OpenAI
वैज्ञानिक वस्तूंचा गोल फिरवण्यासाठी डावीकडे किंवा उजवीकडे ड्रॅग करा, किंवा बाणांच्या की वापरा. थांबवण्यासाठी किंवा पुन्हा सुरू करण्यासाठी स्पेसबार दाबा.

१६ नोव्हेंबर, २०२६

रिसर्चविज्ञान

विज्ञानाच्या नव्या सीमा

1,800 हून अधिक शास्त्रज्ञांनी ChatGPT कसे वापरले—आणि वैज्ञानिक शोधांमध्ये AI च्या भूमिकेबाबत त्यांच्या काय अपेक्षा आहेत. आमच्या नव्या अहवालातील निष्कर्ष जाणून घ्या.

संशोधकांनी नवे प्रश्न विचारणे आणि त्यांची उत्तरे शोधण्याचे मार्ग शोधणे यावर वैज्ञानिक प्रगती अवलंबून असते. AI या कामाचा भाग बनत आहे. मात्र, तिची मदत कुठे होते आणि नव्या शोधांसाठी तिची भूमिका काय असू शकते, हे आम्ही अजून समजून घेत आहोत.

OpenAI च्या आर्थिक संशोधन पथकाने शैक्षणिक संशोधकांसाठीच्या ChatGPT च्या उन्हाळ्यातील प्रायोगिक उपक्रमातील 1,819 शास्त्रज्ञांच्या 580,000 हून अधिक वैज्ञानिक संदेशांचा अभ्यास केला आणि 251 सहभागींचे सर्वेक्षण केले.

संशोधन साहित्याचा आढावा घेण्यापासून पुराव्यांचे विश्लेषण आणि कल्पना विकसित करण्यापर्यंत संशोधन प्रक्रियेच्या विविध टप्प्यांत शास्त्रज्ञांनी ChatGPT वापरले. सर्वेक्षणातील सहभागींच्या अंदाजानुसार, तेच काम त्याच दर्जाने पूर्ण करण्यासाठी AI शिवाय 1.9 पट वेळ लागला असता. तसेच, नवे शोध लागण्यासाठी लागणाऱ्या वेळेबद्दलच्या आमच्या प्रश्नाला उत्तर देणाऱ्यांपैकी 98% जणांना AI मुळे त्यांच्या क्षेत्रातील शोधांना गती मिळेल, अशी अपेक्षा होती.

पूर्वनिर्धारित व्यवस्थेनुसार, OpenAI शैक्षणिक संशोधकांसाठीच्या ChatGPT उपक्रमातील सहभागींची माहिती आपल्या मॉडेलच्या प्रशिक्षणासाठी वापरत नाही. संशोधकांची गोपनीयता जपण्यासाठी आम्ही स्वयंचलित वर्गीकरण साधने वापरली. या साधनांनी संशोधन साहित्याचा आढावा, कोड लेखन किंवा माहितीचे विश्लेषण अशा कामांच्या प्रकारांनुसार संदेशांचे वर्गीकरण केले. संशोधन पथकाला हे वर्ग दिसत होते, पण त्यांनी मूळ संदेश किंवा ChatGPT ची उत्तरे वाचली नाहीत.

AI हा शास्त्रज्ञांच्या दैनंदिन कामाचा भाग आहे

शास्त्रज्ञांनी संशोधन प्रक्रियेच्या विविध टप्प्यांमध्ये ChatGPT कसे वापरले, याचा आम्ही अभ्यास केला.

प्रत्येक शास्त्रज्ञाच्या वैज्ञानिक संदेशांपैकी किती वाटा कोणत्या कामाशी संबंधित होता, हे आम्ही मोजले. नंतर प्रत्येक शास्त्रज्ञाला समान भार देऊन त्या वाट्यांची सरासरी काढली. टक्केवारी पूर्णांकात दर्शवली आहे; संशोधनातील इतर कामांचा वाटा 1% पेक्षा कमी होता.

68% शास्त्रज्ञांनी संशोधनाच्या कल्पना विकसित करण्यासाठी ChatGPT वापरले

शास्त्रज्ञांनी कल्पना सुचवण्यासाठी आणि विकसित करण्यासाठी ChatGPT कसे वापरले, हे आम्ही पाहिले. खालील आकडेवारी त्यांच्या संशोधनाच्या कल्पनांविषयीच्या संदेशांचे स्वरूप दर्शवते.

शास्त्रज्ञांच्या नेतृत्वाखाली

35%

वेळा शास्त्रज्ञांनी ChatGPT ला काम करण्यासाठी एक विशिष्ट प्रश्न दिला.

एकत्र विकसित केलेले

36%

वेळा शास्त्रज्ञांनी स्वतःची कल्पना मांडली आणि ChatGPT ला ती अधिक चांगली करण्यास सांगितले.

ChatGPT ने सुचवलेले

23%

वेळा शास्त्रज्ञांनी ChatGPT ला संशोधनासाठी प्रश्न सुचवण्यास सांगितले.

