Trong vài tuần tới, tôi sẽ gia nhập OpenAI với vai trò CEO phụ trách Ứng dụng, giúp đưa các công nghệ của OpenAI đến tay nhiều người hơn trên khắp thế giới.

Tôi luôn xem mình là một nhà công nghệ thực dụng—người yêu công nghệ không phải vì bản thân công nghệ đó, mà bởi những tác động trực tiếp mà công nghệ có thể mang lại cho cuộc sống con người. Đó là lý do khiến công việc này trở nên vô cùng thú vị, bởi tôi tin rằng AI sẽ mở ra thêm nhiều cơ hội cho mọi người hơn bất kỳ công nghệ nào khác trong lịch sử. Nếu chúng ta đi đúng hướng, AI có thể trao cho mọi người nhiều sức mạnh hơn bao giờ hết.

Tuy nhiên, tôi cũng nhận ra rằng những cơ hội đó sẽ không tự nhiên xuất hiện được. 

Mỗi cuộc cách mạng công nghệ lớn đều có thể mở rộng khả năng tiếp cận quyền năng—quyền năng đưa ra những quyết định tốt hơn, định hình nên thế giới xung quanh chúng ta, và kiểm soát vận mệnh của chính chúng ta theo những cách thức mới. Nhưng nó cũng có thể khiến của cải và quyền lực tập trung hơn vào tay một số ít người—thường là những người vốn đã có tiền bạc, uy tín và các mối quan hệ.

Đó là lý do tại sao chúng ta phải có chủ đích trong cách xây dựng và chia sẻ những công nghệ này để chúng mang lại nhiều cơ hội và sự thịnh vượng hơn cho nhiều người hơn. Những lựa chọn chúng ta đưa ra hôm nay sẽ định hình xem liệu sự chuyển đổi sắp tới sẽ dẫn đến trao quyền lớn hơn cho tất cả mọi người, hay chỉ tập trung thêm của cải và quyền lực vào tay một số ít người.

Chúng ta có thể bắt đầu bằng cách đảm bảo rằng những yếu tố then chốt để trao quyền và tạo cơ hội—tri thức, sức khỏe, sự thể hiện sáng tạo, tự do kinh tế, thời gian và sự hỗ trợ—sẽ được phổ biến rộng rãi. Bạn có thể đọc thêm dưới đây về viễn cảnh tiềm năng mà AI có để biến đổi từng khía cạnh của cuộc sống con người ra sao.

Nếu có thể đưa trí tuệ nhân tạo đến mọi nơi, với chi phí phải chăng cho tất cả mọi người, và dễ hiểu, chúng ta có thể tạo ra động lực phát triển lớn nhất mà thế giới từng chứng kiến, đồng thời giúp nhiều người có cuộc sống tốt đẹp hơn. Tôi rất mong được tạo dựng nên tương lai này cùng với những đồng nghiệp xuất sắc mới tại OpenAI, và tôi sẽ chia sẻ thêm nhiều thông tin trong thời gian tới.

Fidji.

Sự trao quyền bắt đầu từ việc thấu hiểu thế giới xung quanh cũng như vị thế của chúng ta trong đó. Khi có được những kiến thức đúng đắn vào đúng thời điểm, chúng ta có thể đưa ra quyết định tốt hơn, tự bảo vệ bản thân và thay đổi con đường của mình. Nhưng phần lớn các trường hợp trong lịch sử, việc tiếp cận kiến thức chuyên sâu thường bị giới hạn ở những người có nhiều nguồn lực hơn. Và điều đó đang bắt đầu thay đổi. Lần đầu tiên, AI có sức mạnh để thực sự dân chủ hóa kiến thức và những cơ hội mà nó mang lại.

