh të nënkuptuar, kur vërejti se udhëheqësit politikë "nuk kanë asgjë tjetër ku të mbështeten përveç opinionit [popullor]".

Por ndoshta jo më. Përparimet në sistemet autonome që veprojnë në botën reale së shpejti mund t’u mundësojnë shteteve të ushtrojnë forcë—brenda dhe jashtë vendit—pa u mbështetur te ushtarë apo punonjës policie bashkëpunues. Përparimet në inteligjencën e makinave mund të bëjnë gjithashtu që shteti t’i sigurojë të ardhurat e nevojshme jo nga frytet e punës individuale të njerëzve, por nga rezultatet e qendrave të të dhënave. Edhe funksionimi i vetë burokracisë mund të automatizohet në masë të madhe. Prandaj, pushteti mund të mos kërkojë më një marrëveshje të gjerë shoqërore për t’u ruajtur, dhe populli, në kuptimin e gjerë, mund të ketë vetëm një rol të vogël në tryezën e bisedimeve, ose ndoshta të mos ketë fare rol.

Shmangia e këtij rezultati është thelbësore për ruajtjen e lirisë njerëzore. Asnjë zbulim shkencor, përparim teknologjik apo rritje ekonomike nuk e justifikon sakrifikimin afatgjatë të autonomisë individuale që do të sillte ky rezultat. Shumë prej shqetësimeve që me të drejtë po i japin shtysë politikës së sapolindur të IA-së lidhen me këtë pyetje. Bizneset, grupet e interesit dhe individët ndajnë të njëjtin shqetësim: "A do ta humbas vendin tim në tryezën e vendimmarrjes?" Në njëfarë mase, politika amerikane e shekullit XXI është formësuar nga shqetësime të ngjashme për aftësinë individuale dhe kolektive për të ndikuar në drejtimin e vendit dhe për atë se "për kë" funksionon ekonomia. Me të drejtë, IA-ja ua shton rëndësinë këtyre shqetësimeve ekzistuese.

Ky është një problem strukturor që shkon përtej politikës partiake të ditëve tona, madje edhe përtej formave dhe ritualeve përmes të cilave ushtrohet sot demokracia republikane, sado të shenjta qofshin ato për ne. Njerëzit mund të jenë duke humbur pushtetin edhe nëse ruhet rutina e votimit për përfaqësuesit tanë. Njerëzve mund t’u hiqet aftësia për të vepruar edhe nëse një copë pergamenë thotë se janë të lirë.

Që në agimin e Shteteve të Bashkuara si komb i lirë, James Madison e dinte se "barrierat prej pergamene" nuk do të mjaftonin për të parandaluar tiraninë. Ashtu si shumë prej Themeluesve, shqetësimi i tij kryesor ishte shmangia e përqendrimit të tepruar të pushtetit.

Por kjo nuk do të thoshte se Themeluesit përkrahnin decentralizimin rrënjësor të pushtetit. Përkundrazi, ata e modeluan ekuilibrin e pushtetit duke përdorur metafora të marra nga shkenca më e përparuar e kohës së tyre—mekanika njutoniane. Dokumentet themeluese të Amerikës, duke pasqyruar gjuhën dhe logjikën e gravitetit, janë të mbushura me referenca ndaj "orbitave", "sferave" dhe prirjeve "tërheqëse" të një gjëje drejt një tjetre. Një sistem diellor nuk është një grumbull shkëmbinjsh i decentralizuar në maksimum; ai përbëhet nga hëna që rrotullohen rreth planetëve, të cilët nga ana e tyre rrotullohen rreth një dielli qendror. Ata besonin se njerëzit dhe organizatat kishin prirje për të kërkuar pushtet, ashtu si trupat qiellorë kishin prirje të parashikueshme lëvizjeje dhe tërheqjeje; dhe se shmangia e përqendrimit të tepruar të pushtetit kërkonte të kuptoheshin mekanizmat e këtyre prirjeve, në mënyrë që ato të viheshin në lëvizje kundër njëra-tjetrës.

Pra, synimi i Themeluesve nuk ishte të shmangnin çdo përqendrim të pushtetit, por përqendrimin e tepruar, duke e vënë pushtetin përballë pushtetit dhe ambicien përballë ambicies. Sot mund të përdornim fjalë si "stimuj" dhe shprehje si "teoria e lojërave" për të përshkruar të njëjtat dinamika themelore.

Në mënyrë të ngjashme, përgjigjja ndaj sfidës strukturore që inteligjenca e përparuar e makinave i paraqet shoqërisë së lirë ndoshta nuk është decentralizimi më rrënjësor i mundshëm i pushtetit. Përkundrazi, ajo që duhet është vendosja dhe ruajtja e ekuilibrit të duhur të pushtetit, në mënyrë që asnjë aktor i vetëm apo grup i vogël aktorësh të mos mund të sundojë mbi të tjerët.

Arritja e këtij ekuilibri do të kërkojë një vështrim realist ndaj natyrës së kësaj teknologjie. Një botë ku çdo individ, sado keqdashës, mund t’u shkaktojë lehtësisht dëm të madh mijëra ose miliona njerëzve të tjerë, nuk është një botë që ka arritur ekuilibrin e duhur të pushtetit. Por nuk e kemi arritur ekuilibrin e duhur të pushtetit as nëse individëve u mungojnë qasja e gjerë dhe kontrolli mbi pothuajse të gjitha aspektet e mjeteve që përdorin për të shprehur lirinë e tyre. Asnjë kompani apo oligopol nuk duhet të përcaktojë ose kontrollojë ekonominë apo arkitekturën themelore të shoqërisë njerëzore.

