Kif GPT‑5 għen lill-immunologu Derya Unutmaz isolvi misteru ta’ 3 snin

It-tabib u immunologu Derya Unutmaz ilu snin interessat fl-intelliġenza artifiċjali. Iżda l-mument tiegħu ta’ “issa fhimt” wasal lejn l-aħħar tal-2025, meta GPT‑5 Pro għen lilu u lil-laboratorju tiegħu jerġgħu jiftħu misteru ta’ tliet snin dwar tip speċjali ta’ ċellola immunitarja li tgħin lill-ġisem tal-bniedem jiġġieled il-kanċer u mard ieħor.

Il-misteru kien idur ma’ mistoqsija bażika iżda importanti fl-immunoloġija: il-glukożju kif jaffettwa l-mod kif jiżviluppaw u jispeċjalizzaw iċ-ċelloli T? Iċ-ċelloli T huma ċelloli immunitarji li jgħinu lill-ġisem jiġġieled il-viruses, joqtol ċelloli kanċerużi, jirrispondi għal xi batterji u parassiti, u jiddistingwi ċelloli b’saħħithom minn theddid. Hekk kif jiżviluppaw, jieħdu funzjonijiet differenti, inklużi rwoli li jistgħu jinfluwenzaw il-kanċer, il-mard awtoimmuni u l-infezzjoni. Li wieħed jifhem x’imbotta liċ-ċelloli T lejn speċjalizzazzjoni jew oħra jista’ jgħin lir-riċerkaturi jifhmu aħjar, u eventwalment jittrattaw aħjar, dan il-mard.

Illum, Unutmaz—professur f’The Jackson Laboratory u fl-Università ta’ Connecticut—jgħid li l-AI tant saret ċentrali f’xogħlu li ma jistax jimmaġina jagħmel ix-xjenza mingħajrha. “Ikun bħallikieku jneħħulek iż-żewġ idejk, jew nofs moħħok,” qal Unutmaz.

Il-misteru beda fl-2022, meta Unutmaz għamel esperiment biex jifhem kif tip ta’ zokkor imsejjaħ glukożju kien jaffettwa l-iżvilupp taċ-ċelloli T. Iċ-ċelloli jużaw il-glukożju bħala sors ta’ fjuwil, iżda wkoll biex jibnu proteini u jwettqu funzjonijiet oħra.

Ir-riżultati tal-esperiment ta’ Unutmaz jista’ jkollhom implikazzjonijiet għal mard bħall-kanċer, il-mard awtoimmuni u l-infezzjonijiet. Iżda dak iż-żmien, Unutmaz u l-laboratorju tiegħu ma setgħux jifhmu dak li kienu qed jaraw.

Studji preċedenti taw evidenza qawwija li l-metaboliżmu tal-glukożju kien jinfluwenza kif jispeċjalizzaw iċ-ċelloli T. Biex jifhmu aħjar din ir-relazzjoni, Unutmaz u t-tim tiegħu esponew ċelloli T kmieni fl-iżvilupp tagħhom jew għal ambjent b’livell baxx ta’ glukożju, jew għal wieħed li kien fih molekula simili għall-glukożju msejħa deossiglukożju. Id-deossiglukożju jfixkel il-ħila ta’ ċellola li tuża l-glukożju, u jfixkel il-produzzjoni tal-enerġija u l-bini tal-proteini. Il-proteini huma importanti għax jikkoordinaw l-attività fi ħdan ċellola u jaġixxu bħala messaġġiera li jibagħtu u jirċievu informazzjoni barra ċ-ċellola.

It-tim stenna li ż-żewġ kundizzjonijiet jagħtu riżultati simili. Fiż-żewġ każijiet, il-glukożju, u għalhekk l-enerġija li ċ-ċelloli T kellhom bżonn biex jaħdmu, kien se jkun limitat. Iżda mhux hekk ġara.

Iċ-ċelloli T esposti għad-deossiglukożju kważi kollha pproduċew ċelloli involuti fir-rispons infjammatorju tal-ġisem. Xi wħud miċ-ċelloli T esposti għal konċentrazzjonijiet baxxi ta’ glukożju speċjalizzaw bħala ċelloli tar-rispons infjammatorju, iżda mhux fin-numri li dehru bid-deossiglukożju. L-effetti tal-espożizzjoni bikrija għad-deossiglukożju baqgħu jidhru anke meta r-riċerkaturi neħħew il-molekula simili għall-glukożju.

Din id-differenza ma setgħetx tiġi attribwita għal nuqqas ta’ enerġija biss. Kien hemm xi ħaġa oħra għaddejja. Iżda Unutmaz u l-laboratorju tiegħu ma rnexxilhomx jifhmu x’kien qed jiġri, għalhekk refgħu l-esperiment fil-ġenb u għaddew għal kompiti urġenti oħra li kellhom bżonn l-attenzjoni tagħhom.

Imbagħad GPT‑5 Pro ħareġ lejn l-aħħar tal-2025 u Unutmaz iddeċieda jerġa’ jqajjem l-esperiment. Huwa tella’ r-riżultati fil-mudell u talbu janalizza d-data.

GPT‑5 Pro ssuġġerixxa li d-deossiglukożju kien qed ifixkel il-bini ta’ proteina msejħa IL-2. Din il-proteina tista’ tipprevjeni liċ-ċelloli T milli jsiru ċellola tar-rispons infjammatorju magħrufa bħala Th17. Essenzjalment, id-deossiglukożju neħħa ostaklu għall-ħila ta’ ċellola T li ssir ċellola Th17. Dan jista’ jkun għaliex iċ-ċelloli T fl-ambjent b’livell baxx ta’ glukożju ma sarux ċelloli Th17 bl-istess numri qrib dawk li dehru fl-ambjent bid-deossiglukożju.