AI có thể tổng hợp hàng ngàn giờ học hỏi thành những thông tin chuyên sâu được cá nhân hóa, bằng ngôn ngữ đơn giản, với tốc độ phù hợp cho chúng ta, và đáp ứng mức độ hiểu biết cụ thể của mỗi người. AI không chỉ đơn thuần trả lời câu hỏi–nó còn dạy chúng ta cách đặt những câu hỏi hay hơn. Nó giúp chúng ta tự tin hơn trong những lĩnh vực từng cảm thấy mơ hồ hoặc đáng sợ, giúp chúng ta phát triển cả về cá nhân lẫn chuyên môn.

Điều này đã cho thấy có hiệu quả: những người sử dụng gia sư AI học được gấp đôi so với gia sư con người, và hiệu quả còn vượt trội hơn nữa so với việc học tập trong lớp học truyền thống. Trong một nghiên cứu của OpenAI năm 2024, 90% người dùng cho biết ChatGPT đã giúp họ “hiểu các ý tưởng phức tạp dễ dàng hơn”. Khi chúng ta có thể đưa một gia sư AI được cá nhân hóa cho mọi chủ đề vào tầm tay mọi người, AI sẽ thu hẹp khoảng cách giữa những người có điều kiện học tập và những người trước đây bị bỏ lại phía sau.

Riêng cá nhân tôi, điều tôi mong chờ nhất là những đột phá mà AI sẽ tạo ra trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.

Vài năm trước, tôi đã phải đối mặt với một căn bệnh mạn tính phức tạp và ít được hiểu rõ, và tôi đã đau đớn nhận ra rằng hệ thống chăm sóc sức khỏe lại có thể rời rạc và khó tiếp cận đến mức nào. Ngay cả khi được tiếp cận với một số bác sĩ giỏi nhất thế giới, tôi vẫn thấy mình phải đóng vai trò là người kết nối–tổng hợp thông tin chi tiết từ nhiều bác sĩ chuyên khoa chẳng hề trao đổi với nhau.

Và không chỉ mình tôi như vậy. Gần 90% người trưởng thành ở Mỹ gặp khó khăn trong việc hiểu rõ và sử dụng thông tin y tế, dẫn đến kết quả điều trị kém hiệu quả và hơn 200 tỷ đô-la chi phí chăm sóc sức khỏe không đáng có mỗi năm. Bệnh nhân hay cảm thấy bất lực trong việc tự chăm sóc sức khỏe của mình, và phụ thuộc vào người khác để giải thích điều gì đang diễn ra trong cơ thể họ.

Bản thân tôi cũng từng trải qua cảm giác đó, tôi đã thuê một gia sư từ Stanford để dạy tôi về sinh học và di truyền, và cuối cùng đã thành lập một viện nghiên cứu tập trung vào các bệnh mạn tính. Tuy nhiên, không cần phải nói, hầu hết mọi người không có đủ nguồn lực để thực hiện các biện pháp chuyên sâu như vậy – và với AI, họ sẽ không cần phải làm thế.

AI có thể giải thích kết quả xét nghiệm, giải mã các thuật ngữ chuyên ngành y tế, đưa ra ý kiến thứ hai, và giúp bệnh nhân hiểu các lựa chọn điều trị của họ bằng ngôn ngữ dễ hiểu. AI sẽ không thay thế bác sĩ, nhưng nó có thể giúp san bằng khoảng cách về thông tin cho bệnh nhân, đưa họ vào vị trí chủ động khi chăm sóc sức khỏe của chính mình.

AI cũng có thể bảo đảm rằng các quyết định về sức khỏe không chỉ diễn ra tại phòng khám của bác sĩ. Những yếu tố quan trọng nhất để phòng ngừa bệnh tật và tối ưu hóa sức khỏe–bao gồm giấc ngủ, thực phẩm, vận động, kiểm soát căng thẳng và kết nối xã hội–tất cả đều tùy thuộc vào các thói quen hàng ngày. AI có thể giúp chúng ta hình thành những thói quen này thông qua các bước nhỏ, dễ thực hiện hàng ngày bằng các lời nhắc cá nhân hóa, theo thời gian thực. Ngoài chẩn đoán và đẩy nhanh quá trình phát triển thuốc điều trị, đây là một trong những ứng dụng có ý nghĩa sâu sắc nhất của AI trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe: một người bạn đồng hành luôn sẵn sàng, giúp lấp đầy khoảng trống kiến thức, củng cố các thói quen tốt và trao quyền cho mọi người tự chủ về sức khỏe của mình một cách tự tin và rõ ràng.

