A Primer on the EU AI Act

Taarifa mpya ya Julai 11, 2025: Kufuatia kuchapishwa kwa maandishi ya mwisho ya Kanuni za Utendaji kwa AI ya Matumizi ya Jumla, tunatoa muhtasari wa jinsi tunavyojiandaa kwa kuanza kutumika kwa masharti yanayohusu Miundo ya AI ya Matumizi ya Jumla mnamo Agosti 2, 2025. 

Mwaka jana, tulichapisha utangulizi huu kuhusu Sheria ya AI ya EU ili kutoa maelezo ya awali kuhusu jinsi tulivyokuwa tukijiandaa kutekeleza matakwa haya mapya ya kisheria. 

Tangu wakati huo, tumeshiriki kikamilifu katika utekelezaji wa sheria hiyo kwa kushiriki kuandaa Kanuni za Utendaji kwa AI ya Matumizi ya Jumla, ambazo ni mfumo wa watoa huduma za AI wa kuzingatia Sheria ya AI ya EU. Baada ya miezi ya juhudi za pamoja na wataalamu, mashirika ya kiraia na sekta, Kanuni za mwisho zimechapishwa. Leo, tunatangaza uamuzi wetu wa kutia saini Kanuni za Utendaji na kuzitumia kuthibitisha kuwa tunatimiza wajibu wetu husika chini ya Sheria ya AI ya EU.

Kwa kutia saini Kanuni hizi, tunachukua hatua thabiti katika mpango wetu mpana wa kuzingatia Sheria ya AI ya EU. Hatua hii inaonyesha dhamira yetu ya kuhakikisha mwendelezo, utegemewaji na uaminifu kanuni zinapoanza kutumika, huku tukiendelea kushirikiana na biashara na raia wa Ulaya na kuwapa miundo ya AI inayozidi kuwa na uwezo, salama na yenye ulinzi ili wanufaike na mapinduzi ya AI.

Kutia saini Kanuni hizi kunaimarisha hatua nyingi zinazoongoza sekta kuhusu usalama na uwazi ambazo tumeanzisha katika miaka kadhaa iliyopita. Tulikuwa miongoni mwa kampuni za kwanza kuchapisha itifaki kamili ya usalama na ulinzi, Mfumo wetu wa Maandalizi (2023), unaoeleza mbinu yetu ya kusambaza kwa usalama miundo ya AI ya mpaka.

Kulingana na dhamira yetu ya kuendelea kukagua na kuboresha mifumo ya uwajibikaji na utawala wa ndani, tulichapisha⁠ Mfumo wa Maandalizi uliosasishwa mnamo Aprili 2025. 

Tunapoendelea kubuni na kusambaza teknolojia inayozidi kuwa na uwezo, tunafuatilia na kupunguza kikamilifu aina nyingi za hatari mpya na masuala halisi ya usalama ili kudumisha utegemewaji na ulinzi wa miundo yetu. Pia tunaendelea kuboresha taratibu hizi.

• Kwa muda mrefu, tumekuwa tukichapisha Kadi za Mfumo zenye maelezo na nyaraka za kiufundi pamoja na matoleo yetu makuu, zikieleza miundo yetu inaweza na haiwezi kufanya nini, hatari tulizojaribu na maeneo ambayo bado tunajifunza. 
• Kituo cha Usalama kinatoa ufikiaji wa umma kwa matokeo ya tathmini za usalama za miundo yetu.
• Mtandao wetu wa Majaribio ya Kubaini Udhaifu wa Mfumo hushirikisha wataalamu wa nje kuifanyia miundo yetu majaribio makali
• Ufafanuzi wa Muundo unaonyesha jinsi tunavyoelekeza tabia ya muundo ili iakisi maadili ya binadamu na kanuni za kidemokrasia.

Kwa pamoja, kazi hii imekuwa muhimu katika kuweka viwango vya ulinzi na usalama katika sekta na kusaidia kuandaa Kanuni za Utendaji zinazotekelezeka kulingana na mbinu bora za sekta. Kazi ya kuunda AI salama na inayowajibika haina mwisho. Tutaendelea kuboresha hatua kwa hatua mbinu yetu ya usalama ili kusaidia kuhakikisha teknolojia yetu inatumiwa kwa kuwajibika kumnufaisha kila mtu, popote alipo duniani.

