ઑપરેશન “ડોપલગેંગર”: યુક્રેનને નિશાન બનાવતી રશિયન પ્રભાવ પ્રવૃત્તિ

આ કેસ અભ્યાસ મૂળરૂપે OpenAIના મે 2024⁠(નવી વિન્ડોમાં ખૂલે છે)ના અહેવાલમાં પ્રકાશિત થયો હતો.

અમે “ડોપલગેંગર”⁠(નવી વિન્ડોમાં ખૂલે છે) તરીકે ઓળખાતા રશિયન પ્રભાવ અભિયાન વતી કામ કરતા લોકો સાથે સંકળાયેલાં અને અમારા મોડલ વાપરતાં ખાતાંનાં ચાર જૂથ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો. દરેક જૂથે અલગ વ્યૂહરચનાઓ, તકનીકો અને પ્રક્રિયાઓ દર્શાવી હતી, જે અલગ કાર્યકારી ટુકડીઓથી બનેલા અભિયાનને અનુરૂપ હતી.

આ પ્રવૃત્તિએ યુરોપ અને ઉત્તર અમેરિકાના પ્રેક્ષકોને નિશાન બનાવ્યા હતા અને વેબસાઇટ તથા સામાજિક માધ્યમ માટે સામગ્રી બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું.

ખાતાંના પહેલા જૂથે અંગ્રેજી, ફ્રેન્ચ, જર્મન, ઇટાલિયન અને પોલિશ ભાષામાં ટૂંકી લખાણરૂપ ટિપ્પણીઓ બનાવી. આ ટિપ્પણીઓ 9GAG અને X પર રમૂજી ચિત્રો, વિડિયો અને એવી લિંકો સાથે મૂકાઈ હતી, જે અમારા મોડલ વડે બનાવેલી લાગતી નથી. કેટલાંક રમૂજી ચિત્રો ઇન્ટરનેટ પરથી નકલ કરાયાં હતાં અને વર્ષો જૂનાં હોવાનું જણાતું હતું.

9GAG પર આ અભિયાનની સામગ્રી મૂકતાં ખાતાંના પરિચય ચિત્રોમાં સામાન્ય રીતે ખ્યાતનામ વ્યક્તિઓ અથવા બિલાડીઓ જોવા મળતી હતી. તેમણે પોતાનાં રમૂજી ચિત્રો અને વિડિયો અનેક પ્રકારની શ્રેણીઓમાં મૂક્યાં હતાં. તેમાં “મનસ્વી” શ્રેણી ઉપરાંત પાલતુ પ્રાણીઓ, રમતગમત, વિનોદ અને સંબંધો તથા પ્રેમસંબંધોને સમર્પિત શ્રેણીઓ પણ સામેલ હતી.

આ અભિયાન 9GAG પર જ્યારે પણ કોઈ રમૂજી ચિત્ર કે વિડિયો મૂકતું, ત્યારે ત્રણથી પાંચ ખાતાં સામાન્ય રીતે “હાહાહા” અથવા “જોરથી હસવું આવ્યું” જેવા સાદા સંદેશાથી જવાબ આપતાં. આ દરેક ખાતાએ હંમેશાં માત્ર આ અભિયાનની સામગ્રી સાથે જ ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરી હતી. મોટા ભાગનાં ખાતાં એક જ તારીખે બનાવાયાં હતાં. આ વર્તણૂકને કારણે અન્ય વપરાશકર્તાઓ ઘણી વાર ટીકા કરતા હતા અને તેમાંના ઘણાએ આ ખાતાંને “સ્વચાલિત ખાતાં” ગણાવીને તેમનો પર્દાફાશ કર્યો હતો.

X પર અભિયાનની ટિપ્પણીઓ એવાં ખાતાં દ્વારા મૂકાતી હતી, જે સામાન્ય રીતે માત્ર એક કે બે પોસ્ટ જ કરતાં હતાં. આ ટિપ્પણીઓ સાથે સામાન્ય રીતે “solarpanelfor.sale” જેવી દેખીતી રીતે મનસ્વી લિંક મૂકાતી હતી. આ લિંકો એવી વેબસાઇટોના સમૂહ પર લઈ જતી હતી, જેને વારંવાર ડોપલગેંગર સાથે સાંકળવામાં આવ્યો છે. વેબસાઇટો પર ભૌગોલિક નિયંત્રણ હતું, જેથી લક્ષિત દેશનું IP સરનામું ધરાવતા લોકો જ તેમને જોઈ શકતા હતા. જોકે, સંચાલકોથી ભૂલ થઈ હોવાનું જણાય છે, જેના કારણે કેટલાક અંગ્રેજી, જર્મન અને પોલિશ લેખો માત્ર ફ્રેન્ચ IP પરથી જ જોઈ શકાતા હતા.

સંભવતઃ ઓળખ ટાળવાના પ્રયાસરૂપે આ જૂથે રશિયા અને ચેક પ્રજાસત્તાકની કંપનીઓ સાથે સંકળાયેલી સેવા દ્વારા અમારા મોડલનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ સેવાનો હેતુ રશિયાના લોકોને અમારી સમર્થિત દેશોની પ્રવેશ નીતિ⁠(નવી વિન્ડોમાં ખૂલે છે)ને બાજુ પર મૂકવાની સુવિધા આપવાનો હતો. અમે આ સેવાની API પહોંચ બંધ કરી દીધી છે.