Tôi tin rằng mọi người sinh ra đều là những nhà sáng tạo, và khả năng hình dung một điều gì đó rồi biến nó thành hiện thực là một phần quan trọng làm nên con người chúng ta. Vấn đề là khả năng thể hiện sự sáng tạo đó của chúng ta thường bị giới hạn bởi các bộ kỹ năng. Không phải ai cũng có đủ nguồn lực, thời gian hoặc được đào tạo để vẽ, viết, sáng tác hoặc xây dựng.

Khi tưởng tượng về tương lai, những hình ảnh thường xuất hiện trong đầu tôi. Khi rảnh rỗi, tôi hay vẽ tranh, nhưng các hình ảnh trong đầu lại chân thực và phức tạp hơn rất nhiều so với những gì tôi có thể vẽ hiện tại. Giờ đây, AI đang thu hẹp khoảng cách giữa trí tưởng tượng và khả năng hiện thực hóa. Với AI và tạo sinh ảnh, tôi có thể đưa ra lời nhắc và lặp lại cho đến khi kết quả đầu ra khớp với mức độ phức tạp và tính chân thực của hình ảnh trong đầu tôi. Hiện tại, gần một phần ba người dùng thế hệ Gen Z cho biết các công cụ AI đã giúp họ thể hiện bản thân theo những cách họ chưa từng nghĩ đến trước kia.

Điều này không làm mất đi tính diệu kỳ của hội họa. Tôi vẫn vẽ tranh—trên thực tế, có thể thấy được những ý tưởng của mình trên màn hình còn giúp tôi hiện thực hóa chúng trên khung vẽ. Nhưng nếu AI mang đến cho mọi người công cụ để biến ý tưởng thành hình ảnh, câu chuyện hay bài hát, điều đó sẽ làm cho thế giới trở nên phong phú hơn rất nhiều.

Khi mọi người có thể độc lập sáng tạo và tạo ra giá trị, họ sẽ có quyền kiểm soát vận mệnh kinh tế của chính mình. Nhưng chuyện khởi nghiệp chẳng hề dễ dàng chút nào. Chi phí trung bình để bắt đầu một doanh nghiệp nhỏ ở Mỹ vào khoảng 30.000 đô-la, một ngưỡng bất khả thi đối với hầu hết các doanh nhân đầy tham vọng. Và cho đến nay, việc xây dựng một sản phẩm hoặc ra mắt một dịch vụ vẫn đòi hỏi những kiến thức về kỹ thuật, đặc biệt là việc lập trình. Đây là một vấn đề đối với hàng trăm triệu người có ý tưởng về các công cụ, ứng dụng, nền tảng, v.v. mà có thể tạo ra tác động nhưng lại không có đủ kỹ năng kỹ thuật để hiện thực hóa chúng.

