Adeegsiga kumannaan wakiil oo AI ah si xogta bayoolojiga looga helo tilmaamo cusub
Sida OpenAI, PerturbAI iyo Scripps Research ay wakiillo AI oo shaqada qaybsada uga caawiyeen saynisyahannada inay xogta malaayiin unug oo maskaxda ah ka helaan tilmaamo cilmi-baadhiseed oo rajo leh
Arag sida OpenAI, PerturbAI iyo Scripps Research ay kumannaan wakiil oo AI ah ugu wada shaqaysiiyeen isku mar si ay u aqoonsadaan xidhiidho bayooloji oo rajo leh oo ku jira xog murugsan oo laga helay malaayiin unug oo maskaxda ah.
Fiidyowga waxaa sameeyey: PerturbAI.
Ka warran haddii saynisyahannadu daqiiqado gudahood ku heli lahaayeen tilmaamo cusub oo ku saabsan Alzheimer iyo Parkinson, halkii ay bilo ku qaadan lahayd? OpenAI, PerturbAI(ku furmaa daaqad cusub), iyo Scripps Research(ku furmaa daaqad cusub) oo iskaashanaya ayaa adeegsaday kumannaan wakiil oo AI ah oo ku shaqeeya GPT‑Rosalind(ku furmaa daaqad cusub) si ay 32 daqiiqo oo keliya ugu falanqeeyaan una fasiraan xog tijaabo oo hore loo hayey, lagana helay malaayiin unug oo maskaxda jiirka ah(ku furmaa daaqad cusub). Wakiilladu waxay saamaynta carqaladaynta hidde-sideyaasha ku xidheen natiijooyin laga helay qoraallo cilmiyeed, iyaga oo soo saaray xidhiidho bayooloji oo aan la filayn, kuwaas oo saynisyahannada ka caawin kara fahamka cudurrada iyo aqoonsiga jihooyin cilmi-baadhiseed oo lagu helo daawayn cusub. Shaqadani waxay muujinaysaa sida AI ay cilmi-baadhayaasha uga caawin karto inay si ballaadhan u baadhaan waxa ay muujiyaan tijaabooyinka waaweyn ee bayoolojigu.
Tijaabooyinka casriga ahi waxay soo saaraan xog aad uga badan inta ay saynisyahannadu si qoto dheer u baadhi karaan. Cilmi-baadhayaashu hadda waxay wax ka beddeli karaan kumannaan hidde-side oo ay cabbiri karaan saamaynta ay ku leeyihiin malaayiin unug. Laakiin fahamka waxa ay natiijooyinkani uga dhigan yihiin cudurrada dadka wuxuu u baahan yahay in natiijooyin tijaabo oo murugsan lagu xidho aqoon cilmiyeed tobannaan sano la ururinayey oo meelo kala duwan ku kala firdhisan. Halkan ayay AI saynisyahannada ka caawin kartaa inay helaan tilmaamo rajo leh oo haddii kale la seegi lahaa.
“Waxaan samaynaa khariidado unugyo si saynisyahanno kale ay u sameeyaan daahfurro aynaan weli malayn. AI waxay cilmi-baadhayaal badan ka caawin kartaa inay baadhaan khayraadkan oo ay waxyaabaha aan la filayn ee ay arkaan u beddelaan su'aalo cusub oo la tijaabiyo.”
Kooxdu waxay falanqaynta u qaybisay kumannaan wakiil oo AI ah oo ku shaqeeya GPT‑Rosalind, waana hab aan ugu yeedhno caqliyeynta bayoolojiga ee shaqadeeda la qaybsado. Wakiilladu waxay baadheen khariidadda CRISPR ee maskaxda oo dhan(ku furmaa daaqad cusub), oo ah xog urursan oo muujinaysa sida carqaladaynta hidde-sideyaashu u saamayso noocyada kala duwan ee unugyada maskaxda jiirka. Wakiil kastaa wuxuu baadhay carqaladaynta hidde-side, falanqeeyey falcelinnada unugyada, baadhay qoraallada cilmiyeed, oo soo jeediyey sharaxaad ku saabsan natiijooyinka. Warbixinnadooda ayaa la isku geeyey si loo sameeyo khariidadda caqliyeynta oo isku xidha hidde-sideyaasha, saamaynta unugyada, qoraallada khuseeya, iyo hababka bayooloji ee suurtagalka ah.