Tutashirikiana kwa karibu na Ofisi ya AI ya EU, mamlaka husika na wateja wetu Sheria ya AI inapotekelezwa katika miezi na miaka ijayo, ili kwa pamoja tuhakikishe jamii na uchumi wa Ulaya zinanufaika na AI. 

Taarifa mpya: Mnamo Septemba 25, 2024, tulitia saini ahadi tatu kuu za Mkataba wa AI wa EU.

1. Kupitisha mkakati wa utawala wa AI ili kuhimiza matumizi ya AI katika shirika na kujitayarisha kuzingatia Sheria ya AI baadaye;
2. kwa kadiri inavyowezekana, kuorodhesha mifumo ya AI inayotolewa au kutumiwa katika maeneo ambayo yangechukuliwa kuwa yenye hatari kubwa chini ya Sheria ya AI;
3. kuhamasisha wafanyakazi wao na watu wengine wanaoshughulikia mifumo ya AI kwa niaba yao kuhusu AI na kuwapa ujuzi wa kuitumia, kwa kuzingatia maarifa yao ya kiufundi, uzoefu, elimu na mafunzo, muktadha ambamo mifumo ya AI itatumika, na watu au makundi ya watu wanaoathiriwa na matumizi ya mifumo hiyo.

Tunaamini kuwa msisitizo mkuu wa Mkataba wa AI katika ujuzi, matumizi na utawala wa AI unalenga vipaumbele sahihi ili kuhakikisha manufaa ya AI yanasambazwa kwa upana. Zaidi ya hayo, unaendana na dhamira yetu ya kutoa teknolojia salama na za kisasa zinazomnufaisha kila mtu.

Sheria ya AI ya EU⁠(fungua katika dirisha jipya) ni mfumo muhimu wa udhibiti ulioundwa kusimamia uundaji, usambazaji na matumizi ya AI kote Ulaya. Inasisitiza sana usalama ili kuhimiza matumizi ya AI yanayoaminika barani Ulaya huku ikilinda afya, usalama na haki za msingi. Inaweka matakwa mapya kulingana na hatari zinazohusishwa na mifumo ya AI, ikilenga hasa matumizi yenye hatari kubwa na yasiyokubalika, pamoja na wajibu maalumu kwa miundo na mifumo ya AI ya matumizi ya jumla (GPAI). 

Ingawa mchakato wa kutunga sheria umekamilika na sheria itaanza kutumika Agosti 2024, mwongozo zaidi na sheria za utekelezaji zitahitajika kufafanua upeo wake, hasa inapotumika kwa miundo ya GPAI kama ya OpenAI. 

Katika OpenAI, tumejitolea kuzingatia Sheria hii, si kwa sababu tu ni wajibu wa kisheria, bali pia kwa sababu lengo lake linaendana na dhamira yetu ya kuunda na kusambaza AI salama ili kuwanufaisha wanadamu wote. Tunajivunia kutoa miundo inayoongoza sekta kwa uwezo na usalama. Tunaamini katika mbinu yenye uwiano na msingi wa kisayansi ambapo hatua za usalama⁠ hujumuishwa katika mchakato wa uundaji tangu mwanzo. Timu zetu hufanya kazi mbalimbali za kiufundi kushughulikia changamoto za usalama wa AI, zikiwemo kutathmini miundo chini ya Mfumo wa Maandalizi⁠ kabla ya kusambazwa, majaribio ya ndani na nje ya kubaini udhaifu wa mfumo⁠, ufuatiliaji⁠ wa matumizi mabaya baada ya usambazaji, Mipango ya Zawadi za Kugundua Hitilafu⁠ na Ruzuku za Usalama wa Mtandaoni⁠, na kuchangia viwango vya uhalisi⁠, miongoni mwa mengine. 