AI giờ đây sẽ trao cho mọi người sức mạnh biến ý tưởng thành thu nhập, bất kể tuổi tác, bằng cấp hay địa điểm. Một người giờ đây có thể lên ý tưởng, tạo nguyên mẫu, tiếp thị và ra mắt một sản phẩm bằng các công cụ mà họ tự kiểm soát, ngay cả khi họ chưa bao giờ viết một dòng code nào. Một báo cáo của Shopify năm 2024 chỉ ra rằng những người kinh doanh cá thể ứng dụng AI đã khởi nghiệp nhanh hơn 70% so với những người không sử dụng công cụ AI. Tôi đã chứng kiến điều này với cô con gái chín tuổi của mình. Một ngày nọ, con bé quyết định muốn trở thành người tổ chức tiệc sinh nhật cho trẻ em. Chỉ trong một cuối tuần, nhờ sử dụng các công cụ AI, cô bé đã tạo ra một trang web hoàn chỉnh, giới thiệu các ý tưởng tổ chức tiệc của mình, chia sẻ với bạn bè và bắt đầu nhận “khách hàng”. Điều đáng kinh ngạc là vợ chồng tôi chẳng cần phải giúp gì con bé cả (dù chúng tôi đã phải can thiệp trước khi con bé đặt mua pháo giấy).

Trong tương lai, con người sẽ có thể tạo dựng những điều mới mẻ chẳng cần chờ ai cho phép, cấp vốn hay có bằng cấp. Dĩ nhiên điều này sẽ tạo ra sự dịch chuyển có ý nghĩa trong lực lượng lao động. Các công ty sẽ tuyển dụng ít người hơn bởi các đội ngũ hiện tại sẽ có thể làm được nhiều việc hơn với cùng số giờ làm việc, và một số công việc sẽ bị loại bỏ hoàn toàn. Nhưng cũng sẽ xuất hiện nhiều công việc mới. Đó là lý do tại sao việc nâng cao kỹ năng cho nhân viên và dạy mọi người cách tận dụng những công nghệ này sẽ rất quan trọng để bảo đảm chia sẻ rộng rãi các cơ hội kinh tế.

Ngay cả với những ai không có ý định khởi nghiệp, AI vẫn có thể mang lại sức mạnh kinh tế đáng kể bằng cách đóng vai trò là cố vấn tài chính đáng tin cậy. Ngày nay, chỉ một phần ba người trưởng thành ở Hoa Kỳ có thể trả lời đúng các câu hỏi cơ bản về kiến thức tài chính, dẫn đến những quyết định sai lầm, gây căng thẳng không đáng có. AI có thể giúp thu hẹp khoảng cách đó bằng cách đưa ra hướng dẫn rõ ràng, cá nhân hóa về cách tiết kiệm, lập ngân sách, đầu tư và quản lý nợ, trao quyền cho mọi người đưa ra lựa chọn tài chính thông minh hơn và xây dựng tương lai an toàn hơn.

Việc giành lại quyền kiểm soát thời gian là một trong những thay đổi có tính giải phóng và trao quyền nhất mà một người có thể trải nghiệm. Khả năng làm chủ thời gian chính là điểm khác biệt cốt lõi giữa những người cảm thấy tự chủ cuộc sống và những người luôn cảm thấy cuộc sống quá sức đối với họ. Người giàu có sẽ luôn mua lại thời gian của họ nhờ thuê trợ lý cá nhân, người giúp việc, gia sư riêng, đầu bếp riêng, v.v., qua đó xây dựng cả một hệ thống hỗ trợ để giảm bớt những phiền toái trong cuộc sống của họ. Trong khi đó, một hộ gia đình trung bình ở Hoa Kỳ dành gần 20 giờ mỗi tuần cho việc nhà, hậu cần và việc vặt.

Khi lãnh đạo Instacart, tôi đã tận mắt chứng kiến cách công nghệ có thể thay đổi nhận thức và hành vi về thời gian. Vào năm 2012, ý tưởng trả tiền cho người khác đi chợ hộ cảm giác như một sự xa xỉ, điều gì đó chỉ dành cho những người cực kỳ giàu có. Với thiết kế sản phẩm, hậu cần và định giá phù hợp, chúng tôi đã đưa dịch vụ này trở nên dễ tiếp cận và không thể thiếu đối với các gia đình bình thường. Hiện nay, cơ sở người dùng của Instacart phản ánh đúng dân số Hoa Kỳ, với hàng triệu gia đình tiết kiệm được nhiều giờ mỗi tuần để dành cho những hoạt động giá trị hơn trong cuộc sống của họ. Điều này càng quan trọng hơn nữa đối với các gia đình có thu nhập thấp, những ai thường phải xoay sở nhiều công việc và đảm trách việc chăm sóc. Theo thời gian, những gì từng được coi là xa xỉ đã trở thành thói quen.

