Zekâ Çağı için yeni politika fikirleri

OpenAI, yapay zekâ ilerlerken ekonomik fırsatları ve toplumsal dayanıklılığı artırmak amacıyla bağımsız kuruluşların yürüttüğü 14 projeye hibe veriyor. Bu hibeler, Nisan 2026'da Zekâ Çağı için Sanayi Politikası başlıklı çalışmamızı yayımlarken verdiğimiz sözü yerine getiriyor: Gelişmiş yapay zekânın herkese fayda sağlaması için başkalarının ortaya koyduğumuz fikirleri sınamasını, sorgulamasını ve geliştirmesini desteklemek.

Yapay zekâ hızla daha yetenekli hâle geliyor ve insanların öğrenme, üretme ve ekonomiye katılma biçimlerini dönüştürme potansiyeli taşıyor. Erişim alanı da genişliyor: ChatGPT, farklı coğrafya, gelir düzeyi ve demografik gruplardan dünya çapında 1 milyar kişi tarafından kullanılıyor. Kullanıcılarımız tüm önemli yaş gruplarına yayılıyor; hem 30 yaş altı hem de 30 yaş üstü yetişkin kullanıcı sayımız diğer tüm en üst seviye laboratuvarlardan daha fazla.

Ancak teknolojiye geniş erişim, denklemin yalnızca bir parçası. Yapay zekânın nihayetinde az sayıda kişiye değil, geniş kitlelere hizmet edip etmeyeceği; toplumların onu nasıl kullanıma sunacağı ve faydalarını nasıl dağıtacağı konusunda alacağı kararlara da bağlı olacak. Zekâ Çağı'nın faydalarının geniş kesimlerce paylaşılması için politika adımları da teknolojik değişimin kendisi kadar iddialı olmalı; bu da mevcut politikalarda düzenleme yapmak yerine yeni yaklaşımlar benimsemeyi gerektiriyor.

Bu kararları yalnızca teknoloji şirketleri almamalı. Demokratik toplumlarda bu kararlar, demokratik kurumlar ve kamusal tartışmalar yoluyla şekillendirilmeli. Bağımsız araştırma ve politika kuruluşları bu noktada özellikle önemli bir rol oynar: Yeni yaklaşımlar geliştirip test edebilir, bizimkiler de dâhil olmak üzere varsayımları sorgulayabilir ve hükûmetlerin kendi toplumlarına ve koşullarına uyarlayabileceği fikirler için laboratuvar görevi görebilirler.

Bu yeni hibeler sayesinde araştırmacılar ve uygulayıcılar, üst düzey fikirleri somut çalışmalara dönüştürerek nelerin işe yarayabileceğini, olası maliyetleri ve yaklaşımların sorumlu biçimde nasıl uygulanabileceğini inceleyecek. Teklif çağrımıza 400'den fazla kişi ve kuruluş yanıt verdi. Başvuru sahipleri bir fikir belirleyerek kamuoyunun anlayışına ve politika geliştirme çalışmalarına anlamlı katkıda bulunabilecek projeler önerdi. OpenAI, seçilen projelere toplam 1 milyon dolar finansman ve 1 milyon dolara kadar API kredisi sağlayacak.

ABD, Avrupa Birliği, Brezilya, Singapur ve Güney Kore'yi kapsayan projeler iki temel soruyu ele alıyor: Yapay zekâ ekonomik fırsatları nasıl genişletebilir ve yetenekler ilerlerken toplumlar dayanıklılıklarını nasıl artırabilir? Bazı projeler araştırmalar ve politika modelleri ortaya koyarken diğerleri uygulamada test edilebilecek prototipler, veri kümeleri ve çerçeveler geliştirecek. Seçilen projelerin özetleri aşağıda yer alıyor.

American Enterprise Institute: Yapay Zekâ ve Amerikan İş Gücünün Geleceği Üzerine AEI-Urban İki Partili Komisyonu. AEI-Urban iki partili komisyonu, yapay zekânın istihdam ve beceriler üzerindeki etkilerine ilişkin düşük, orta ve yüksek düzeyde dönüşüm senaryoları geliştirecek ve dönüşümün gözlemlenebilir göstergelerini politika eylem planlarıyla ilişkilendirecek.

Centre for European Policy Studies—Yapay Zekâ Getirisini Paylaşmak. CEPS, yapay zekâ kaynaklı verimlilik kazanımlarının Avrupa'daki çalışanlar, şirketler, sektörler, bölgeler ve ülkeler arasında nasıl dağıldığını inceleyerek AB'yi ABD ile karşılaştıracak. Mevcut ampirik kanıtların sentezinden hareket eden proje, yapay zekâ kaynaklı refahın geniş kesimlerce paylaşılmasını sağlamak üzere yenilenmiş bir Avrupa sosyal yatırım modeli ve değişen koşullara uyum sağlayan sosyal güvenlik ağları için yenilikçi politika ilkeleri geliştirecek. Proje kapsamında bir politika araştırması, görselleştirmeler ve paydaş doğrulama çalıştayı sunulacak.