Tutashirikiana kwa karibu na Ofisi ya AI ya EU na mamlaka nyingine husika sheria mpya inapotekelezwa katika miezi ijayo, na tunatumaini utaalamu tuliojenga utasaidia kuendeleza malengo ya Sheria kuhusu kusambaza AI salama na yenye manufaa.  

Katika chapisho hili, tunatoa muhtasari wa baadhi ya mada muhimu katika Sheria ya AI, tukilenga hasa matumizi yaliyopigwa marufuku na yenye hatari kubwa.

Sheria ya AI itaanza kutumika Agosti 1, 2024, siku 20 baada ya kuchapishwa katika Jarida Rasmi la EU. Ingawa masharti mengi ya Sheria hayataanza kutekelezwa hadi miezi 24 baada ya sheria kuanza kutumika, kuna makataa kadhaa muhimu ya kukumbuka: 

• Marufuku ya vitendo vilivyokatazwa itaanza kutumika miezi 6 baada ya sheria kuanza kutumika (Februari 2025) 
• Kanuni za utendaji, zitakazojumuisha maelezo mengi ya utekelezaji yanayohitajika ili kuzingatia Sheria, zitapaswa kukamilishwa ndani ya miezi 9 baada ya sheria kuanza kutumika (Mei 2025) 
• Wajibu mwingi wa AI ya matumizi ya jumla utaanza kutumika miezi 12 baada ya sheria kuanza kutumika (Agosti 2025). 
• Wajibu wa mifumo mingi ya AI yenye hatari kubwa utatumika miezi 24 baada ya sheria kuanza kutumika (Agosti 2026). 

Mifumo ya GPAI iliyokuwepo ambayo haijafanyiwa mabadiliko makubwa, na mifumo fulani ya AI ambayo ni sehemu ya mifumo mikubwa ya TEHAMA iliyotambuliwa katika Kiambatisho X cha Sheria ya AI, itakuwa na muda mrefu zaidi wa utekelezaji wa miezi 36 (Agosti 2027).

Sheria ya AI inatumika hasa kwa “mifumo ya AI,” ambayo Sheria inaifafanua kama “mfumo unaotegemea mashine ulioundwa kufanya kazi kwa viwango tofauti vya kujitegemea, unaoweza kubadilika baada ya kusambazwa na ambao, kwa malengo yaliyo wazi au yasiyo wazi, hukisia kutokana na data unayopokea jinsi ya kutoa matokeo kama utabiri, maudhui, mapendekezo au maamuzi yanayoweza kuathiri mazingira halisi au pepe.” Ufafanuzi huu kwa kiasi kikubwa unaendana na ufafanuzi wa OECD wa “mifumo ya AI” uliotolewa mwaka 2023 na ufafanuzi uliotumiwa katika Agizo la Utendaji 14110 la Utawala wa Biden kuhusu Uundaji na Matumizi Salama, Yenye Ulinzi na Yanayoaminika ya Akili Unde.  

Muhimu zaidi, Sheria ya AI inatofautisha kati ya watoa huduma na wasambazaji wa mifumo ya AI. Watoa huduma ni mashirika kama OpenAI, ambayo huunda mfumo wa AI au muundo wa AI wa matumizi ya jumla. Pia inajumuisha mashirika yanayoagiza utengenezaji wa mfumo wa AI au muundo wa AI wa matumizi ya jumla na kuuingiza sokoni, au yanayoanza kutumia mfumo wa AI chini ya jina au chapa yao wenyewe, kwa malipo au bila malipo. 

Wasambazaji ni wateja au washirika wanaotumia mifumo au miundo hii katika programu zao, kama vile kujumuisha GPT‑4o katika matumizi mahususi. Ingawa wajibu mwingi chini ya Sheria ya AI unawahusu watoa huduma badala ya wasambazaji, ni muhimu kutambua kuwa msambazaji anayejumuisha muundo wa AI katika mfumo wake wa AI anaweza kuwa mtoa huduma chini ya Sheria, kwa mfano kwa kutumia chapa yake kwenye mfumo wa AI au kuubadilisha kwa njia ambazo mtoa huduma hakukusudia.