Duhet të jemi të hapur edhe ndaj rreziqeve që nuk burojnë nga njerëz keqdashës. Incidenti i fundit me Hugging Face tregoi se agjentët e IA-së mund të veprojnë përtej detyrave që u janë caktuar dhe të mbështeten te zbulimet e njëri-tjetrit në mënyra që operatorët nuk i kishin parashikuar apo autorizuar. Përtej incidentit me Hugging Face, njerëzit kanë të drejtë të shqetësohen për ndikimin që një IA superinteligjente "e shkëputur" nga kontrolli njerëzor mund të ketë te qëndrueshmëria e institucioneve tona politike dhe ekonomike, e madje edhe te jetët tona. Të pretendosh se decentralizimi i zgjidh të gjitha problemet—edhe nëse beson se zgjidh shumë prej tyre—do të thotë të shpërfillësh rreziqe që tashmë duhet të jenë të qarta dhe të pranishme.

Parimet e përgjithshme në vijim—një listë jo shteruese—do të na ndihmojnë ta udhëheqim punën tonë ndërsa përballemi me çështjen e parashtruar më lart:

• Njerëzit duhet të ruajnë autonominë dhe mundësitë individuale në përdorimin e IA-së dhe teknologjive të lidhura me të, edhe nëse kjo ndonjëherë kërkon kompromise si me sigurinë, ashtu edhe me rritjen ekonomike;
• Autonomia individuale varet nga përgjegjësia individuale për përdorimin e gabuar ose abuziv të teknologjisë;
• Ekziston një kategori e vogël, por serioze rreziqesh që kërkon një shkallë veprimi kolektiv dhe ky veprim duhet të ketë fushëveprim sa më të ngushtë e të kufizuar;
• Kurdo që është e mundur, ligji duhet të synojë krijimin e kushteve të barabarta dhe fuqizimin e individëve e organizatave të vogla, në vend të përqendrimit të pushtetit;
• Institucionet politike, shoqërore dhe ekonomike njerëzore duhet të ruajnë rolin parësor në drejtimin e çështjeve botërore, edhe nëse duhet të zhvillohen në mënyra që sot mund të na duken të huaja;
• Qeverisja afatgjatë e IA-së do të mbështetet në mekanizma të rinj institucionalë për të arritur kuptueshmëri të kufizuar—kur sistemet e IA-së ndërmarrin veprime me pasoja të mëdha për mirëqenien fizike ose pronën e personave të tjerë, këto veprime duhet të mund të lidhen me një person përgjegjës ose me një organizatë nën kontrollin njerëzor. Megjithatë, çdo mekanizëm i tillë duhet të projektohet duke e vendosur privatësinë në themel; shprehja e lirë kërkon anonimitet dhe njerëzit duhet të jenë të lirë ta përdorin IA-në në mënyrë anonime në shumë rrethana.

Do të përpiqemi të shpjegojmë—sa më konkretisht të jetë e mundur—se si besojmë që duhen ekuilibruar këto parime, të cilat, duhet pranuar, si çdo grup i mirë parimesh, janë deri diku në tension me njëri-tjetrin. Kjo do të kërkojë kërkime në pikëtakimin e hartimit të politikave publike, ekonomisë, së drejtës, historisë dhe vetë të nxënit makinerik. Do të kërkojë gjithashtu shumë parashikime. Për shembull, besojmë se IA-ja do t’i ndryshojë kompanitë në nivel strukturor, ngjashëm me mënyrën se si teknologjitë e Revolucionit Industrial—dhe veçanërisht hekurudha—sollën lindjen e korporatës moderne të menaxhuar profesionalisht. Është e vështirë të mendojmë për ekonominë politike dhe ekuilibrin e pushtetit në të ardhmen pa zhvilluar ide më të plota pikërisht për mënyrën se si mund të transformohet vetë struktura e kompanive, e agjencive qeveritare dhe, më gjerësisht, e shoqërisë civile.

Ekipi i së Ardhmes Strategjike do ta ndajë punën e tij si këtu, ashtu edhe në formate të tjera, përfshirë artikuj, video dhe podkaste. Përpjekjet tona do të jenë një punë në zhvillim, me theks te përmirësimi i vazhdueshëm, debati dhe gatishmëria për të dëgjuar komentet. Teksa qëndrojmë "në rrëzë të singularitetit", kemi shumë më tepër pyetje sesa përgjigje. E dimë se vetëm "barrierat prej pergamene" nuk do të na japin zgjidhjet që kërkojmë, por as nuk e shpërfillim atë që është shkruar si "thjesht fjalë". Ne punojmë në shërbim të idealeve të shprehjes së lirë dhe lirisë individuale, të mishëruara në pergamenën modeste të Kushtetutës së SHBA-së. Po kështu edhe kushtetutat e shumë shoqërive të tjera të lira anembanë botës i mishërojnë këto ideale.

Në fund të fundit, e dimë se asnjë kompani, industri apo edhe shoqëri njerëzore e vetme nuk mund t’u përgjigjet njëanshmërisht pyetjeve të rëndësishme me të cilat përballemi. Kjo është një detyrë që njerëzimi duhet ta ndërmarrë së bashku. Shpresa jonë më e madhe është të hedhim dritë mbi çështjet më të vështira që lidhen me mënyrën se si IA-ja do ta riformësojë botën tonë. Puna jonë sapo ka nisur dhe kemi ende shumë përpjetë për të ngjitur.

Shënim: emrin e këtij blogu e ndryshuam në Epoka e Inteligjencës, për ta dalluar nga organizata jofitimprurëse AI Futures Project.