Даалгаврын залилан: Хиймэл оюуны тусламжтай хуурамч үнэлгээний ажил

Энэхүү кейс судалгааг анх OpenAI-ийн 2025 оны хоёрдугаар сарын⁠(шинэ цонхонд нээгдэнэ) тайланд нийтэлсэн.

Бид урду болон англи хэлний хооронд богино сэтгэгдлүүд орчуулж байсан ChatGPT бүртгэлүүдийн бүлгийг хориглосон. Энэ нь хохирогчдод өндөр цалинтай ажил санал болгосныхоо дараа олсон гэх “орлогоо” авахын тулд эхлээд өөрсдийн мөнгийг системд төлөхийг шаарддаг “даалгаврын⁠(шинэ цонхонд нээгдэнэ)” залилантай нийцэж байв. Энэ үйл ажиллагаа Камбожоос гаралтай бололтой. Ийм залилангийн үед хохирогчид “орлого” гэх мөнгөө төдийгүй өөрсдийн мөнгөө ч алддаг. Meta-аас ирүүлсэн мэдээллийн дагуу бид энэ үйл ажиллагааг шалгаж эхэлсэн.

Энэ сүлжээ манай загваруудыг голчлон урду, англи хэлний хооронд богино сэтгэгдэл орчуулахад ашигласан бөгөөд тэдгээр нь залилан мэхлэгчид болон хохирогчдын хоорондох чаттай нийцэж байв. Тэдний үндсэн платформ бололтой Telegram, мөн WhatsApp, SMS болон ажлын зар нийтэлж болох төрөл бүрийн хөдөлмөр эрхлэлтийн форум, бүлгээр мессеж илгээсэн тухай дурдсаныг бид илрүүлсэн.

Залилан мэхлэгчид үндсэндээ хоёр төрлийн дүрээр ажиллаж байсан бололтой. Нэг нь “ажилд зуучлагч” байв. Тэд хүмүүстэй урьдчилан танилцаагүй атлаа шууд холбогдож, өндөр цалинтай зайнаас хийх ажлын зар илгээдэг байжээ. Нөгөө нь илүү идэвхтэй ажилладаг “зөвлөх” байв. Тэр “ажилд зуучлагч”-ийн эхлүүлсэн харилцааг үргэлжлүүлж, онилсон хүнд ажлаа хэрхэн хийхийг заадаг байжээ. “Зөвлөхүүд” Telegram дээрх сургалтыг маш олон удаа дурдсан.

Заримдаа залилан мэхлэгчид манай загваруудыг вэб сайтын бичвэрийг хянан засварлахад ашигласан. Эдгээр сайт тансаг зэрэглэлийн дизайн, загварын болон аяллын брэндүүдийн нэр, төрхийг дуурайлгасан бололтой. “Зөвлөх” дүрүүд тэдгээр брэндийн өмнөөс хүн элсүүлж байна гэж мэдэгддэг байсан нь уг сайтуудыг залиланг илүү үнэмшилтэй харагдуулахад ашигласан байх магадлалтайг харуулж байна.

Бидэнд харагдсан хязгаарлагдмал мэдээллээс үзэхэд залилан мэхлэгчид онилсон хүмүүсээ татан оролцуулахаас эхлээд залилан руу хөтлөхдөө дараах нийтлэг дарааллыг баримталсан бололтой:

1. Ажлын зар: Залилан мэхлэгчид өгсөн заавар болон үүсгэсэн хариунуудаас нь үзэхэд эхлээд төрөл бүрийн онлайн форумд ажлын санал нийтэлдэг байжээ. Ажилд авах саналууд нь ихэвчлэн зайнаас ажиллах тухай байсан бөгөөд бага цаг ажиллаад харьцангуй өндөр цалин авах нөхцөлтэй байжээ. Жишээлбэл, хэдхэн цагийн ажилд өдөрт 300 ам.доллар дээр нэмээд урамшуулал санал болгодог байв. Эдгээрийг ихэвчлэн “ажилд зуучлагч” дүр нийтэлдэг байжээ.

2. Элсүүлэх: Дараа нь залилан мэхлэгчид “зөвлөх” дүрээр сэтгэгдэл үүсгэн, төрөл бүрийн мессежийн апп ашиглан боломжит ажилтнуудтай холбогдож, “ажилд зуучлагч”-тай хамтран ажилладаг гэж хэлдэг байжээ. “Зөвлөх” нь уг ажиллагаанд зориулан сайт нээсэн тансаг зэрэглэлийн брэндүүдийн нэгэнд ажилладаг гэж мэдэгддэг байв. Тэд ажлыг тухайн тансаг зэрэглэлийн брэндүүдийн сайтад таван одтой үнэлгээ нийтэлж, хэрэглэгчдийн өгсөн үнэлгээг нь өсгөх зорилготой гэж тайлбарладаг байжээ.