Mashirika yaliyo nje ya EU bado yatalazimika kuzingatia Sheria ya AI chini ya masharti mbalimbali ambayo yanaweza kuwa na athari pana.  Kwa mfano, Sheria inatumika ikiwa: 

• Mtoa huduma anaingiza mfumo wa AI au muundo wa GPAI katika soko la EU, bila kujali ikiwa kampuni imesajiliwa katika EU au nchi nyingine; 
• Wasambazaji wa mfumo wa AI wamesajiliwa au wanapatikana ndani ya EU; 
• Watoa huduma na wasambazaji wa mifumo ya AI wamesajiliwa au wanapatikana katika nchi nyingine, lakini matokeo yanayotolewa na mfumo wa AI yanatumiwa ndani ya EU.

Upeo mpana wa Sheria ya AI nje ya mipaka ya EU unamaanisha kuwa kampuni zisizo za Ulaya zitahitaji kuzingatia Sheria hiyo ili kuwahudumia wateja wa EU, ziwe au zisiwe ndani ya EU.

Sheria ya AI imejengwa juu ya mfumo unaozingatia hatari, wenye matakwa mahususi kwa mifumo ya AI yenye hatari kubwa na hatari isiyokubalika. Sheria inazitaka kampuni kuainisha kiwango cha hatari cha mifumo yao ya AI ili kubaini wajibu husika wa kisheria, na inaweka aina au viwango mbalimbali vya mifumo ya AI, kila kimoja kikiwa na wajibu tofauti.

Baadhi ya vitendo vya AI vinavyochukuliwa kuwa na hatari isiyokubalika kwa haki za watu vimepigwa marufuku kabisa. Vitendo hivi vinajumuisha:   

• Kutumia mbinu fiche, za kushawishi au za udanganyifu kupotosha tabia na kudhoofisha uwezo wa kufanya uamuzi sahihi, na hivyo kusababisha madhara makubwa. 
• Kutumia vibaya udhaifu unaohusiana na umri, ulemavu au hali ya kijamii na kiuchumi ili kupotosha tabia na kusababisha madhara makubwa. 
• Mifumo ya uainishaji wa kibayometriki inayokisia sifa nyeti kama rangi, maoni ya kisiasa, uanachama wa chama cha wafanyakazi, imani za kidini au kifalsafa, maisha ya ngono au mwelekeo wa kingono (isipokuwa kwa kiwango kidogo katika kuweka lebo au kuchuja seti za data zilizopatikana kihalali na katika matumizi ya utekelezaji wa sheria) 
• Mifumo ya alama za kijamii, kama mifumo inayotathmini au kuainisha watu au makundi kulingana na tabia za kijamii au sifa binafsi na kuwasababishia madhara. 
• Kutathmini hatari ya mtu kutenda uhalifu kwa kutegemea tu wasifu au sifa za utu (isipokuwa kwa kiwango kidogo) 
• Kukusanya hifadhidata za utambuzi wa nyuso kwa kuchota bila kulenga picha za nyuso kutoka kwenye intaneti au rekodi za CCTV
• Kukisia hisia katika maeneo ya kazi au taasisi za elimu 
• Utambuzi wa mbali wa kibayometriki kwa wakati halisi katika maeneo ya umma kwa madhumuni ya utekelezaji wa sheria (isipokuwa katika hali fulani).

Sheria inaweka wajibu mkali kwa mifumo ambayo imebainika kuwa tishio kubwa kwa afya, usalama au haki za msingi za watu, inayoainishwa kama AI Yenye Hatari Kubwa (HRAI). Hii inajumuisha: a) mifumo ambayo ni vipengele vya usalama vya bidhaa zinazodhibitiwa na sheria nyingine za EU, na b) matumizi mahususi, kama mifumo inayokusudiwa kuamua ufikiaji au udahili katika taasisi za elimu, kuajiri au kuchagua wafanyakazi au kufuatilia utendaji wao, kuamua ustahiki wa msaada wa umma au uwezo wa kulipa mikopo, na kutathmini ustahiki na bei ya bima ya afya, miongoni mwa mengine.  