બીજા જૂથે લેખોનો રશિયનમાંથી અંગ્રેજી અને ફ્રેન્ચમાં અનુવાદ કર્યો હતો. રશિયન લખાણ મૂળ રચનાઓ હોવાનું જણાય છે. આમાંના ઘણા લેખો પછી એવી વેબસાઇટ પર પ્રકાશિત થયા હતા, જેને વારંવાર ડોપલગેંગર સાથે સાંકળવામાં આવી છે: rrn.media. આ જ જૂથે પોતાના લેખો વિશે ટૂંકી ટિપ્પણીઓ બનાવી હતી, જે પછી સામાજિક માધ્યમ પર જોવા મળી હતી.

ત્રીજા જૂથનો ઉપયોગ ફ્રેન્ચ ભાષાના લેખો બનાવવા, તેમની ભાષાકીય ચકાસણી કરવા અને તેમને સુધારવા માટે થયો હતો. પછી આ લેખો એવી વેબસાઇટ પર પ્રકાશિત થયા હતા, જેને પણ ડોપલગેંગર સાથે સાંકળવામાં આવી છે: franceeteu.today.

છેલ્લું જૂથ જર્મન ભાષામાં કાર્યરત હતું. તેણે ડોપલગેંગરની વેબસાઇટ grenzezank.com પરથી સામગ્રી મેળવી અને તેનો ઉપયોગ વેબસાઇટના નામવાળાં Facebook જૂથ અને પૃષ્ઠ માટે ટૂંકી પોસ્ટ બનાવવા કર્યો.

આ અભિયાને ઇન્ટરનેટ પર પ્રકાશિત કરેલી મોટા ભાગની સામગ્રી યુક્રેનના યુદ્ધ પર કેન્દ્રિત હતી. તેમાં યુક્રેન, અમેરિકા, NATO અને યુરોપિયન સંઘને નકારાત્મક, જ્યારે રશિયાને સકારાત્મક રીતે દર્શાવવામાં આવ્યાં હતાં. સામાન્ય ટિપ્પણીઓમાં દલીલ કરાતી કે રશિયા યુરોપિયન દેશો માટે મહત્વનું આર્થિક ભાગીદાર છે, રશિયાની ટીકા કરતા પશ્ચિમી નેતાઓ પોતાના મતદારોની લાગણીઓથી અજાણ છે અને યુક્રેન નબળું, ભ્રષ્ટ તથા પરાજયની અણી પર છે.

કેટલીક વાર ડોપલગેંગરના કર્તાઓએ અમારા મોડલ પાસેથી યુરોપના અગ્રણી રાજકારણીઓ અને રશિયાના ટીકાકારોનાં વ્યંગચિત્રો બનાવડાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. અમારા મોડલે આ વિનંતીઓ નકારી દીધી હતી.

અમે ઓળખેલાં ડોપલગેંગરનાં કોઈ પણ અભિયાનને વાસ્તવિક પ્રેક્ષકો તરફથી નોંધપાત્ર સકારાત્મક પ્રતિસાદ મળ્યો હોવાનું જણાતું નથી.

9GAG પર સામાન્ય પોસ્ટને 5થી 10 તરફેણના મત મળતા હતા, જેમાં મોટા ભાગના એવાં ખાતાં તરફથી હતા જે આ અભિયાનની સામગ્રી પણ મૂકતાં હતાં. ઉપરાંત, તેને 15થી 200 સુધી વિરોધના મત મળતા હતા. X પર સામાન્ય પોસ્ટ લગભગ 1,000 વખત વહેંચાતી હતી, પરંતુ તેને કોઈ જવાબ કે પસંદગી મળતી નહોતી. આ તફાવત એટલો મોટો છે કે તે કૃત્રિમ પ્રસારનો સંકેત આપે છે. એક પોસ્ટને ત્રણ જવાબ મળ્યા હતા અને એ બધામાં તેને નકલી ગણાવવામાં આવી હતી.

પ્રભાવ અભિયાનોની અસરનું મૂલ્યાંકન કરવા માટેના વ્યાપક પ્રસારના માપદંડ⁠(નવી વિન્ડોમાં ખૂલે છે)માં તેમને 1 એટલે કે સૌથી નીચાથી 6 એટલે કે સૌથી ઊંચા સ્તર સુધી આંકવામાં આવે છે. તેના આધારે અમારા મોડલના ઉપયોગ સાથે સંકળાયેલી પ્રવૃત્તિને અમે શ્રેણી 2માં મૂકીશું, જેમાં અનેક મંચ પર પોસ્ટ મૂકવાની પ્રવૃત્તિ હતી, પરંતુ કોઈ પણ મંચ પર તેનો વ્યાપક પ્રસાર થયો નહોતો કે પ્રેક્ષકોનો નોંધપાત્ર પ્રતિસાદ મળ્યો નહોતો.