Trả lời tốt hơn, tư duy rộng hơn: Lợi ích của ChatGPT và đào tạo tư duy phản biện

Điều gì xảy ra khi sinh viên dùng ChatGPT để làm một bài tập thực tế? Chất lượng được cải thiện có phải đánh đổi bằng tính độc đáo không?

Một thử nghiệm mới của các nhà nghiên cứu tại Đại học Bocconi, phối hợp với nhóm Nghiên cứu Kinh tế OpenAI, đã phát hiện những tác động riêng biệt và bổ trợ lẫn nhau của việc tiếp cận ChatGPT và đào tạo tư duy phản biện. Việc tiếp cận ChatGPT cải thiện chất lượng và tính mạch lạc trong bài làm của sinh viên, còn bài tập suy luận nhân quả—một hình thức tư duy phản biện—giúp họ đưa ra nhiều ý tưởng độc đáo hơn. Những sinh viên vừa được tiếp cận ChatGPT vừa tham gia đào tạo đều cho thấy cả hai tác động này.

Kết quả cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của cách tiếp cận toàn diện khi đánh giá sự tiến bộ của sinh viên. Khi AI giúp sinh viên dễ tạo ra câu trả lời chỉn chu hơn, bài tập có thể cần được điều chỉnh để đo lường những phẩm chất mong muốn khác như tính độc đáo. 

Trong thử nghiệm, hơn 1.000 sinh viên đại học năm nhất tại Đại học Bocconi đã giải quyết một tình huống kinh doanh thực tế: xây dựng đề xuất tiếp thị cho cửa hàng bán sản phẩm lưu niệm của trường.

Sinh viên được phân ngẫu nhiên theo tiết học vào một trong bốn nhóm: được tiếp cận ChatGPT (GPT‑4o), được đào tạo về suy luận nhân quả, được hưởng cả hai hoặc không nhận hỗ trợ nào. Suy luận nhân quả là một dạng tư duy phản biện cụ thể, tập trung vào việc liên kết nguyên nhân với kết quả và giải thích vì sao một giải pháp nhất định có thể hiệu quả hoặc không. Nội dung đào tạo không liên quan đến AI mà dạy sinh viên các khái niệm về suy luận nhân quả thông qua một bài tập gồm trò chơi, ví dụ, câu hỏi và phản hồi. 

Bài nộp của sinh viên được những người chấm đã qua đào tạo đánh giá theo thang tiêu chí năm điểm. Ngoài ra, các nhà nghiên cứu dùng phương pháp phân tích văn bản tự động để đo lường số lượng và mức độ đa dạng của ý tưởng trong từng bài, dấu hiệu suy luận nhân quả và độ tương đồng với bài của ba chuyên gia. 

Những sinh viên được tiếp cận ChatGPT đạt điểm cao hơn gần một điểm trọn vẹn trên thang năm điểm. Câu trả lời của họ có nhiều ý tưởng hơn, logic rõ ràng hơn và giống với các đề xuất do chuyên gia viết hơn. Nói cách khác, AI giúp người mới tạo ra bài làm trông chuyên nghiệp hơn. Điều quan trọng là sinh viên không chỉ đơn thuần giao bài tập cho ChatGPT làm thay. Họ vẫn phải quyết định nên hỏi gì, đánh giá câu trả lời và chọn nội dung đưa vào bài nộp cuối cùng. 

Bài tập tư duy phản biện tạo ra một kết quả bất ngờ hơn. Những sinh viên hoàn thành bài tập giải thích rõ hơn vì sao ý tưởng của họ có thể hiệu quả và khi nào chúng có thể thất bại, nhưng không đạt điểm cao hơn theo thang tiêu chí. Thang này chỉ đo mức độ các đề xuất đáp ứng hai mục tiêu tiếp thị tiêu chuẩn: nâng cao nhận thức về cửa hàng của trường và tăng mức độ sử dụng cửa hàng.