European Centre for International Political Economy: Emekten Üretken Varlık Sahipliğine. ECIPE, teknoloji daha yetenekli hâle gelirken yapay zekâya ve üretken varlıkların mülkiyetine daha geniş erişimin insanların ekonomiye katılmasına nasıl yardımcı olabileceğini inceleyecek. Proje, “Yapay Zekâ Hakkı” için pratik bir çerçeve geliştirecek; çalışan mülkiyeti, vatandaş yatırımları, emeklilik fonlarına dayalı mülkiyet, toplumsal varlık fonları ve fikrî mülkiyete katılım gibi modelleri karşılaştıracak. Nihai bir rapor, kısa değerlendirmeler ve halka açık bir internet semineri sunacak.

Abundance Institute: Eyalet Eyalet Enerji Bolluğu. Abundance Institute, ABD eyaletlerinin veri merkezi talebine yanıt verirken ölçülebilir yerel faydalar sağlayacak şekilde elektrik üretimi ve iletimini nasıl artırabileceğini karşılaştıracak. Eyalet politikalarına yönelik bir çerçeve, tarihsel bir analiz ve kamuya açık Data Center Atlas için bir politika katmanı geliştirecek.

Progressive Policy Institute: Bilgi Çağında Kişi Temelli Sosyal Haklar. PPI; farklı çalışma biçimlerinde emeklilik, sağlık, izin, eğitim, mesleki eğitim ve engellilik alanlarını kapsayan kişi temelli bir sosyal haklar sistemi tasarlayacak. Bir meslekteki kapsamlı değişimlerle devreye giren “geçim güvencesi” modelinin prototipini hazırlayacak, ardından modelin uygulanması için gereken yasal ve teknik değişiklikleri belirleyecek.

Tax Foundation: Yapay Zekâ Çağında Vergi Politikası. Tax Foundation, yapay zekânın benimsenmesinin emek geliri, şirket kârları, sermaye kazançları ve diğer kamu geliri kaynakları arasındaki dengeyi nasıl değiştirebileceğini analiz edecek. Destekleyici nicel analizler içeren nihai teknik rapor; vergilendirme seçeneklerini tarafsızlık, sadelik, şeffaflık, istikrar ve ekonomik verimlilik açısından değerlendirecek, yenilikçiliği, benimsenmeyi, rekabeti, rekabet gücünü ve mali dayanıklılığı açıkça dikkate alacak.

Windfall Trust: Yapay zekâ ekonomi politikası için ulusal çalışma grupları. Windfall Trust; farklı yapay zekâ senaryolarında maliye, iş gücü piyasası, sosyal refah ve rekabet gücüyle ilgili konuları incelemek üzere ABD, Birleşik Krallık, Kanada, Avrupa Birliği ve Latin Amerika'daki çalışma grupları ağını genişletecek. Ayrıca tamamen uluslararası ekonomik hazırlık ve koordinasyona odaklanan bir Uluslararası Çalışma Grubu kuracak. Çalışma grupları ekonomistleri, politika uzmanlarını, kamuoyu araştırmacılarını ve bölgesel ortakları buluşturacak; Windfall Trust da ana çalışma gruplarının çıkarımlarını derleyen kamuya açık raporlar hazırlayacak.

Instituto de Matemática Pura e Aplicada: Zekâ Çağında Dayanıklı Araştırma Altyapısı Oluşturmak. IMPA; mühendislik desteği, eğitim, yönetişim, bilgi işlem kaynakları ve yerel altyapı dâhil olmak üzere, araştırma kurumlarının yapay zekâya erişimi anlamlı bilimsel ilerlemeye dönüştürmek için nelere ihtiyaç duyduğunu inceleyecek. Brezilya'daki matematikçilerle çalışan kurum; başka ortamlara aktarılabilir bir ölçüm ve maliyet çerçevesi, matematikte güvenilir yapay zekâ kullanımına yönelik pratik rehber ve Yapay Zekâ Hakkı ile dağıtık bilimsel keşfi değerlendiren kamuya açık bir rapor hazırlayacak.

Hospital das Clínicas da Faculdade de Medicina da Universidade de São Paulo: Kamu Hastaneleri için İnsan Odaklı Yapay Zekâ Klinik Altyapısı. HCFMUSP, Brezilya'nın Birleşik Sağlık Sistemi SUS'taki klinik bilgileri düzenlemek için tasarlanan, yapay zekâ destekli bir klinik bilgi altyapısı prototipini kullanıma sunulmadan önce kontrollü biçimde değerlendirecek. Projede yalnızca sentetik veya uygun şekilde kimliksizleştirilmiş veriler kullanılarak insan odaklı klinik yapay zekânın; dağınık hasta kayıtlarını inceleme yükünü azaltıp azaltamayacağı, klinisyenlerin iş akışlarını iyileştirip iyileştiremeyeceği, kanıta dayalı bakım ile risk sınıflandırma süreçlerini destekleyip destekleyemeyeceği ve hekimlerin karar yetkisi ile insan denetimini korurken hastaların sağlık hizmetlerinde yolunu bulmasına, reçete yenileme süreçlerini yönetmesine ve klinisyen incelemesine yönlendirilmesi gereken uyarı belirtilerini saptamasına yardımcı olup olamayacağı değerlendirilecek.

