ปฏิบัติการ “อาหารปลา”: โรงงานผลิตเนื้อหาจากรัสเซีย

กรณีศึกษานี้เผยแพร่ครั้งแรกในรายงานเดือนกุมภาพันธ์ 2026⁠(เปิดในหน้าต่างใหม่) ของ OpenAI ว่าด้วยการสกัดกั้นการใช้ AI ในทางที่เป็นอันตราย

เราแบนบัญชี ChatGPT กลุ่มหนึ่งที่เชื่อมโยงกับเครือข่าย “Rybar” (“Рыбарь” ซึ่งแปลว่า “ชาวประมง” ในภาษารัสเซีย) บน Telegram และ X อย่างน้อยบัญชีบางส่วนมีแนวโน้มว่ามาจากรัสเซีย เครือข่ายนี้สร้างเนื้อหาที่ถูกนำไปโพสต์ทั่วอินเทอร์เน็ต บางครั้งผ่านบัญชีที่ใช้แบรนด์ “Rybar” และบางครั้งผ่านบัญชีโซเชียลมีเดียที่ไม่ได้ระบุว่ามีความเกี่ยวข้องกับ “Rybar” ผู้ใช้รายหนึ่งยังขอให้ ChatGPT ช่วยจัดทำแผนธุรกิจในนามของ “Rybar” สำหรับแคมเปญแทรกแซงอย่างลับๆ ในแอฟริกา จากวิธีที่ผู้ดำเนินการใช้ ChatGPT ป้อนเนื้อหาให้เครือข่าย “Rybar” และเผยแพร่ต่อไปในวงกว้าง เราจึงตั้งชื่อปฏิบัติการนี้ว่า “อาหารปลา”

กิจกรรมหลักที่เราตรวจพบทั่วทั้งเครือข่ายนี้คือการสร้างเนื้อหาสำหรับโพสต์บนโซเชียลมีเดีย โดยทั่วไปผู้ใช้จะป้อนคำสั่งเป็นภาษารัสเซีย แต่สร้างเนื้อหาออกมาหลายภาษา โดยเฉพาะภาษารัสเซีย อังกฤษ และสเปน จากนั้นเนื้อหาบางส่วนถูกโพสต์ทางออนไลน์ผ่านบัญชีโซเชียลมีเดียที่ใช้แบรนด์ “Rybar” และเว็บไซต์หลักของ “Rybar” ผู้ใช้รายหนึ่งยังสร้างวิดีโอด้วย Sora เพื่อโปรโมตแบรนด์ “Rybar”

นอกจากสร้างเนื้อหาที่บัญชี “Rybar” นำไปโพสต์ออนไลน์แล้ว ผู้ใช้หลักในกรณีนี้ยังสร้างความคิดเห็นภาษาอังกฤษเป็นชุดๆ ด้วย เราใช้เทคนิคการสืบสวนจากข้อมูลเปิดและพบว่าความคิดเห็นที่สร้างขึ้นจำนวนมากมีข้อความตรงกับข้อความที่โพสต์บนช่อง Telegram ของ Rybar ทุกคำ ด้านขวาบน ทวีตภาษาอังกฤษที่ใช้แบรนด์ Rybar เผยแพร่ทางออนไลน์โดยบัญชี X และ Telegram หลายบัญชี ซึ่งไม่มีบัญชีใดระบุว่าเชื่อมโยงกับ Rybar ด้านขวาล่าง ข้อความภาษาสเปนและอินโฟกราฟิกที่ใช้แบรนด์ Rybar บนเว็บไซต์ภาษาสเปน โดยสรุป กิจกรรมด้านภาษาบน ChatGPT เว็บไซต์ andaluciamorisca[.]org ดูเหมือนทำหน้าที่เป็นโรงงานผลิตเนื้อหาให้บัญชีเหล่านี้ เราไม่สามารถยืนยันได้อย่างอิสระว่าเนื้อหาที่ AI สร้างขึ้นถูกบัญชีเหล่านี้นำไปโพสต์ออนไลน์ในท้ายที่สุดด้วยกลไกใด และดูเหมือนว่าบัญชีเหล่านี้จะโพสต์เนื้อหาที่ไม่ได้สร้างโดยโมเดลของเราในบางครั้งด้วย

ที่น่าสังเกตคือ อย่างน้อยหนึ่งครั้ง (ดังภาพด้านล่าง) ผู้ก่อภัยคุกคามได้ใช้พรอมต์เดียวสร้างทวีตชุดหนึ่งจำนวนเจ็ดรายการ เราพบว่าทวีตหกรายการในจำนวนนี้ถูกโพสต์โดยบัญชี X ที่แตกต่างกัน ตามสถิติของ X ทวีตที่มีผู้เห็นมากที่สุดมียอดดูมากกว่า 150,000 ครั้ง ส่วนทวีตที่มีผู้เห็นน้อยที่สุดมียอดดูเพียง 57 ครั้ง ณ วันที่ 26 มกราคม 2026 บัญชีที่โพสต์ทวีตซึ่งมียอดดูสูงสุดมีผู้ติดตามมากกว่า 600,000 คน ส่วนบัญชีที่โพสต์ทวีตซึ่งมียอดดูต่ำสุดมีผู้ติดตาม 827 คน ณ วันเดียวกัน เนื่องจากทวีตทั้งหมดสร้างขึ้นพร้อมกันเป็นชุดจากพรอมต์เดียว จึงบ่งชี้ว่าปัจจัยที่กำหนดว่าทวีตแต่ละรายการจะมียอดดูสูงหรือไม่น่าจะเป็นจำนวนผู้ติดตามของแต่ละบัญชี มากกว่าการที่เนื้อหานั้นสร้างโดย AI