Kooxda cilmi-baadhistu waxay qiyaastay in falanqayn iyo dib-u-eegis qoraallo oo tan la mid ah, oo dad sameeyaan iyaga oo kolba hal carqaladayn baadhaya, ay qaadan lahayd bilo ilaa sannad. Wakiilladu waxay dib u heleen natiijooyinkii falanqaynnada dadku sameeyeen, iyaga oo weliba soo saaray tilmaamo dheeraad ah. Qiimayntooda ku saabsan cusaybka iyo qiimaha cilmiyeed ayaa sidoo kale waafaqday go'aannada khubaro bini'aadam ah oo aan loo sheegin cidda samaysay warbixinnada. Natiijooyinkani waxay gacan ka geystaan kala hormarinta tijaabooyinka dheeraadka ah ee loo baahan yahay si loo hubiyo hababka bayooloji ee la soo jeediyey.
Qaar ka mid ah fahamkan cusub ayaa tilmaamaya jihooyin cusub oo lagu fahmi karo cudurrada maskaxda. Wakiilladu waxay aqoonsadeen kala duwanaansho aan la filayn oo ku saabsan sida laba hidde-side oo cudur lala xidhiidhiyo ay u saameeyaan unugyada maskaxda, iyo sidoo kale xidhiidh suurtagal ah oo u dhexeeya nidaaminta kolestaroolka iyo burburka unugyada neerfaha. Natiijooyinkani waxay saynisyahannada ka caawin karaan inay baadhaan sida cudurku u samaysmo iyo meelaha ay daawaynta mustaqbalku wax ka qaban karto.
“Mararka qaarkood tilmaamuhu hore ayay u jiraan, iyaga oo ku kala firdhisan qaybaha kala duwan ee cilmiga—weli uun ma aynaan isku xidhin. Xidhiidhka suurtagalka ah ee u dhexeeya shaqada unugyada neerfaha iyo dheef-shiidka kolestaroolku wuxuu muujinayaa sida qaybahaasi, marka la isku keeno, ay noo siin karaan hab cusub oo aan uga fikirno bayoolojiga cudurrada.”
Cilmi-baadhayaashu maanta ayay bilaabi karaan baadhista natiijooyinkan. Khariidadda caqliyeynta waa la heli karaa(ku furmaa daaqad cusub), taas oo saynisyahannada u saamaxaysa inay isbarbardhigaan hidde-sideyaasha xidhiidhka leh, baadhaan falcelinnada aan la filayn, oo aqoonsadaan tilmaamo rajo leh oo la sii baadho. Daahfurro cusub ayaa inta badan soo baxa marka cilmi-baadhayaal ka kala socda qaybo kala duwan ay isku keenaan khibraddooda oo ay fikrado la yaqaan ugu xidhaan siyaabo aan la filayn. AI waxay si weyn u ballaadhin kartaa isku xidhkan, iyada oo xog cusub ku xidhaysa aqoon ku kala firdhisan qaybaha kala duwan ee cilmiga. Fursaddu kuma koobna in xogta si dhakhso badan loo falanqeeyo. Marka aan isku darno AI, bayoolojiga tijaabada ku dhisan, khibradda aadanaha iyo qoraallada cilmiyeed, waxaan saynisyahannada ka caawin karnaa inay xogtooda in badan oo ka mid ah u beddelaan fikrado la tijaabin karo.
Qaar ka mid ah tilmaamaha ugu xiisaha badan ee tijaabadu bixiso waxay ka baxsan yihiin arrinta ay saynisyahannadu markii hore u qorsheeyeen inay baadhaan. Xog ka kooban kumannaan carqaladayn gudaheeda, tilmaamahaas si fudud ayaa loo seegi karaa.
Wakiilladu waxay aqoonsadeen farqi aan la filayn oo u dhexeeya Tsc1 iyo Tsc2, oo ah laba hidde-side oo wadajir u xakameeya mTOR, kaas oo door weyn ku leh nidaaminta koritaanka unugyada, dheef-shiidka iyo gabowga. Carqaladaynta midkood kasta waxay saamayn isku mid ah ku yeelatay kooxo dhowr ah oo unugyada neerfaha ah. Laakiin maskax-yaraha, oo gacan ka geysta isku dubbaridka dhaqdhaqaaqa, carqaladaynta Tsc2 waxay beddeshay firfircoonida tobannaan hidde-side oo ka qayb qaata xidhiidhka unugyada neerfaha, halka carqaladaynta Tsc1 ay keentay isbeddel yar.
Farqigaasi wuxuu xidhiidh la yeelan karaa cudurrada dadka. Dadka qaba cudurka tuberous sclerosis, cilladaha maskax-yaraha waxay xidhiidh xooggan la leeyihiin isbeddellada hidde-sidaha TSC2. Inkasta oo dawooyinka yareeya firfircoonida mTOR ay dawayn karaan burooyinka maskaxda qaarkood iyo qalalka, haddana dhibaatooyinka waxbarashada iyo habdhaqanka ee cudurka la socda weli way adag tahay in wax laga qabto. Wakiilladu waxay si gaar ah u tilmaameen koox unugyo neerfaha ah iyo isbeddello unugyada ku dhaca oo mudan in la baadho: isbeddelladee ayay dawooyinka jira sixi karaan, kuweise tilmaami kara habab daawayn oo cusub? Tani waxay cilmi-baadhayaasha siinaysaa su'aalo si ka sii qeexan u kooban oo ay shaybaadhka ku tijaabiyaan.