Institute for Security and Technology: Kontrolsüz RSI için Operasyonel Çerçeve—Ölçüm, Koordinasyon ve Müdahale. IST, yinelemeli olarak kendini geliştiren (RSI) yapay zekâ sistemleri için bir ölçüm ve koordinasyon çerçevesi oluşturacak. Proje; teknik temellere dayanan tanımlar, kontrolsüz öz değişimin gözlemlenebilir göstergeleri, laboratuvarlar arası iletişim için olay sınıflandırmaları ve teknik sinyalleri koordineli müdahale kararlarıyla eşleştiren tırmandırma ölçütleri geliştirecek. Çıktılar arasında olay sınıflandırma şeması, sektör-kamu koordinasyonuna yönelik tırmandırma yolları ve kamuya açık bir yönetici özeti bulunuyor.

Nuclear Threat Initiative: AIxBio Riskine Yönelik Sınır Ötesi Bilgi Paylaşımının Tasarlanması. NTI | bio; yapay zekâ yetenekleri, riskleri ve risk azaltma önlemlerinin güvenli biçimde uluslararası paylaşımının hukuki uygulanabilirliğini test edecek. Ardından NTI | bio, uluslararası AIxBio emniyetini ve güvenliğini artırmak için temel bir bilgi paylaşım mimarisi tasarlayacak.

Council on Strategic Risks: İnsanlarla Daha Güvenli—Ulusal Güvenlik Uzmanları için En Üst Seviye Yapay Zekâ Güvenliği Modülü ve Laboratuvar Deneyimi. CSR'nin Converging Risks Lab birimi, ulusal güvenlik uzmanlarının en üst seviye yapay zekâ güvenliği ve yönetişimi alanında kurumsal kapasiteyi nasıl geliştirebileceğini inceleyecek. Burs programı kapsamındaki eğitimler ile en üst seviye yapay zekâ laboratuvarları ve güvenlik araştırmacılarıyla kurulacak iş birlikleri sayesinde proje; yapay zekâ yetenekleri ilerlerken gözetim ve anlamlı insan kontrolünün korunması hakkında kamuya yönelik analizler hazırlayacak.

Nanyang Technological University: Denetlenebilir Kamu Politikası Simülasyonu için Gizliliği Koruyan LLM Ajanları. NTU, uygulama öncesinde hanelerin devlet yardımları ve sanayi politikalarına nasıl tepki vereceğini simüle etmek amacıyla birey düzeyindeki finansal işlem verilerini gizliliği koruyan davranış profillerine dönüştüren bir yapay zekâ ajanı çerçevesi geliştirip değerlendirecek. Simülasyonlar, önceki politikalara verilen gözlemlenmiş tepkiler ve yerleşik istatistiksel referans değerler temelinde doğrulanacak. Proje; bir prototip, gizliliği koruyan profil şeması, her tahminin dayanağını ve politika tasarımındaki değişikliklerin tahmini nasıl etkilemesinin beklendiğini açıklayan denetlenebilir raporlar ile kamuda sorumlu kullanıma yönelik güvenlik önlemleri sunacak.

Yonsei University: Yapay zekâ destekli demokratik hesap verebilirlik. Yonsei University, şeffaf ve insanlarca doğrulanmış yapay zekâ yöntemlerinin Güney Kore Ulusal Meclisindeki denetimin niteliğini değerlendirmeye yardımcı olup olamayacağını test edecek. İlk aşamada kanıt kullanımı, kutuplaşma ve yasama denetiminin niteliğini inceleyen bir analiz raporu, pilot veri kümesi ve kodlama kılavuzu hazırlanacak.

Projeler altı ay sürecek ve sonuçları 2027'de açıklanacak.

Zekâ Çağı için Sanayi Politikası çalışmamızda, toplumların bu ölçekte bir teknolojik dönüşümü yönetmesine yardımcı olmak için hükûmetlerin araştırma finansmanı ve iş gücü gelişiminden piyasayı şekillendiren araçlara ve hedefe yönelik düzenlemelere kadar tüm politika araçlarını kullanmaya hazır olması gerektiğini savunduk. Ancak hiçbir şirket veya hükûmet tüm yanıtlara sahip değil.

Bu hibelerin amacı, çözüm geliştirenlerin çevresini genişletmek: Dünyanın dört bir yanındaki bağımsız kurumları yeni fikirleri test ederken, kanıt oluştururken ve demokratik toplumların yapay zekânın fırsatları nasıl genişletip dayanıklılığı nasıl güçlendirebileceğine karar vermesine yardımcı olurken desteklemek. Bu projeler yalnızca bir başlangıç; sonuçların, Zekâ Çağı'nın gerektirdiği politikalar hakkında çok daha geniş bir kamusal tartışmaya yön vermesini umuyoruz.