นอกเหนือจากการสร้างเนื้อหาแล้ว บัญชีหลักของปฏิบัติการยังขอให้ ChatGPT แปลรายการบริการที่ “Rybar” สามารถเสนอแก่ลูกค้าที่ไม่ระบุชื่อเป็นภาษาอังกฤษ ซึ่งรวมถึงการดูแลบัญชี X และ Telegram เว็บไซต์ “ข่าวเชิงสืบสวน” สองภาษาที่มุ่งเน้นแอฟริกา การซื้อพื้นที่เผยแพร่ในสื่อภาษาฝรั่งเศส และเครือข่ายบัญชีช่วยขยายกระแส พรอมต์อีกรายการขอให้โมเดลแก้ไขข้อเสนอสำหรับสิ่งที่ดูเหมือนจะเป็นทีมแทรกแซงการเลือกตั้งที่ลงพื้นที่ปฏิบัติงานแล้ว ซึ่งเห็นได้ชัดว่าอยู่ในแอฟริกา ข้อเสนอนี้ครอบคลุมทั้งกิจกรรมภาคสนามและออนไลน์ เช่น การสร้างเครือข่ายตัวแทนในพื้นที่และการจัดงานขนาดใหญ่ พรอมต์ที่สามกล่าวถึงแคมเปญข้อมูลข่าวสารที่มุ่งเป้าไปยังสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก (DRC) พรอมต์อื่นๆ ถามเกี่ยวกับกระบวนการเลือกตั้งในบุรุนดีและแคเมอรูน และร่างแนวทางต่างๆ สำหรับแคมเปญในมาดากัสการ์ รวมถึงแนวคิดที่จะปลุกปั่นการประท้วงในพื้นที่ให้รุนแรงขึ้น วงเงินที่เกี่ยวข้องมีมูลค่าสูง โดยโครงการที่ทะเยอทะยานที่สุดมีงบประมาณต่อปีโดยประมาณสูงถึง 600,000 ดอลลาร์สหรัฐ

ผู้ใช้รายเดิมยังสร้างสื่อประชาสัมพันธ์ให้สำนักข่าวชื่อ “REST Media” เป็นครั้งคราว ซึ่งนักวิจัยจากข้อมูลเปิดได้เชื่อมโยง⁠(เปิดในหน้าต่างใหม่)สำนักข่าวนี้เข้ากับ Rybar สื่อประชาสัมพันธ์บางส่วนถูกนำไปโพสต์ออนไลน์โดยช่อง Telegram กลุ่มเดียวกับที่กล่าวถึงข้างต้น ตัวอย่างเช่น ในเดือนสิงหาคม ผู้ใช้ ChatGPT หลักในกรณีนี้ได้ป้อนบทความของ REST Media ที่กล่าวหาเยอรมนีว่าสร้างเครือข่ายอิทธิพลในมอลโดวา และขอให้โมเดลของเราสร้างความคิดเห็นเกี่ยวกับบทความดังกล่าวเป็นชุด จากนั้นความคิดเห็นสามรายการถูกโพสต์บน Telegram โดยช่องสามช่องที่แตกต่างกัน และแต่ละโพสต์มีลิงก์ไปยังบทความของ REST

เนื้อหาที่ปฏิบัติการนี้สร้างขึ้นมีลักษณะตามแบบฉบับของปฏิบัติการสร้างอิทธิพลอย่างลับๆ ของรัสเซียที่พบเห็นมาตลอดหลายปี โดยทั่วไป เนื้อหาจะยกย่องรัสเซียและพันธมิตร (เช่น เบลารุส) วิจารณ์ยูเครน และกล่าวหาประเทศตะวันตกว่าแทรกแซงกิจการต่างประเทศ

เครือข่าย Rybar มีผู้ติดตามจำนวนมากบนโซเชียลมีเดีย โดยเฉพาะช่อง Telegram ภาษารัสเซียช่องหลักเพียงช่องเดียวก็มีผู้ติดตามราว 1.4 ล้านคน บัญชี X และ Telegram จำนวนมากที่โพสต์เนื้อหาของปฏิบัติการนี้มีผู้ติดตามหลายหมื่นคนเช่นกัน อย่างไรก็ตาม เราไม่พบว่าสำนักข่าวกระแสหลักช่วยขยายการเผยแพร่เนื้อหานี้ และไม่สามารถระบุกิจกรรมภาคสนามในแอฟริกาที่ตรงกับรายละเอียดในข้อเสนอขายบริการได้

เมื่อใช้มาตรวัด Breakout Scale⁠(เปิดในหน้าต่างใหม่) สำหรับประเมินผลกระทบของปฏิบัติการสร้างอิทธิพล (IO) ซึ่งให้คะแนนตั้งแต่ 1 (ต่ำสุด) ถึง 6 (สูงสุด) เราประเมินว่าปฏิบัติการนี้อยู่ในระดับสูงสุดของหมวด 3 (เข้าถึงหลายชุมชนบนหลายแพลตฟอร์ม) เนื่องจากแพร่กระจายอย่างกว้างขวางบนโซเชียลมีเดีย