3. Итгүүлэх: Залилан мэхлэгчид олон жилийн түүхтэй компанийн өмнөөс хийж буй учраас энэ ажил хууль ёсных гэж онилсон хүмүүстээ үүсгэсэн хариунуудаараа байнга итгүүлдэг байжээ. Онилсон хүн эргэлзвэл залилан мэхлэгч өөрөө ч өмнө нь залилуулж байсан ч энэ боломж аюулгүй гэж мэдэгддэг байв.

4. Сургах: Онилсон хүн сонирхсон хэвээр байвал “зөвлөх” нь ихэвчлэн Telegram-аар сургалт санал болгодог байсныг үүсгэсэн хариунууд харуулжээ. Онилсон хүнд эхлээд “сургалтын бүртгэл” ашиглах эрх өгч, өдөрт 25–35 үнэлгээний даалгавар гүйцэтгэхийг шаарддаг байв. “Сургалтын бүртгэл” дээр онилсон хүний “орлого” хурдтай өсөж байгааг харуулдаг байжээ.

5. Хөөргөх: Онилсон хүн сургалтаа үргэлжлүүлбэл илүү өндөр урамшуулалтай “тусгай” эсвэл “дээд” түвшний үнэлгээний даалгавар санал болгодог байсныг үүсгэсэн хариунууд олонтоо харуулжээ. “Зөвлөх” ийм боломж маш ховор бөгөөд онилсон хүн тун азтайг онцолдог байв.

6. “Идэвхжүүлэх хураамж”: Онилсон хүний “орлого” тодорхой хэмжээнд хүрмэгц “зөвлөх” уг “орлогоо” татахын тулд “идэвхжүүлэх хураамж” төлөх ёстой гэж хэлдэг байсныг үүсгэсэн хариунууд харуулжээ. Шаардлагатай бол залилан мэхлэгч найз нөхөд, гэр бүлийнхнээсээ мөнгө зээлэхийг ятгадаг байв.

7. Дарамтлах: Онилсон хүн мөнгө төлөхөөс татгалзвал залилан мэхлэгч улам түрэмгий болж, түүнийг илүү бүтээмжтэй бусад ажилтантай харьцуулан, мөнгөө төлөхгүй бол орлогоо алдана гэж дарамталдаг байсныг үүсгэсэн хариунууд харуулжээ.

8. Шалтаг тоочих: Онилсон хүн мөнгө төлсөн шинж илэрвэл яагаад орлогоо татаж болохгүйг тайлбарласан олон шалтаг залилан мэхлэгч үүсгэдэг байсан бөгөөд ихэвчлэн дахин мөнгө төлөх шаардлагатай гэж хэлдэг байжээ.

Зарим харилцан ярианаас онилсон хүмүүс ихээхэн эргэлзэж байсан нь харагдсан. Мөн залилан мэхлэгчдийн үүсгэсэн зарим сэтгэгдэлд онилсон хүн яагаад мессеж бичихээ больсныг асууж буй зөвлөхийн өнгө аяс илэрсэн нь энэ залилан нийтдээ амжилт олох хувь бага байсныг харуулж байна. Гэсэн хэдий ч зарим харилцан яриа болон онлайн тайлангаас үзэхэд хохирогчдын ядаж зарим нь эдгээр залиланд үнэхээр мөнгө төлжээ. Манай хэрэгслээс гадуур явагдсан үйл ажиллагааг бид бие даан баталгаажуулах боломжгүй.

OpenAI-ийн бодлого манай хэрэгслийн гаргалтыг луйвар, залиланд ашиглахыг хатуу хориглодог. Хиймэл оюун санаатайгаар хорлон сүйтгэх үйлдэлд хэрхэн нөлөөлж байгааг ойлгох, манай үйлчилгээг урвуулан ашигласан залилангийн ажиллагааг идэвхтэй таслан зогсоохын тулд бид салбарын түншүүд болон эрх бүхий байгууллагуудтай хамтран ажилладаг. Энэхүү зорилтынхоо хүрээнд хамтын аюулгүй байдлыг сайжруулахын тулд таслан зогсоосон залилангийн сүлжээнүүдийн талаарх мэдээллийг салбарын түншүүд болон холбогдох эрх бүхий байгууллагуудтай хуваалцсан.