Định hình cơ hội cho lực lượng lao động AI tại châu Âu

Năng lực AI có thể nhanh chóng vượt qua biên giới. Nhưng việc làm không thay đổi trơn tru như vậy. Công việc chịu tác động của các hệ thống cấp phép, thể chế địa phương và thực tế khách quan của việc triển khai dịch vụ chăm sóc y tế, giáo dục, tư pháp, dịch vụ công cùng các hình thức hỗ trợ con người khác. Các hệ thống này có ý nghĩa quan trọng vì chúng góp phần quyết định liệu AI có làm thay đổi thị trường lao động hay không, và thay đổi như thế nào. Tác động của AI đối với thị trường lao động sẽ là gì? Các tác động đó sẽ được cảm nhận rõ rệt nhất ở đâu và khi nào? Và làm thế nào để bảo đảm quá trình chuyển đổi sang AI mang lại lợi ích cho tất cả mọi người?

Đây là những câu hỏi cốt lõi trong báo cáo mới của Ban Nghiên cứu Kinh tế thuộc OpenAI với tiêu đề The AI Jobs Transition Framework for the EU (Khung chuyển đổi việc làm trong thời đại AI dành cho EU). Nội dung báo cáo này mở rộng Khung chuyển đổi việc làm trong thời đại AI⁠(mở trong cửa sổ mới), vốn được phát triển lần đầu cho Hoa Kỳ vào tháng 4 năm 2026, để áp dụng vào thị trường lao động Châu Âu. Báo cáo sử dụng phân loại chính thức về Kỹ năng, Năng lực, Trình độ và Nghề nghiệp của châu Âu (“ESCO”), cùng với dữ liệu việc làm của Eurostat, để xem xét cách năng lực AI có thểchuyển hóa thành những loại hình thay đổi nghề nghiệp ngắn hạn khác nhau trên khắp các quốc gia thành viên EU. So với Hoa Kỳ, EU có tỷ trọng việc làm ít hơn trong các ngành nghề có tiềm năng tự động hóa cao hơn trong ngắn hạn.

"Khung nghiên cứu này xác định bốn hình mẫu chuyển đổi: các ngành nghề có thể tăng trưởng nhờ AI, các ngành nghề có tiềm năng tự động hóa cao hơn, các ngành nghề có khả năng sẽ tái cấu trúc, và các ngành nghề ít có sự thay đổi ngay lập tức. Những danh mục này không phải là các dự báo về việc làm. Chúng là một bản đồ hoạch định, chỉ ra nơi mà các áp lực điều chỉnh và cơ hội khác nhau có thể xuất hiện.

Khi áp dụng cho EU, khung này cho thấy AI có thể làm tăng nhu cầu ở một số nghề, giảm nhu cầu lao động ở những nghề khác, và tái cấu trúc đối với rất nhiều ngành nghề còn lại:

• Khoảng 12% việc làm thuộc nhóm các nghề có thể tăng trưởng nhờ AI khi chi phí thấp hơn giúp mở rộng khả năng tiếp cận hoặc làm cho nhiều dự án hơn trở nên khả thi.
• Khoảng 14% thuộc nhóm các nghề có tiềm năng tự động hóa trong ngắn hạn tương đối cao hơn.
• 27% khác là các nghề có khả năng được tái cấu trúc, tức là AI có thể thay đổi quy trình làm việc và yêu cầu về kỹ năng ngay cả khi con người vẫn giữ vai trò trung tâm trong việc cung cấp dịch vụ.
• 47% còn lại là các nghề ít gặp phải thay đổi ngay trước mắt hơn.

Báo cáo cho thấy các mô hình ở cấp quốc gia khác nhau trên toàn EU. Luxembourg, Thụy Điển và Hà Lan có tỷ trọng các nghề có thể tăng trưởng nhờ AI lớn hơn. Ớ Đức, Hy Lạp và Ý thì lại việc làm thuộc nhóm các nghề được phân loại là có tiềm năng tự động hóa cao hơn lại có tỷ trọng cao hơn. Những sự khác biệt này phản ánh cấu trúc nghề nghiệp khác nhau giữa các quốc gia.

Đối với các nhà hoạch định chính sách, người sử dụng lao động, nhà giáo dục và nhà nghiên cứu, hàm ý thực tiễn ở đây là cần phải dự đoán trước sự thay đổi và lập kế hoạch dự trù cho thay đổi đó chi tiết hơn. Các thống kê việc làm tổng hợp sẽ chỉ bộc lộ những thay đổi lớn sau khi các doanh nghiệp, người lao động và các thể chế đã bắt đầu thích ứng. Châu Âu sở hữu các hệ thống chính thức rất mạnh mẽ về thống kê nghề nghiệp, đào tạo, vị trí việc làm còn trống, lương, và dữ liệu số liệu. Kết nối các hệ thống đó với thước đo về năng lực AI và mức độ áp dụng tại nơi làm việc có thể giúp xác định nơi áp lực chuyển đổi và cơ hội đang xuất hiện, trước khi các tác động này bộc lộ trong dữ liệu thị trường lao động tiêu biểu.

Bản mở rộng cho khu vựcchâu Âu của Khung chuyển đổi việc làm AI tốt nhất nên được hiểu là tấm một bản đồ để chuẩn bị – một cách đặt ra những câu hỏi hữu ích hơn để xem năng lực của AI có thể chuyển hóa thành sự thay đổi kinh tế trong các ngành nghề cụ thể và các bối cảnh thể chế cụ thể ra sao. Bằng chứng rõ ràng hơn sẽ giúp người lao động, doanh nghiệp và các nhà hoạch định chính sách có thêm nhiều thời gian hơn để chuẩn bị.

Báo cáo cũng đưa ra các ý tưởng sơ bộ cho các tổ chức công và tư đang làm việc về AI và việc làm, bao gồm tăng cường năng lực giám sát để theo dõi thay đổi trên thị trường lao động, hoặc xây dựng các kế hoạch sẵn sàng cấp quốc gia nhằm điều chỉnh biện pháp can thiệp cho phù hợp.

Trong những tháng tới, chúng tôi sẽ mở rộng và phát triển các ý tưởng này thông qua việc trao đổi với các bên liên quan ở cả cấp quốc gia và cấp Liên minh Châu Âu. Mục tiêu là xác định phương án thiết thực để bảo đảm AI thúc đẩy sự thịnh vượng và tiến bộ trên khắp châu Âu.