Ավելի լավ պատասխաններ, ավելի լայն մտածողություն․ ChatGPT‑ի ու քննադատական մտածողության օգուտը

Ի՞նչ է տեղի ունենում, երբ ուսանողները ChatGPT‑ն օգտագործում են իրական առաջադրանք կատարելիս։ Արդյո՞ք որակի բարելավումը կատարվում է ինքնատիպության հաշվին։

Բոկոնիի համալսարանի հետազոտողների՝ OpenAI Economic Research-ի հետ համատեղ նոր փորձը ցույց է տվել, որ ChatGPT‑ի հասանելիությունն ու քննադատական մտածողության ուսուցումն ունեն տարբեր, բայց փոխլրացնող ազդեցություններ։ ChatGPT‑ի հասանելիությունը բարելավել է ուսանողների աշխատանքի որակն ու տրամաբանական ամբողջականությունը, իսկ պատճառահետևանքային դատողության՝ քննադատական մտածողության մի ձևի վարժությունը նրանց օգնել է ավելի ինքնատիպ գաղափարներ ստեղծել։ Երկու հնարավորությունն էլ ստացած ուսանողների մոտ նկատվել են երկու ազդեցություններն էլ։

Արդյունքները նաև ընդգծում են ուսանողների առաջընթացը գնահատելիս համապարփակ մոտեցման կարևորությունը։ Քանի որ ԱԲ-ն հեշտացնում է ուսանողների համար հղկված պատասխաններ պատրաստելը, առաջադրանքները գուցե հարկ լինի հարմարեցնել՝ գնահատելու նաև այլ ցանկալի հատկանիշներ, օրինակ՝ ինքնատիպությունը։ 

Փորձի ընթացքում Բոկոնիի համալսարանի առաջին կուրսի ավելի քան 1,000 ուսանող աշխատել է իրական բիզնես դեպքի վրա՝ մշակելով համալսարանի բրենդային ապրանքների խանութի մարքեթինգային առաջարկներ։

Ուսանողները, ըստ դասաժամերի, պատահականորեն բաժանվել են չորս խմբի․ նրանք ստացել են ChatGPT‑ի (GPT‑4o) հասանելիություն, պատճառահետևանքային դատողության ուսուցում, երկուսն էլ կամ ոչ մեկը։ Պատճառահետևանքային դատողությունը քննադատական մտածողության որոշակի ձև է, որը կապում է պատճառն ու հետևանքը և բացատրում, թե տվյալ լուծումն ինչու կարող է աշխատել կամ չաշխատել։ Ուսանողների ուսուցումը կապված չէր ԱԲ-ի հետ․ խաղ, օրինակներ, հարցեր և հետադարձ կապ ներառող վարժության միջոցով նրանք սովորում էին պատճառահետևանքային դատողության սկզբունքները։ 

Ուսանողների աշխատանքները պատրաստված մասնագետները գնահատել են հինգ միավորանոց սանդղակով։ Առանձին՝ հետազոտողներն ավտոմատացված տեքստային վերլուծությամբ չափել են յուրաքանչյուր աշխատանքի գաղափարների քանակն ու բազմազանությունը, պատճառահետևանքային դատողության նշանները և նմանությունը երեք փորձագետի աշխատանքներին։ 

ChatGPT‑ի հասանելիություն ունեցող ուսանողները հինգ միավորանոց սանդղակով գրեթե մեկ ամբողջ միավորով ավելի բարձր արդյունք են ստացել։ Նրանց պատասխաններն ավելի շատ գաղափարներ են ներառել, ունեցել են ավելի հստակ տրամաբանություն և ավելի նման են եղել փորձագետների գրած առաջարկներին։ Այլ կերպ ասած՝ ԱԲ-ն սկսնակներին օգնել է ավելի պրոֆեսիոնալ տեսք ունեցող աշխատանք պատրաստել։ Կարևոր է, որ ուսանողները պարզապես իրենց առաջադրանքները չէին հանձնում ChatGPT‑ին։ Նրանք դեռ պետք է որոշեին՝ ինչ հարցնել, գնահատեին պատասխանները և ընտրեին՝ ինչ ներառել վերջնական աշխատանքում։ 

Քննադատական մտածողության վարժությունն ավելի անսպասելի արդյունք տվեց։ Վարժությունը կատարած ուսանողներն ավելի հստակ են բացատրել, թե իրենց գաղափարներն ինչու կարող են աշխատել և երբ կարող են ձախողվել, բայց գնահատման սանդղակով ավելի բարձր միավոր չեն ստացել։ Այն չափում էր միայն, թե առաջարկները որքանով են համապատասխանում մարքեթինգային երկու սովորական նպատակի՝ համալսարանի խանութի ճանաչելիությունն ու օգտագործումը մեծացնելուն։

