Սիրային խարդախություններ․ ԱԲ-ի օգնությամբ իրականացվող սխեմաներ
OpenAI-ն արգելափակել է հաշիվներ, որոնք ԱԲ-ն օգտագործում էին սիրային խարդախությունների համար՝ կապ հաստատելու, թարգմանելու, զոհերին ներգրավելու և կեղծ ներդրումներով գայթակղելու նպատակով։
Այս դեպքի ուսումնասիրությունն առաջին անգամ հրապարակվել է ԱԲ-ի չարամիտ կիրառումները խափանելու մասին OpenAI-ի՝ 2026 թվականի փետրվարի(բացվում է նոր պատուհանում) զեկույցում։
Մեկ տարի առաջ(բացվում է նոր պատուհանում) սկսեցինք հրապարակել, թե ինչպես ենք խափանում մեր մոդելները չարաշահել փորձող խարդախ ցանցերի գործունեությունը։ Այդ ժամանակվանից ի վեր կասեցրել ենք բազմաթիվ խարդախ գործողություններ աշխարհի տարբեր մասերում։ Դրանց թվում էին «առաջադրանքներով» խարդախությունները, որոնց դեպքում զոհերին համոզում են գումար վճարել՝ պարզ առաջադրանքների դիմաց իբր վաստակած, բայց իրականում գոյություն չունեցող գումարը ստանալու համար, և ներդրումային խարդախությունները, որոնց դեպքում զոհերին համոզում են գումար ներդնել գոյություն չունեցող ներդրումային ընկերություններում։
ԱԲ-ի ի հայտ գալուց շատ առաջ էլ տարածված էր սիրային խարդախությունը․ խարդախները ներկայանում են որպես հնարավոր սիրային զուգընկեր և փորձում թիրախին համոզել, որ նա գտել է իր սերը, ապա սկսում են նրանից ավելի ու ավելի շատ գումար խնդրել։ Խարդախության խափանման մասին մեր առաջին հրապարակումը վերաբերում էր Կամբոջայում նորաստեղծ հանցավոր խմբի, որը ChatGPT‑ով սիրային խարդախության հաղորդագրություններ էր ստեղծել։ Դրանց մի մասը տարածվել էր սոցիալական ցանցերում։ Այդ ժամանակվանից ի վեր մենք խափանել ենք սիրային խարդախության տարբեր փորձեր։ Ինչպես գրել էինք հունիսին(բացվում է նոր պատուհանում), այս և այլ խարդախություններում ԱԲ-ի կիրառումը սովորաբար հետևում է ընդհանուր սխեմայի, որը մենք բաժանում ենք երեք փուլի՝ կապի հաստատում (անծանոթին ուղղված դիմում), հույզերի առաջացում և գումարի կորզում։
Կապի հաստատում (անծանոթին ուղղված դիմում)․ խարդախը ստեղծում է բովանդակություն, որը նախատեսված է հնարավոր թիրախի ուշադրությունը գրավելու համար՝ անդրադառնալով նրա հետաքրքրություններին։ Օրինակ՝ «խոզի մորթ» կոչվող խարդախությունը, որի մասին հայտնել էինք անցյալ տարի, հաճախ թիրախավորում էր 40–49 տարեկան ամերիկացի տղամարդկանց, որոնք աշխատում էին բժշկության ոլորտում՝ պատասխանելով գոլֆի մասին նրանց սոցցանցային գրառումներին։ Այլ խմբեր անծանոթներին SMS-ներ կամ աշխատանքի ընդունելու կեղծ առաջարկներ էին ուղարկում, իսկ մեր բացահայտած սիրային խարդախության վերջին դեպքում (նկարագրված է ստորև) օգտագործում էին սոցցանցային գովազդներ։ Յուրաքանչյուր դեպքում չարագործները ChatGPT‑ով ստեղծում էին հաղորդագրություններ, որոնք կարող էին ավելի գրավիչ լինել և ավանդական խարդախ հաղորդագրությունների համեմատ ավելի քիչ մատնել, որ հեղինակը լեզվակիր չէ։
Գոլֆի թեմայով կապ հաստատելու փորձ՝ «խոզի մորթ» կոչվող խարդախության ցանցից, որի մասին հայտնել էինք 2025-ին։ Սա պատասխան է գործողության հետ կապ չունեցող օգտատիրոջ ֆեյսբուքյան գրառմանը։