इतर

6%

हा संदेश इतर कोणत्याही कामाच्या प्रकारात वर्गीकृत करता आला नाही.

सर्वेक्षणातील 98% शास्त्रज्ञांना AI मुळे त्यांच्या क्षेत्रातील नवे शोध लागण्यास गती मिळेल, अशी अपेक्षा आहे.

आम्ही विविध क्षेत्रांतील शास्त्रज्ञांना AI शिवाय एखादा शोध लावण्यासाठी 10 वर्षे लागतील अशी कल्पना करण्यास आणि AI च्या मदतीने तोच शोध लावण्यासाठी किती वेळ लागेल याचा अंदाज व्यक्त करण्यास सांगितले.

250 प्रतिसादकांनी या प्रश्नाचे उत्तर दिले. प्रतिसादक एकापेक्षा जास्त क्षेत्रे निवडू शकत होते, त्यामुळे काहींचा समावेश एकाहून अधिक क्षेत्रांच्या गटांमध्ये आहे. टक्केवारी पूर्णांकात दर्शवली आहे आणि तिची बेरीज 100% होईलच असे नाही.

ChatGPT कडे कामे सोपवल्यानंतरही शास्त्रज्ञांचा सहभाग कायम राहतो

संशोधनातील विविध कामांमध्ये ChatGPT ची उत्तरे स्पष्ट करून घेण्यासाठी, तपासण्यासाठी किंवा सुधारण्यासाठी शास्त्रज्ञांनी किती वेळा पुढील संवाद साधला, हे आम्ही मोजले.

प्रत्येक शास्त्रज्ञाच्या विनंत्यांपैकी पुढील संवाद झालेल्या विनंत्यांच्या टक्केवारीची सरासरी.

AI वैज्ञानिक प्रगतीला आणखी कशी चालना देऊ शकते?

नवे शोध अधिक वेगाने लागतील अशी अपेक्षा असलेल्या शास्त्रज्ञांना आम्ही त्यामागची कारणे विचारली. त्यांच्या उत्तरांतून तीन प्रमुख कारणे समोर आली.

52%

संशोधन अधिक वेगाने पूर्ण करणे

23%

संशोधनासाठी अधिक आशादायी प्रश्न शोधणे

14%

अधिक वैविध्यपूर्ण प्रश्नांचा शोध घेणे

11%

इतर

शास्त्रज्ञ एकापेक्षा जास्त कारणे देऊ शकत होते. ही टक्केवारी 224 लेखी उत्तरांमध्ये आढळलेल्या एकूण 367 कारणांमधील प्रत्येक कारणाचा वाटा दर्शवते.

भविष्याचा वेध

या अभ्यासातील शास्त्रज्ञांनी कल्पना पडताळण्यासाठी, पुराव्यांचे विश्लेषण करण्यासाठी, कोड लिहिण्यासाठी आणि आपले निष्कर्ष मांडण्यासाठी ChatGPT वापरले. त्यांच्या प्रतिसादांमधून केवळ वेळेची बचत करण्यापलीकडील महत्त्वाकांक्षाही दिसून येतात: अधिक आशादायी संशोधन प्रश्न शोधणे आणि अधिक वैविध्यपूर्ण संशोधन करणे.

या अपेक्षांप्रमाणे प्रत्यक्षात नवे शोध अधिक वेगाने लागतात का, हे समजण्यासाठी आणखी संशोधन आवश्यक आहे. शास्त्रज्ञांना त्यांच्या कल्पना तपासण्यासाठी आवश्यक असलेला निधी, मनुष्यबळ आणि प्रयोग करण्याची क्षमता यांवरही प्रगती अवलंबून असेल.

AI मुळे आपल्या कामात काय शक्य होऊ शकते, याचा शोध घेण्यासाठी अधिक शास्त्रज्ञांना सक्षम करणे हे आमचे उद्दिष्ट आहे. या संशोधनासोबतच आम्ही शैक्षणिक संशोधकांसाठी ChatGPT⁠ हा उपक्रम विस्तारत आहोत. याद्वारे जगभरातील 200,000 हून अधिक संशोधकांना मोफत प्रवेश मिळेल. AGI चा लाभ संपूर्ण मानवजातीला मिळावा हे आमचे ध्येय आहे. शास्त्रज्ञांच्या कल्पनांचे रूपांतर लोकांचे जीवन सुधारणाऱ्या शोधांमध्ये होण्यासाठी मदत करणे, हा त्या ध्येयाचा गाभा आहे.

“ChatGPT सारखी टूल्स आम्हाला वैज्ञानिक शोधांना गती देण्यासाठी मदत करत आहेत. माझ्यासारख्या शास्त्रज्ञासाठी हे खरोखरच नवनव्या कल्पना आजमावण्याचे मुक्त व्यासपीठ आहे.”

सेसार दे ला फुएंते

सूक्ष्मजीवरोधकांवरील संशोधन⁠

संशोधनाविषयी