Operatie "Visvoer": activiteiten van een contentfarm van Russische oorsprong

Deze casestudy werd oorspronkelijk gepubliceerd in het rapport van februari 2026⁠(opent in een nieuw venster) van OpenAI over het tegengaan van kwaadaardig gebruik van AI.

We hebben een reeks ChatGPT‑accounts geblokkeerd die waren gekoppeld aan het netwerk "Rybar" ("Рыбарь", Russisch voor "visser") op Telegram en X. Ten minste enkele accounts waren waarschijnlijk afkomstig uit Rusland. Het netwerk genereerde content die overal op internet werd geplaatst, soms door accounts met het Rybar-merk en soms door socialmedia-accounts zonder openlijk verklaarde band met Rybar. Een gebruiker vroeg ChatGPT ook om namens Rybar commerciële plannen op te stellen voor heimelijke beïnvloedingscampagnes in Afrika. Omdat de actoren ChatGPT gebruikten om het Rybar-netwerk en andere kanalen van content te voorzien, hebben we deze operatie "Visvoer" genoemd.

De belangrijkste activiteit die we binnen dit netwerk vaststelden, was het genereren van content voor plaatsing op sociale media. Gebruikers schreven hun prompts doorgaans in het Russisch, maar genereerden content in diverse talen, met name Russisch, Engels en Spaans. Een deel van deze content werd vervolgens online geplaatst door socialmedia-accounts met het Rybar-merk en op de hoofdwebsite van Rybar. Eén gebruiker genereerde ook Sora-video's om het Rybar-merk te promoten.

Naast content die online werd geplaatst door accounts met het Rybar-merk, genereerde de hoofdgebruiker in deze zaak ook reeksen Engelstalige reacties. Met onderzoekstechnieken op basis van openbare bronnen stelden we vast dat veel van deze gegenereerde reacties woordelijk overeenkwamen met berichten op het Telegram-kanaal van Rybar. Rechtsboven: Engelstalige tweet met het Rybar-merk. online door diverse X- en Telegram-accounts, waarvan geen enkel Rechtsonder: Spaanstalige tekst en een Rybar-infographic op een Spaanstalige website openlijk een band met Rybar vermeldde. In wezen de ChatGPT‑talige website andaluciamorisca[.]org. De activiteit leek voor deze accounts als een contentfarm te fungeren. We kunnen niet onafhankelijk bevestigen via welk mechanisme de door AI gegenereerde content uiteindelijk door deze accounts online werd geplaatst. Ze lijken soms ook content te hebben geplaatst die niet door onze modellen was gegenereerd.

Opmerkelijk is dat de dreigingsactor bij ten minste één gelegenheid (hieronder afgebeeld) met één prompt een reeks van zeven tweets genereerde. We stelden vast dat zes daarvan door verschillende X-accounts waren getweet. Volgens de statistieken van X werd de meest bekeken tweet ruim 150.000 keer gezien; de minst bekeken tweet slechts 57 keer. Het account waarvan de tweet het vaakst werd bekeken, had op 26 januari 2026 ruim 600.000 volgers; het account met de minst bekeken tweet had op dezelfde datum 827 volgers. Omdat alle tweets in één reeks met één prompt werden gegenereerd, wijst dit erop dat het aantal volgers van elk account waarschijnlijk bepalender was voor het bereik van de tweets dan het feit dat de content door AI was gemaakt.

Naast het genereren van content vroeg het hoofdaccount van de operatie ChatGPT om een lijst met diensten die Rybar aan niet nader genoemde klanten kon aanbieden naar het Engels te vertalen. Daartoe behoorden het beheren van X- en Telegram-accounts, een tweetalige website voor "onderzoeksjournalistiek" over Afrika, betaalde publicaties in Franstalige media en een netwerk van accounts die berichten versterken. In een afzonderlijke prompt werd het model gevraagd een voorstel te redigeren voor wat een operationeel ingezet team voor verkiezingsbeïnvloeding leek te zijn, vermoedelijk in Afrika. Dit voorstel omvatte zowel activiteiten ter plaatse als online, zoals het opbouwen van een netwerk van lokale agenten en het organiseren van grootschalige evenementen. Een derde prompt besprak een informatiecampagne gericht op de Democratische Republiek Congo (DRC). In andere prompts werd gevraagd naar het verkiezingsproces in Burundi en Kameroen en werden opties geschetst voor een campagne in Madagaskar, waaronder het idee om protesten ter plaatse aan te wakkeren. Er waren aanzienlijke bedragen mee gemoeid: voor het meest ambitieuze project werd een jaarlijks budget van maximaal $ 600.000 geraamd.

Dezelfde gebruiker genereerde af en toe promotiemateriaal voor een nieuwsmedium genaamd "REST Media", dat door onderzoekers van openbare bronnen aan Rybar is gekoppeld⁠(opent in een nieuw venster). Een deel van dit promotiemateriaal werd online geplaatst door dezelfde groep Telegram-kanalen die hierboven is beschreven. In augustus voerde de belangrijkste ChatGPT‑gebruiker in deze zaak bijvoorbeeld een artikel van REST Media in waarin Duitsland werd beschuldigd van het opbouwen van een beïnvloedingsnetwerk in Moldavië. Vervolgens vroeg de gebruiker ons model om daar een reeks reacties op te genereren. Drie van de reacties werden daarna door drie verschillende kanalen op Telegram geplaatst, telkens met een link naar het REST-artikel.

De door deze operatie gegenereerde content was kenmerkend voor heimelijke Russische beïnvloedingsoperaties door de jaren heen. De content prees doorgaans Rusland en zijn bondgenoten, zoals Belarus, bekritiseerde Oekraïne en beschuldigde westerse landen van buitenlandse inmenging.

Het Rybar-netwerk heeft veel volgers op sociale media. Alleen al het belangrijkste Russischtalige Telegram-kanaal telt zo'n 1,4 miljoen abonnees. Veel van de X- en Telegram-accounts die de content van de operatie plaatsten, hadden eveneens tienduizenden volgers. We zagen echter niet dat de content werd versterkt door reguliere nieuwsmedia. Ook konden we in Afrika geen activiteiten ter plaatse vaststellen die overeenkwamen met de beschrijving in de commerciële voorstellen.

Op basis van de Breakout-schaal⁠(opent in een nieuw venster) voor de impact van beïnvloedingsoperaties (IO), die IO beoordeelt van 1 (laagste) tot 6 (hoogste), schatten we deze operatie vanwege de brede verspreiding op sociale media in aan de bovenkant van categorie 3 (meerdere gemeenschappen op meerdere platforms).