Հույզերի առաջացում․ խարդախը ստեղծում է բովանդակություն, որը նախատեսված է թիրախի մեջ ուժեղ հույզեր առաջացնելու և այդպիսով նրան ավելի հեշտ կառավարելի դարձնելու համար։ Սիրային խարդախությունների դեպքում փորձում են այնպես անել, որ թիրախը հրապուրվի խարդախով։ Այլ խարդախությունների դեպքում կարող են փորձել թիրախին ոգևորել հնարավոր շահավետ գործարքով, նրա մեջ հնարավորություն բաց թողնելու վախ առաջացնել կամ ահազանգել ենթադրյալ իրավական ռիսկի կամ չվճարված հաշվի մասին։ Երբեմն հույզեր առաջացնող տարրը կարող է ներառվել հենց առաջին՝ կապ հաստատելու հաղորդագրության մեջ։
Անծանոթին ուղարկված SMS՝ «Սխալ համար» խարդախ գործողությունից, որը բացահայտել էինք 2025 թվականի հունիսին։ Այն նկարագրում է քիչ աշխատանքի դիմաց անհավանական բարձր վարձատրություն՝ հավանաբար «հույզերի առաջացման» ազդեցությունը ստեղծելու նպատակով։
Գումարի կորզում․ խարդախը ստեղծում է բովանդակություն, որը նախատեսված է թիրախին համոզելու գումար տալ։ Ներկայացվող պատճառները կարող են խիստ տարբեր լինել։ Օրինակ՝ սիրային խարդախության դեպքում թիրախին կարող են խնդրել ներդրում կատարել սիրելիի բիզնեսում կամ գումար տալ ֆինանսական ճգնաժամը հաղթահարելու համար։ «Առաջադրանքներով» խարդախությունների դեպքում թիրախներին ասում են գումար վճարել, որպեսզի կարողանան ստանալ իրենց կարծիքով վաստակած, բայց իրականում գոյություն չունեցող գումարը։ Ներդրումային խարդախությունների դեպքում թիրախներին հորդորում են գումար ներդնել գոյություն չունեցող նախագծերում։
Անծանոթին ուղարկված SMS՝ «Սխալ համար» խարդախ գործողությունից, որը բացահայտել էինք 2025 թվականի հունիսին։ Այն նկարագրում է քիչ աշխատանքի դիմաց անհավանական բարձր վարձատրություն՝ հավանաբար «հույզերի առաջացման» ազդեցությունը ստեղծելու նպատակով։
Ինչպես երևում է այս ընթացքից, խարդախության կարևոր բաղադրիչներից է հաղորդագրությունների տարածման ցանցը։ Մեր բացահայտած տարբեր խարդախ խմբերն առաջին կապը հաստատում էին SMS-ներով, գաղտնագրված հաղորդակցման հավելվածներով, սոցցանցային գրառումներով, առցանց գովազդներով կամ այս բոլոր միջոցների համադրությամբ։ Մինչև ԱԲ-ի դարաշրջանը խարդախները հայտնի էին էլեկտրոնային նամակների(բացվում է նոր պատուհանում), հեռախոսազանգերի(բացվում է նոր պատուհանում), իսկ դեռևս տասնիններորդ դարում՝ նույնիսկ նամակների(բացվում է նոր պատուհանում) և հեռագրերի(բացվում է նոր պատուհանում) կիրառմամբ։ Շատ խարդախներ հաղորդագրությունները տարածում են լայն ու պատահական լսարանի շրջանում, բայց ոմանք, ըստ երևույթին, փորձում են ճշգրիտ թիրախավորել։ Օրինակ՝ «խոզի մորթ» կոչվող խարդախությունը, որի մասին հայտնել էինք 2025 թվականի փետրվարին(բացվում է նոր պատուհանում), կենտրոնանում էր գոլֆի նման թեմաների վրա։ Մեկ այլ սիրային խարդախություն սոցցանցային գովազդներով թիրախավորում էր երիտասարդ տղամարդկանց Ինդոնեզիայում։ Իսկ հայտնիների անվան տակ գործող խարդախները(բացվում է նոր պատուհանում) սովորաբար ներկայանում են որպես հայտնի մարդ և թիրախավորում նրա երկրպագուների խմբերը։ Թեև ապացույցների հատվածական բնույթը դժվարացնում է մեր խափանած տարբեր խարդախությունների հուսալի համեմատությունը, մեր գնահատմամբ՝ տարածման ընտրված եղանակը (օրինակ՝ պատահական կամ թիրախային) էական դեր ունի այն հարցում, թե խարդախությանը որքանով է հաջողվում հասնել թիրախներին և շահագործել նրանց՝ անկախ նրանից, թե տարբեր գործառույթների համար որքանով է օգտագործվել ԱԲ-ն։
