Kif GPT‑5 għen lill-immunologu Derya Unutmaz isolvi misteru ta’ 3 snin

It-tabib u immunologu Derya Unutmaz ilu snin interessat fl-intelliġenza artifiċjali. Iżda l-mument li fih fehem kollox wasal lejn tmiem l-2025, meta GPT‑5 Pro għen lilu u lil-laboratorju tiegħu jerġgħu jeżaminaw problema ta’ tliet snin qabel dwar tip speċjali ta’ ċellola immunitarja li tgħin lill-ġisem tal-bniedem jiġġieled il-kanċer u mard ieħor.

Il-misteru kien marbut ma’ mistoqsija bażika iżda importanti fl-immunoloġija: il-glukożju kif jaffettwa l-iżvilupp u l-ispeċjalizzazzjoni taċ-ċelloli T? Iċ-ċelloli T huma ċelloli immunitarji li jgħinu lill-ġisem jiġġieled il-viruses, joqtol iċ-ċelloli kanċerużi, jirreaġixxi għal ċerti batterji u parassiti, u jagħraf bejn ċelloli b’saħħithom u theddid. Hekk kif jiżviluppaw, jassumu funzjonijiet differenti, fosthom rwoli li jistgħu jinfluwenzaw il-kanċer, il-mard awtoimmuni u l-infezzjonijiet. Jekk jifhmu x’iwassal liċ-ċelloli T lejn speċjalizzazzjoni jew oħra, ir-riċerkaturi jistgħu jifhmu aħjar dan il-mard u, eventwalment, jittrattawh aħjar.

Illum, Unutmaz—professur f’The Jackson Laboratory u fl-Università ta’ Connecticut—jgħid li l-IA tant saret ċentrali għal xogħlu li ma jistax jimmaġina jagħmel ix-xjenza mingħajrha. “Ikun bħallikieku jneħħulek idejk it-tnejn, jew nofs moħħok,” qal Unutmaz.

Il-problema bdiet fl-2022, meta Unutmaz għamel esperiment biex jifhem kif tip ta’ zokkor imsejjaħ glukożju kien jaffettwa l-iżvilupp taċ-ċelloli T. Iċ-ċelloli jużaw il-glukożju bħala sors ta’ enerġija, iżda wkoll biex jibnu l-proteini u jwettqu funzjonijiet oħra.

Ir-riżultati tal-esperiment ta’ Unutmaz seta’ jkollhom implikazzjonijiet għal kundizzjonijiet bħall-kanċer, il-mard awtoimmuni u l-infezzjonijiet. Iżda dak iż-żmien, Unutmaz u t-tim tal-laboratorju tiegħu ma setgħux jifhmu dak li kienu qed jaraw.

Studji preċedenti pprovdew evidenza soda li l-metaboliżmu tal-glukożju jinfluwenza kif jispeċjalizzaw iċ-ċelloli T. Biex jifhmu aħjar din ir-relazzjoni, Unutmaz u t-tim tiegħu esponew ċelloli T fi stadju bikri tal-iżvilupp tagħhom għal ambjent b’livell baxx ta’ glukożju jew għal wieħed b’molekula simili għall-glukożju msejħa deossiglukożju. Id-deossiglukożju jfixkel il-kapaċità taċ-ċellola li tuża l-glukożju, u b’hekk ifixkel il-produzzjoni tal-enerġija u l-bini tal-proteini. Il-proteini huma importanti għax jikkoordinaw l-attività fiċ-ċellola u jaġixxu bħala messaġġiera li jibagħtu u jirċievu informazzjoni barra minnha.

It-tim stenna li ż-żewġ kundizzjonijiet jagħtu riżultati simili. Fiż-żewġ każijiet, il-glukożju—u għalhekk l-enerġija li ċ-ċelloli T kellhom bżonn biex jiffunzjonaw—kien se jkun limitat. Iżda ma ġarax hekk.

Iċ-ċelloli T esposti għad-deossiglukożju fil-biċċa l-kbira tagħhom ipproduċew ċelloli involuti fir-rispons infjammatorju tal-ġisem. Uħud miċ-ċelloli T esposti għal konċentrazzjonijiet baxxi ta’ glukożju speċjalizzaw bħala ċelloli tar-rispons infjammatorju, iżda mhux fl-istess ammonti bħal dawk esposti għad-deossiglukożju. L-effetti tal-esponiment bikri għad-deossiglukożju baqgħu jippersistu anki wara li r-riċerkaturi neħħew il-molekula simili għall-glukożju.

Din id-differenza ma setgħetx tiġi attribwita biss għal nuqqas ta’ enerġija. Kien hemm xi ħaġa oħra għaddejja. Iżda Unutmaz u t-tim tal-laboratorju tiegħu ma setgħux jifhmu x’kien qed jiġri, għalhekk warrbu l-esperiment u għaddew għal kompiti urġenti oħra li kienu jeħtieġu l-attenzjoni tagħhom.

Imbagħad, lejn tmiem l-2025, ħareġ GPT‑5 Pro u Unutmaz iddeċieda li jerġa’ jeżamina l-esperiment. Huwa tella’ r-riżultati fil-mudell u talbu janalizza d-data.

GPT‑5 Pro ssuġġerixxa li d-deossiglukożju kien qed ifixkel il-bini ta’ proteina msejħa IL-2. Din il-proteina tista’ twaqqaf liċ-ċelloli T milli jsiru tip ta’ ċellola tar-rispons infjammatorju magħrufa bħala Th17. Essenzjalment, id-deossiglukożju neħħa ostaklu li kien iżomm ċellola T milli ssir ċellola Th17. Dan jista’ jispjega għaliex iċ-ċelloli T fl-ambjent b’livell baxx ta’ glukożju ma sarux ċelloli Th17 f’ammonti qrib dawk osservati fl-ambjent bid-deossiglukożju.