Mifumo ya HRAI lazima izingatie wajibu mkali wa kisheria, kama kuanzisha mfumo wa kudhibiti hatari ili kuendelea kutathmini hatari na mikakati ya kuzipunguza katika kipindi chote cha matumizi ya mfumo wa HRAI, kuweka hatua kamili za usimamizi wa data za kupima na kutathmini hatari za upendeleo, kuandaa nyaraka za kina za kiufundi kabla ya mfumo kuingizwa sokoni, na kuendelea kuufuatilia. 

Mifumo mingine ya AI isiyo na hatari isiyokubalika au hatari kubwa inakabiliwa na matakwa machache tu, kama vile wajibu wa uwazi. Kwa mfano, Sheria inabainisha kwamba watu wanapaswa kufahamishwa wanapotangamana na mfumo wa AI kama roboti ya mazungumzo, na kwamba picha, sauti au video zilizobadilishwa kwa njia bandia lazima ziwekwe lebo wazi. Mifumo mingi ya AI sokoni huenda ikaangukia katika aina hii.

Matakwa maalumu yanawahusu watoa huduma za miundo na mifumo ya AI ya matumizi ya jumla, kama OpenAI, ambao watahitajika: 

• Kuandaa nyaraka za kina za kiufundi za muundo na kuzipa Ofisi ya AI inapoziomba
• Kuandaa nyaraka kwa wasambazaji wanaotumia muundo wa GPAI kuunda mifumo yao ya AI
• Kutekeleza sera zinazolenga kuheshimu sheria ya hakimiliki ya EU
• Kutoa muhtasari wa maudhui yaliyotumiwa kufunza muundo wa GPAI 

Zaidi ya hayo, watoa huduma za miundo ya GPAI yenye uwezo mkubwa wa kuleta athari ambayo inachukuliwa kuwa na “hatari za kimfumo” (kwa mfano, miundo iliyofunzwa kwa uwezo mkubwa wa kompyuta, unaofafanuliwa kitaalamu kama FLOP 10^25), watahitajika: 

• Kufanya tathmini za muundo ili kutambua na kupunguza hatari za kimfumo, na kuendelea kutathmini na kupunguza hatari zinazojitokeza
• Kuliarifu Tume ya EU kuhusu miundo inayokidhi vigezo vya aina hii
• Kufuatilia na kuripoti matukio makubwa 
• Kutekeleza hatua zinazofaa za usalama wa mtandaoni kwa muundo na miundombinu yake halisi

Watoa huduma za miundo ya GPAI wataweza kutegemea kanuni za utendaji kuthibitisha kuwa wanazingatia matakwa ya Sheria ya AI. Kanuni hizi za utendaji huenda zikaweka msingi wa maelezo mahususi ya kutekeleza wajibu huu, na tunatarajia kushirikiana na Ofisi ya AI ya EU zinapoandaliwa katika miezi 9 ijayo. 

OpenAI imejitolea kuzingatia Sheria ya AI ya EU, na tutashirikiana kwa karibu na Ofisi mpya ya AI ya EU sheria hiyo inapotekelezwa. Katika miezi ijayo, tutaendelea kuandaa nyaraka za kiufundi na mwongozo mwingine kwa watoa huduma na wasambazaji wanaotumia miundo yetu ya GPAI katika hatua zinazofuata, huku tukiendeleza ulinzi na usalama wa miundo tunayotoa katika soko la Ulaya na kwingineko.   

Ikiwa shirika lako linajaribu kubaini jinsi ya kuzingatia Sheria ya AI, linapaswa kwanza kujaribu kuainisha mifumo yote ya AI inayohusika. Tambua GPAI na mifumo mingine ya AI unayotumia, bainisha jinsi ilivyoainishwa, na uzingatie wajibu unaotokana na matumizi yako. Unapaswa pia kubaini ikiwa wewe ni mtoa huduma au msambazaji wa mfumo wowote wa AI unaohusika. Masuala haya yanaweza kuwa tata, kwa hivyo unapaswa kushauriana na mshauri wa kisheria ikiwa una maswali.