Ulaghai wa kimapenzi: Shughuli zinazowezeshwa na AI
OpenAI ilipiga marufuku akaunti zilizotumia AI kusaidia shughuli za ulaghai wa kimapenzi, zikiwemo kuwafikia watu, kutafsiri, kushirikisha waathiriwa na kuwashawishi kwa ulaghai wa uwekezaji.
Utafiti huu kifani ulichapishwa kwa mara ya kwanza katika ripoti ya OpenAI ya Februari 2026(fungua katika dirisha jipya) kuhusu kukomesha matumizi hasidi ya AI.
Tangu tulipoanza kuripoti mwaka mmoja uliopita(fungua katika dirisha jipya) kuhusu hatua zetu za kuvuruga mitandao ya ulaghai iliyojaribu kutumia vibaya miundo yetu, tumekomesha operesheni nyingi za ulaghai kutoka sehemu mbalimbali duniani. Zilijumuisha ulaghai wa “majukumu”, unaowaibia waathiriwa kwa kuwashawishi walipe pesa ili wafikie mapato yasiyokuwepo kutokana na majukumu madogo, na ulaghai wa uwekezaji, unaowaibia kwa kuwashawishi waweke pesa katika kampuni za uwekezaji zisizokuwepo.
Aina moja ya ulaghai ambayo imekuwapo muda mrefu kabla ya enzi ya AI ni ulaghai wa kimapenzi, ambapo walaghai hujifanya wapenzi watarajiwa na kujaribu kumshawishi mlengwa kwamba amempata mwenza wa kweli, kisha humwomba pesa zinazozidi kuongezeka. Operesheni ya kwanza ya ulaghai tuliyoripoti kuwa tumeivuruga ilikuwa operesheni mpya ya uhalifu nchini Kambodia iliyotumia ChatGPT kutengeneza ujumbe wa ulaghai wa kimapenzi, ambao baadhi yake ulisambazwa kwenye mitandao ya kijamii. Tangu wakati huo, tumevuruga majaribio mbalimbali ya ulaghai wa kimapenzi. Kama tulivyoandika mwezi Juni(fungua katika dirisha jipya), ulaghai huu na mwingine kwa kawaida hufuata mtindo mmoja wa kutumia AI, tunaouita mguso (mawasiliano ya ghafla), msisimko (kuibua hisia) na mtego (kuchukua pesa).
Mguso (mawasiliano ya ghafla): ml68aghai hutengeneza maudhui yanayolenga kuvutia mlengwa anayetarajiwa kwa kuzingatia mambo anayopenda. Kwa mfano, ulaghai wa “uchinjaji wa nguruwe” tulioripoti mwaka jana mara nyingi uliwalenga wanaume Wamarekani wenye umri wa miaka ya 40 wanaofanya kazi za afya kwa kujibu machapisho yao ya mitandao ya kijamii kuhusu gofu. Operesheni nyingine zilitumia SMS zisizoombwa, ujumbe bandia wa kuajiri au, katika kisa chetu cha hivi karibuni cha ulaghai wa kimapenzi kilichoelezwa hapa chini, matangazo ya mitandao ya kijamii. Katika kila kisa, wahusika hao tishio walitumia ChatGPT kutengeneza ujumbe ambao ungevutia zaidi na ambao haikuwa rahisi kutambua kuwa uliandikwa na mtu asiye mzawa, tofauti na ulaghai wa kawaida.
Ujumbe wa mwanzo wenye maudhui ya gofu kutoka mtandao wa ulaghai wa “uchinjaji wa nguruwe” tulioripoti mwaka 2025, ukijibu chapisho la Facebook la mtumiaji asiyehusishwa na operesheni hiyo.
Msisimko (kuibua hisia): mlaghai hutengeneza maudhui yanayolenga kuibua hisia kali kwa mlengwa, hivyo kurahisisha kumdanganya. Ulaghai wa kimapenzi hujaribu kumfanya mlengwa avutiwe na mlaghai. Ulaghai mwingine unaweza kujaribu kumfurahisha mlengwa kuhusu dili linaloweza kuleta faida kubwa, kumfanya aogope kupitwa na fursa, au kumtia hofu kuhusu madai ya hatari ya kisheria au bili ambayo haijalipwa. Wakati mwingine, msisimko unaweza kujumuishwa katika ujumbe uleule wa mguso.
SMS isiyoombwa kutoka operesheni ya ulaghai ya “Nambari Isiyo Sahihi” tuliyoifichua Juni 2025, ikiwa na maelezo ya faida kubwa kupita kiasi kwa kazi ndogo, ambayo huenda yalilenga kuleta athari ya “msisimko”.
Mtego (kuchukua pesa): mlaghai hutengeneza maudhui yanayolenga kumshawishi mlengwa atoe pesa. Sababu zinazotolewa zinaweza kutofautiana sana. Kwa mfano, walaghai wa kimapenzi wanaweza kumwomba mlengwa awekeze katika biashara ya mpenzi wake au atoe pesa za kushughulikia dharura ya kifedha. Ulaghai wa “majukumu” huwaambia walengwa walipe pesa ili wafikie pesa (za kubuni) wanazoamini kuwa walipata. Ulaghai wa uwekezaji huwaambia walengwa waweke pesa zao katika uwekezaji usiokuwepo.
SMS isiyoombwa kutoka operesheni ya ulaghai ya “Nambari Isiyo Sahihi” tuliyoifichua Juni 2025, ikiwa na maelezo ya faida kubwa kupita kiasi kwa kazi ndogo, ambayo huenda yalilenga kuleta athari ya “msisimko”.
Kama mtiririko huu unavyoonyesha, mtandao wa usambazaji ni sehemu muhimu ya ulaghai. Operesheni mbalimbali za ulaghai tulizofichua zilituma jumbe zake za kwanza kupitia SMS, programu za kutuma ujumbe zilizosimbwa kwa njia fiche, machapisho ya mitandao ya kijamii, matangazo ya mtandaoni au mchanganyiko wa njia hizo zote. Ulaghai wa kabla ya enzi ya AI ulijulikana kwa kutumia barua pepe(fungua katika dirisha jipya), simu(fungua katika dirisha jipya), au hata katika karne ya kumi na tisa, barua(fungua katika dirisha jipya) na telegramu(fungua katika dirisha jipya). Ulaghai mwingi husambazwa kwa watu wengi bila kuwalenga mahususi, lakini baadhi huonekana kujaribu kulenga watu kwa usahihi. Kwa mfano, ulaghai wa “uchinjaji wa nguruwe” tulioripoti Februari 2025(fungua katika dirisha jipya) ulilenga mada kama gofu; ulaghai mwingine wa kimapenzi ulitumia matangazo ya mitandao ya kijamii kuwalenga vijana wa kiume nchini Indonesia; na ulaghai wa watu mashuhuri(fungua katika dirisha jipya) kwa kawaida hujifanya mtu maarufu na kisha kulenga makundi ya mashabiki wake. Ingawa ushahidi uliogawanyika unafanya iwe vigumu kulinganisha kwa uhakika aina mbalimbali za ulaghai tulizovuruga, tunakadiria kuwa njia iliyochaguliwa kusambaza ulaghai huo—kwa watu wengi bila kuwalenga au kwa walengwa mahususi—ina mchango mkubwa katika uwezo wa kila ulaghai kuwafikia na kuwanyonya walengwa wake, bila kujali kiwango ambacho operesheni ilitumia AI kwa shughuli tofauti.