Phân tích văn bản cho thấy một lợi ích khác mà thang tiêu chí không ghi nhận được. Xét trên toàn nhóm, những sinh viên hoàn thành bài tập đưa ra nhiều loại ý tưởng hơn và khác biệt rõ hơn so với ý tưởng của các bạn cùng khóa. Điều này quan trọng vì một thang tiêu chí truyền thống, như thang dùng để chấm sinh viên trong thử nghiệm này, có thể ghi nhận câu trả lời rõ ràng, chặt chẽ nhưng lại bỏ qua việc sinh viên có nghĩ ra ý tưởng mà không ai khác có hay không.

Người ta dễ coi cuộc tranh luận về giáo dục là lựa chọn giữa việc dạy sinh viên tự suy nghĩ và dạy họ sử dụng AI.

Thử nghiệm này cho thấy cả hai đều có giá trị theo những cách khác nhau. Việc tiếp cận AI giúp sinh viên tạo ra câu trả lời chỉn chu hơn, giàu ý tưởng hơn và mạch lạc hơn về logic. Đào tạo tư duy phản biện khuyến khích họ phát triển nhiều ý tưởng độc đáo và đa dạng hơn, chất vấn các giả định và giải thích vì sao ý tưởng của mình có thể hiệu quả.

Khi kết hợp, chúng bổ trợ lẫn nhau. 

Những sinh viên vừa được tiếp cận ChatGPT vừa làm bài tập tư duy phản biện đều nhận được lợi ích từ cả hai. Mức độ đa dạng về ý tưởng của họ tương đương với nhóm chỉ hoàn thành bài tập. Điểm theo thang tiêu chí và số lượng ý tưởng của họ tương đương với nhóm chỉ được tiếp cận ChatGPT. Bài làm của họ cũng có logic mạch lạc hơn và cho thấy nhiều bằng chứng hơn về việc tìm kiếm lời giải thích cũng như chất vấn các giả định. Nhìn chung, nhóm này tiến bộ trên phạm vi tiêu chí đo lường rộng nhất. 

Thiết kế ngẫu nhiên của thử nghiệm cho phép các nhà nghiên cứu tìm hiểu sâu những yếu tố khác nhau này, tách biệt tác động của việc tiếp cận ChatGPT và bài tập tư duy phản biện với tác động khi kết hợp cả hai. Nhờ đó, thử nghiệm trở thành một đóng góp đặc biệt hữu ích cho kho nghiên cứu đang phát triển nhanh chóng về tác động của AI đối với sinh viên cũng như cách tổ chức và hỗ trợ việc học của họ hiệu quả nhất. 

Sự khác biệt giữa tác động thực tế của bài tập đối với sinh viên và những gì thang tiêu chí kiểu truyền thống ghi nhận cho thấy một thách thức lớn hơn mà các trường học đang phải đối mặt. 

Nếu AI có thể giúp sinh viên tạo ra bài làm chỉn chu như của chuyên gia, thì chỉ nhìn vào câu trả lời cuối cùng sẽ không phản ánh đầy đủ những gì sinh viên thực sự hiểu. 

Nhiều nhà giáo dục đã phải cân nhắc hệ quả rằng bài tập và cách đánh giá có thể cần thay đổi. Điều này tiếp nối xu hướng kéo dài nhiều thập kỷ, trong đó công nghệ và giáo dục cùng phát triển để hỗ trợ những kỹ năng mà sinh viên cần trong xã hội hiện đại.

Những kết quả này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc ghi nhận các bài làm thể hiện tính độc đáo, khả năng suy luận và sự cân nhắc nhiều cách tiếp cận, thay vì chỉ chú trọng những câu trả lời thông thường hoặc chỉn chu nhất. 

Kết luận chính: AI giúp sinh viên cải thiện câu trả lời. Đào tạo tư duy phản biện giúp họ mở rộng phạm vi ý tưởng. Hai yếu tố này bổ trợ lẫn nhau trong việc chuẩn bị cho tương lai của sinh viên.