“GPT‑5 ħareġ b’dan l-għarfien tassew notevoli li, meta tħares lura, jagħmel sens perfett,” qal Unutmaz. Kien ftit lil hinn mill-qasam ta’ għarfien tiegħu stess, għalhekk hu ma rax ir-rabta, u lanqas ħadd fil-laboratorju tiegħu.

Imbagħad Unutmaz iddeċieda jara jekk GPT‑5 setax ibassar ir-riżultat ta’ esperiment. L-immunologu beda b’wieħed li kien diġà wettaq fuq ċellola T li timmira tip ta’ limfoma. L-esperiment tiegħu wera li dawn iċ-ċelloli T partikolari, imsejħa CD8+, kellhom ħila mtejba biex joqtlu ċ-ċelloli tal-limfoma.

Meta Unutmaz talab lil GPT‑5 Pro jissimula l-istess esperiment, dan bassar b’mod korrett iż-żieda fil-ħila taċ-ċelloli CD8+ li joqtlu ċ-ċelloli tal-limfoma. Il-mudell ma setax ikun ġabar ir-riżultati mill-internet, għax Unutmaz kien għadu ma ppubblikahomx.

“Dak kien il-mument meta ħassejt li, sew, dawn il-mudelli issa waslu f’punt fejn verament, tassew jifhmu,” qal.

Unutmaz qal li mudelli bħal GPT‑5 Pro issa jaħdmu aktar bħal kollaboraturi. Jistgħu jissimplifikaw ir-reviżjonijiet tal-letteratura, billi jipproċessaw mijiet ta’ artikli akkademiċi ġodda ppubblikati kull ġimgħa u jgħinu lix-xjenzati jidentifikaw mistoqsijiet li għadhom mingħajr tweġiba. Jistgħu wkoll jgħinu lir-riċerkaturi jirfinaw l-ipoteżijiet tagħhom, u jnaqqsu ż-żmien meħtieġ biex jidentifikaw l-aktar esperimenti ta’ siwi li għandhom jitwettqu.

“L-għadd ta’ affarijiet li tista’ tagħmel biex tindirizza l-ipoteżi tiegħek huwa kbir ħafna,” qal Unutmaz. “Għandek għadd bla tarf ta’ approċċi, u ma tafx liema wieħed se jkun l-aħjar strateġija.” Għalhekk juża GPT‑5 Pro biex jissimula esperimenti u jbassar ir-riżultati, ħalli jgħinu jnaqqas l-għażla ta’ liema esperimenti jkun ta’ min jerġa’ jagħmel fil-laboratorju. Dan jista’ jneħħi ġimgħat jew xhur, saħansitra snin, ta’ xogħol għar-riċerkaturi, u jaċċellera bil-kbir il-qasam tal-bijoloġija.

Minkejja dan, l-għarfien espert fis-suġġett jibqa’ kruċjali. L-AI tista’ tiġġenera għarfien ġdid, iżda n-nies xorta jridu jevalwaw is-sinifikat u l-plawżibbiltà tiegħu. Pereżempju, xi ħadd mingħajr l-għarfien espert ta’ Unutmaz ma kienx ikun kapaċi jgħid jekk l-għarfien mekkanistiku li GPT‑5 Pro indika fl-esperimenti tiegħu fuq ċelloli immunitarji kienx importanti jew le.

Il-ħila li jiġi ġġenerat għarfien ġdid u li x-xogħol jitħaffef hija r-raġuni għaliex dawn il-kapaċitajiet jeħtieġ li jiġu ttrattati b’mod responsabbli. L-AI tista’ tgħin lir-riċerkaturi javvanzaw aktar malajr fil-bijoloġija u l-mediċina, iżda dawk il-kapaċitajiet jistgħu wkoll inaqqsu l-ostakli għall-użu ħażin, inkluż minn atturi ħżiena li jfittxu jiddisinjaw jew jużaw armi bijoloġiċi jew kimiċi. Il-Preparedness Framework ta’ OpenAI jiddeskrivi l-approċċ tagħna biex insegwu dawn ir-riskji u nibnu salvagwardji kontra kapaċitajiet tal-AI li jistgħu joħolqu ħsara serja.

Unutmaz huwa ottimist dwar fejn sejra l-AI. Jgħid li mhi bħal xejn li ġie qabilha—la l-internet u lanqas ir-rivoluzzjoni industrijali. Dan l-aħħar, Unutmaz esperimenta b’għodod avvanzati tal-AI, inklużi Codex u GPT‑5.2 Riċerka Profonda, biex jgħinu jikkompila settijiet kbar ta’ data dwar mutazzjonijiet tal-kanċer u jiġġenera materjali ta’ riċerka—inkluż abbozz estensiv ta’ ktieb iffukat fuq iċ-ċelloli T—bil-għan li jaċċellera l-isforzi fl-immunoterapija ta’ preċiżjoni.

Unutmaz iħossu xxurtjat li huwa parti minn dan iż-żmien ta’ skoperta. “Li mhux biss inkun nista’ narah storikament, iżda nieħu sehem ftit fih, inħossni tassew xxurtjat u privileġġjat li nagħmel dan.”