Tôi tin rằng AI sẽ cho phép sự thay đổi tương tự xảy ra trong nhiều lĩnh vực khác của cuộc sống. Các hoạt động tốn nhiều thời gian như nghiên cứu các quyết định, lên kế hoạch cho kỳ nghỉ, sắp xếp gia sư, và nhiều việc khác, giờ đây có thể được thực hiện bởi một tác tử AI⁠ mà bất kỳ ai cũng có thể tiếp cận. Khi xây dựng các sản phẩm mới, chúng ta có cơ hội làm cho những khả năng tiết kiệm thời gian này không chỉ hữu ích mà còn trở thành thói quen. Qua đó, ta có thể trao quyền cho mọi người để giành lại quyền kiểm soát thời gian và sự tập trung của họ.

Đối với nhiều người, những rào cản lớn nhất đối với sự tiến bộ không phải là thiếu tiếp cận hay không có cơ hội mà chính là sự tự ti, cô lập và kiệt sức. Đôi khi, điều tiếp thêm sức mạnh cho chúng ta nhất lại chính là sự hỗ trợ—từ một ai đó hoặc một điều gì đó có thể giúp ta suy ngẫm, cảm thấy được thấu hiểu, hoặc đơn giản là tự tin và vững vàng bước tiếp. Huấn luyện viên kinh doanh Katia của tôi đã thực sự thay đổi hoàn toàn sự nghiệp của tôi, và trong nhiều năm qua, tôi vẫn hay đùa với cô ấy rằng mọi người đều cần một “Katia bỏ túi” cho riêng mình. Huấn luyện cá nhân rõ ràng là đặc quyền dành cho một số ít người, nhưng giờ đây với ChatGPT, điều đó đã là hiện thực cho nhiều người.

Mọi người đã và đang tìm đến ChatGPT để được hỗ trợ khi họ chuẩn bị cho một cuộc trò chuyện khó khăn, đối mặt với thất bại trong sự nghiệp, cố gắng vượt qua nỗi đau buồn, hay đơn giản là tìm cách gỡ rối mớ suy nghĩ hỗn độn vào cuối ngày. Khả năng biến những cảm nhận thành lời mà không bị phán xét hay áp lực có thể cực kỳ hữu ích.

Xin nhắc lại, đây không phải là việc thay thế kết nối giữa người với người mà là lấp đầy khoảng trống hay bị bỏ ngỏ. Nhiều người không cảm thấy thoải mái khi mở lòng với gia đình hoặc bạn bè, và hầu hết mọi người không có điều kiện tiếp cận một chuyên gia trị liệu hoặc huấn luyện viên mà họ có thể liên hệ thường xuyên. Ngay cả những ai có thể tiếp cận, thì họ thường chỉ dành chưa đầy một giờ mỗi tuần với các chuyên gia này.

Còn trong khi đó, huấn luyện viên AI có thể hỗ trợ bạn suốt ngày, tận dụng sự hiểu biết toàn diện về mọi khía cạnh cuộc sống để hỗ trợ bạn, và giúp bạn nhận thức các khuôn mẫu hành vi tiềm thức của mình. Cốt lõi của triết học và tôn giáo chính là tư tưởng về sự thấu hiểu bản thân: để trở thành con người mà ta mong muốn, trước hết ta phải hiểu rõ ta là ai. Nếu AI có thể giúp mọi người thực sự hiểu rõ bản thân mình, đó có thể là một trong những món quà lớn nhất chúng ta có thể nhận được.