“GPT‑5 ħareġ b’din l-osservazzjoni tassew notevoli li, meta tħares lura, tagħmel sens perfett,” qal Unutmaz. Il-kwistjoni kienet kemxejn barra mill-qasam tal-għarfien espert tiegħu, biżżejjed biex la hu u lanqas ħadd fil-laboratorju tiegħu ma jinduna bil-konnessjoni.

Imbagħad Unutmaz iddeċieda li jara jekk GPT‑5 setax ibassar ir-riżultat ta’ esperiment. L-immunologu beda b’esperiment li kien diġà wettaq fuq ċellola T li timmira tip ta’ limfoma. L-esperiment tiegħu wera li dawn iċ-ċelloli T partikolari, imsejħa CD8+, kellhom kapaċità akbar li joqtlu ċ-ċelloli tal-limfoma.

Meta Unutmaz talab lil GPT‑5 Pro jissimula l-istess esperiment, dan bassar b’mod korrett iż-żieda fil-kapaċità taċ-ċelloli CD8+ li joqtlu ċ-ċelloli tal-limfoma. Il-mudell ma setax jikseb ir-riżultati mill-internet għax Unutmaz kien għadu ma ppubblikahomx.

“Kien dak il-mument li fih ħassejt li dawn il-mudelli issa waslu f’punt fejn tassew jifhmu,” qal.

Unutmaz qal li mudelli bħal GPT‑5 Pro issa jiffunzjonaw aktar bħal kollaboraturi. Jistgħu jissimplifikaw ir-reviżjonijiet tal-letteratura billi jipproċessaw mijiet ta’ artikli akkademiċi ġodda ppubblikati kull ġimgħa u jgħinu lix-xjenzati jidentifikaw mistoqsijiet li għadhom mingħajr tweġiba. Jistgħu jgħinu wkoll lir-riċerkaturi jirfinaw l-ipoteżijiet tagħhom, u jnaqqsu ż-żmien meħtieġ biex jiġu identifikati l-esperimenti li l-aktar jistħoqq li jitwettqu.

“Hemm firxa enormi ta’ affarijiet li tista’ tagħmel biex tinvestiga l-ipoteżi tiegħek,” qal Unutmaz. “Għandek għadd bla qies ta’ approċċi u ma tafx liema se tkun l-aħjar strateġija.” Għalhekk juża GPT‑5 Pro biex jissimula esperimenti u jbassar ir-riżultati, sabiex inaqqas l-għażla għal dawk l-esperimenti li jistħoqq jerġgħu jsiru fil-laboratorju. Dan jista’ jiffranka lir-riċerkaturi ġimgħat, xhur, jew saħansitra snin ta’ xogħol, u jaċċellera b’mod drastiku l-qasam tal-bijoloġija.

Minkejja dan, l-għarfien espert fis-suġġett jibqa’ essenzjali. L-IA tista’ tiġġenera osservazzjoni ġdida, iżda n-nies xorta jridu jevalwaw l-importanza u l-plawżibbiltà tagħha. Pereżempju, persuna mingħajr l-għarfien espert ta’ Unutmaz ma kinitx tkun tista’ tgħid jekk l-ispjegazzjoni mekkanistika li GPT‑5 Pro indika fl-esperimenti tiegħu fuq iċ-ċelloli immunitarji kinitx importanti.

Il-kapaċità li jiġu ġġenerati osservazzjonijiet ġodda u li x-xogħol jiġi aċċellerat hija r-raġuni għaliex dawn il-kapaċitajiet iridu jintużaw b’mod responsabbli. L-IA tista’ tgħin lir-riċerkaturi javvanzaw aktar malajr fil-bijoloġija u l-mediċina, iżda dawn il-kapaċitajiet jistgħu wkoll inaqqsu l-ostakli għall-użu ħażin, inkluż minn persuni malizzjużi li jfittxu li jfasslu jew jużaw armi bijoloġiċi jew kimiċi. Il-Qafas tat-Tħejjija ta’ OpenAI jiddeskrivi l-approċċ tagħna għall-monitoraġġ ta’ dawn ir-riskji u għall-bini ta’ salvagwardji kontra kapaċitajiet tal-IA li jistgħu jikkawżaw ħsara serja.

Unutmaz huwa ottimist dwar id-direzzjoni li fiha miexja l-IA. Jgħid li ma tixbah lil xejn minn dak li ġie qabilha—la l-internet u lanqas ir-rivoluzzjoni industrijali. Dan l-aħħar, Unutmaz esperimenta b’għodod avvanzati tal-IA, fosthom Codex u GPT‑5.2 Deep Research, biex jgħinu jiġbor settijiet kbar ta’ data dwar mutazzjonijiet tal-kanċer u jiġġenera materjal tar-riċerka—inkluż abbozz estensiv ta’ ktieb iffukat fuq iċ-ċelloli T—bil-għan li jaċċellera l-isforzi fl-immunoterapija ta’ preċiżjoni.

Unutmaz iħossu fortunat li qed jieħu sehem f’dan iż-żmien ta’ skoperti. “Inħossni tassew fortunat u privileġġat li mhux biss nista’ nassisti għalih bħala avveniment storiku, iżda wkoll nieħu sehem fih, imqar ftit.”