Hal wakiil oo la siiyey dhammaan xogta ma qaban karaa shaqo la mid ah tan kumannaan wakiil oo isku mar wada shaqaynaya? Waxaan arrintan tijaabinnay annaga oo aan beddelin nooca iyo khayraadka. Markii culayska shaqadu kordhay, wakiilka keligiis shaqaynayey wuxuu baadhay qoraallo cilmiyeed oo sii yaraanaya; marka culaysku ugu badnaa wuxuu soo xigtay 11 tixraac oo keliya, halka wakiillada shaqada qaybsaday ay soo xigteen in ka badan 700 oo tixraac. Khubarada bini'aadamka ah ayaa sidoo kale doorbiday fasiraadaha wakiillada shaqada qaybsaday.
Saynisyahannadu waxay haystaan waqti kooban, waxayna inta badan diiradda saaraan tilmaamaha ugu xooggan ee xogtooda ku jira. Wakiillada shaqada qaybsada waxay gacan ka geysan karaan baadhista falcelinno kala duwan oo badan, oo ay ku jiraan kuwo aan si fudud loo dareemin ama aan la filayn, iyaga oo ku xidhaya qoraallada cilmiyeed ee khuseeya. In wakiilladu isku mar shaqeeyaan waxay suuragelinaysaa in carqaladayno badan mar keliya la baadho. Tani waxay saynisyahannada ka caawisaa inay si ballaadhan u baadhaan waxa tijaabadu xambaarsan tahay oo ay aqoonsadaan tilmaamo rajo leh oo haddii kale la seegi lahaa.
Markii culayska shaqadu ugu badnaa, wakiillada shaqada qaybsaday waxay soo xigteen in ka badan 700 oo tixraac, marka la barbar dhigo 11 uu soo xigtay hal wakiil.
Wax la helay ayaa sii qiimo badan yeesha marka uu tilmaamo tijaabo mudan in la sameeyo. Wakiilladu waxay tilmaantaas oo kale ka heleen DCTN1, oo ah hidde-side isbeddelladiisu keenaan cudurka Perry, kaas oo burburiya unugyada neerfaha, lehna calaamado la mid ah kuwa Parkinson.
DCTN1 wuxuu ka qayb qaataa raridda walxaha gudaha unugyada neerfaha. Khariidadda CRISPR ee maskaxda oo dhan, carqaladaynta Dctn1 waxay kordhisay muujinta hidde-sideyaasha ka qayb qaata samaynta kolestaroolka. Wakiilladu waxay natiijadan ku xidheen cilmi-baadhis tilmaamaysa in dhibaatooyinka raridda kolestaroolku ay sababi karaan in unugyadu soo saaraan kolestarool badan. Tani waxay dhalisay su'aal ay tijaabooyinka xiga baadhaan: carqaladaynta DCTN1 ma beddeli kartaa sida kolestaroolku ugu qaybsan yahay gudaha unugyada neerfaha, isbeddelladaasina ma ka qayb qaadan karaan burburka unugyada neerfaha? Haddii ay sidaas tahay, soo celinta qaybsanaanta caadiga ah ee kolestaroolku ma caawin kartaa ilaalinta unugyada neerfaha?
Khubarada bini'aadamka ah ayaa sidoo kale mala-awaalkan u arkay mid cusub, muhiim ah oo mudan in la sii baadho. Tusaalahani wuxuu muujinayaa sida isku xidhka natiijo aan la filayn iyo aqoon hore loo hayey uu tilmaan ugu beddeli karo fikrad la tijaabin karo, lagana yaabo inay noqoto jiho cusub oo cudur lagu daweeyo.
Isbarbardhigyo aan khubarada loo sheegin cidda samaysay warbixinnada, waxay 75% jeer ka doorbideen warbixinnada wakiillada shaqada qaybsaday kuwa hal wakiil sameeyey.
Saynisyahannadu weli waxay udub-dhexaad u yihiin daahfurka. AI waxay soo saari kartaa tilmaamo rajo leh oo dheeraad ah, sidaasna waxay cilmi-baadhayaasha uga caawin kartaa inay go'aansadaan fikradaha ay sii baadhayaan, qorsheeyaan tijaabooyinka, oo fasiraan natiijooyinka. Ujeeddadu waa in xog badan oo ku jirta tijaabooyinka bayoolojiga loo beddelo aqoon, taas oo muddo ka dib gacan ka geysan karta hagidda samaynta dawooyin ka wanaagsan kuwii hore.