Տեքստային վերլուծությունը բացահայտել է ևս մեկ առավելություն, որը գնահատման սանդղակը չէր արտացոլել։ Վարժությունը կատարած ուսանողները խմբի մակարդակով ստեղծել են գաղափարների ավելի լայն շրջանակ, որոնք նաև ավելի են տարբերվել համակուրսեցիների գաղափարներից։ Սա կարևոր է, քանի որ ավանդական գնահատման սանդղակը, ինչպիսին այս փորձում կիրառվածն էր, կարող է բարձր գնահատել հստակ ու լավ կառուցված պատասխանը՝ անտեսելով, թե արդյոք ուսանողն առաջարկել է մի գաղափար, որը ոչ ոք չի ունեցել։

Կրթության շուրջ բանավեճը հեշտ է ներկայացնել որպես ընտրություն՝ ուսանողները պե՞տք է սովորեն ինքնուրույն մտածել, թե՞ օգտվել ԱԲ-ից։

Այս փորձը ցույց է տալիս, որ երկուսն էլ արժեքավոր են, բայց տարբեր կերպ։ ԱԲ-ի հասանելիությունն օգնել է ուսանողներին պատրաստել ավելի հղկված, գաղափարներով հարուստ և տրամաբանորեն ավելի ամբողջական պատասխաններ։ Քննադատական մտածողության ուսուցումը խրախուսել է նրանց մշակել ինքնատիպ գաղափարների ավելի լայն շրջանակ, կասկածի տակ դնել ենթադրությունները և բացատրել, թե ինչու պետք է իրենց գաղափարներն աշխատեն։

Միասին դրանք փոխլրացնում են միմյանց։ 

Ե՛վ ChatGPT‑ի հասանելիություն, և՛ քննադատական մտածողության վարժություն ստացած ուսանողների մոտ նկատվել են երկուսի առավելություններն էլ։ Նրանց գաղափարների բազմազանությունը համապատասխանել է միայն վարժությունը կատարած ուսանողների ցուցանիշին։ Գնահատման սանդղակով նրանց միավորներն ու գաղափարների քանակը նման են եղել միայն ChatGPT‑ի հասանելիություն ունեցած ուսանողների ցուցանիշներին։ Նրանց աշխատանքը նաև ունեցել է ավելի ամուր տրամաբանական ամբողջականություն և բացատրություններ փնտրելու ու ենթադրությունները կասկածի տակ դնելու ավելի շատ նշաններ։ Ընդհանուր առմամբ, այս խումբը բարելավում է ցույց տվել չափումների ամենալայն շրջանակում։ 

Փորձի պատահականացված կառուցվածքը հետազոտողներին թույլ է տվել խորությամբ ուսումնասիրել այս տարբեր գործոնները՝ առանձնացնելով ChatGPT‑ի հասանելիության և քննադատական մտածողության վարժության ազդեցությունները դրանց համատեղ ազդեցությունից։ Դրա շնորհիվ այս փորձը հատկապես օգտակար ներդրում է ուսանողների վրա ԱԲ-ի ազդեցության և նրանց ուսումնառությունը լավագույնս կազմակերպելու ու աջակցելու վերաբերյալ արագ աճող հետազոտությունների շարքում։ 

Ուսանողների վրա վարժության ազդեցության և ավանդական գնահատման սանդղակով արձանագրված արդյունքների տարբերությունը վկայում է դպրոցների առջև ծառացած ավելի լայն մարտահրավերի մասին։ 

Եթե ԱԲ-ն կարող է ուսանողներին օգնել հղկված, փորձագետի աշխատանքին նմանվող աշխատանք պատրաստել, ապա միայն վերջնական պատասխանը դիտարկելը քիչ բան է ասում ուսանողի իրական գիտելիքների մասին։ 

Շատ մանկավարժներ արդեն փորձում են հասկանալ այն հետևանքը, որ առաջադրանքներն ու գնահատումները գուցե հարկ լինի փոխել։ Սա շարունակում է տասնամյակներ տևող միտումը, երբ տեխնոլոգիան և կրթությունը զարգանում են միասին՝ աջակցելով ժամանակակից հասարակությունում ուսանողներին անհրաժեշտ հմտություններին։

Այս արդյունքներն ընդգծում են ուսանողներին ոչ միայն ամենասովորական կամ հղկված պատասխանների, այլև ինքնատիպություն, դատողություն և բազմաթիվ մոտեցումների դիտարկում արտացոլող աշխատանքի համար խրախուսելու կարևորությունը։ 

Գլխավոր եզրակացությունը․ ԱԲ-ն օգնեց ուսանողներին բարելավել իրենց պատասխանները։ Քննադատական մտածողության ուսուցումն օգնեց ընդլայնել նրանց գաղափարների շրջանակը։ Այս երկուսը փոխլրացնող դերեր ունեն ուսանողներին ապագային պատրաստելու գործում։