Kauli za Sam Altman katika Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa

Leo, Mkurugenzi Mtendaji wa OpenAI, Sam Altman, alilihutubia Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa kuhusu akili unde. Alizungumzia uwezo wa AI wa kupanua fursa, umuhimu wa kudumisha mifumo yenye nguvu chini ya udhibiti wa binadamu, na haja ya ushirikiano wa kimataifa kuhusu usalama wa AI.

Asante, Mheshimiwa Rais na Waheshimiwa. Ni heshima kwangu kuwa hapa na kuweza kuzungumza nanyi nyote katika wakati huu muhimu.

Tumekuwa tukizungumza kuhusu akili unde kwa miaka mingi, lakini hali inaonekana tofauti katika wiki na miezi ya hivi karibuni. Maendeleo ya haraka ya miundo yamefanya muda uonekane kufupishwa, manufaa yawe dhahiri zaidi, na pia uzito wa suala na hatari zake ziwe za karibu zaidi.

Tuna uchaguzi mbele yetu. AI inaweza kuwa kama Mwamko mpya wa ubunifu na uvumbuzi, au kama Mapinduzi mapya ya Viwanda yaliyojaa misukosuko na machafuko.

Mwamko ulikuwa kipindi ambapo zana, mawazo na taasisi mpya zilipanua kile ambacho watu waliamini wangeweza kufanya. AI inaweza kutekeleza jukumu hilo katika zama zetu. Ninaamini watu wana uwezo mkubwa zaidi kuliko wanavyodhani, lakini wamezuiliwa na teknolojia yenye mipaka ambayo ilikusudiwa kuwawezesha, ila badala yake huwavuruga na mara nyingi hunyakua umakini wao.

Toleo bora la AI si la kuwafanya watu kuwa sehemu ndogo za mashine kubwa, wala kuboresha kila sehemu ya maisha hadi vipengele vya kibinadamu vitoweke. Ni la kuwapa watu uwezo mkubwa zaidi wa kujiamulia katika ulimwengu unaozidi kuwa tata: uwezo zaidi wa kujifunza, kubuni, kugundua, kujenga na kushiriki. Kuna mambo mengi ambayo AI haiwezi—na haipaswi—kuyaendesha kiotomatiki.

AI inapaswa kujengwa kwa ajili ya watu, si tu kuendesha mashine kwa kasi zaidi bila lengo lingine. Baadhi ya mambo yaliyosemwa na watu wanaojenga AI yana taswira mbaya sana ya siku zijazo kiasi kwamba yanasikika kama hadithi ya filamu duni za sayansi bunifu.

Kitu chochote chenye nguvu kiasi hiki pia kinatisha. Wakati huu ni tata kwa sababu tunahisi kwa pamoja uwezo mkubwa sana na wasiwasi unaoeleweka kabisa.

Miundo hii inaweza kuwasaidia watu kugundua maarifa mapya: dawa mpya, huduma bora za afya, elimu imara zaidi, na kujenga uchumi wenye tija zaidi. Inaweza kuwa zana mpya za kuwasaidia watu kufuatilia ndoto na matarajio ambayo leo yanaonekana kutofikika. Maisha ya mtu wa kawaida yamekuwa tata zaidi kwa kiwango kikubwa sana. AI inaweza kuwa zana ya kujilinda dhidi ya utata huu, sawasawa na inavyoweza kuwa zana ya uvumbuzi na ubunifu usio na kifani.

Kwa upande mwingine, mifumo ya AI inapozidi kuwa na uwezo na kujitegemea, inaweza kusonga haraka kuliko taasisi zetu, kuweka mamlaka mikononi mwa watu wachache mno, au kufanya maamuzi ambayo watu hawawezi tena kuyaelewa wala kuyadhibiti.

Wasiwasi huo unakuwa muhimu hasa tunapokaribia mifumo inayoweza kujiboresha na kuboresha matoleo yake ya baadaye, hali ambayo mara nyingi huitwa kujiboresha kwa kujirudia. Kadiri mchakato wa kujenga AI unavyozidi kuendeshwa kiotomatiki, kasi ya maendeleo ya AI inaweza kuongezeka kwa haraka. Wakati huu unahitaji tahadhari ya hali ya juu kabisa.

Kwa kiasi kikubwa, ninakubaliana na Profesa Bengio. Ingawa nitasema njia mbili badala ya tatu—ninaamini kuna njia mbili ambazo maendeleo ya AI yanaweza kwenda vibaya sana na ambazo lazima tuziepuke.

Kwanza, tunaweza kuiachia AI idhibiti wakati ujao. Hatari ni kwamba inaweza kusonga haraka sana kiasi kwamba watu wasiweze tena kufuatilia kinachoendelea au kuingilia inapohitajika. Bila shaka, hilo lingekuwa baya sana.

Sekta hii haipaswi kukubali hatari kubwa mno ya kiteknolojia kwa sababu tu manufaa ni makubwa sana na yanaonekana kuwa muhimu mno kiasi cha kutopunguza kasi. Kutaka kuzishinda kampuni nyingine katika ushindani si sababu ya kufanya maamuzi ya pupa. Wala hatuamini kwamba tumefungiwa katika mbio zinazotuzuia kupunguza kasi. Tumewahi kupunguza kasi kwa hiari yetu wenyewe. Tutafanya hivyo tena siku zijazo. Hatutaki kujenga mifumo—na tunaona ni muhimu kila mtu aepuke kujenga mifumo—ambayo hatuwezi kutoa hakikisho linalohitajika kuhusu ulinganifu, uwezo wa kufuatiliwa na usalama.

Tunahitaji kuelewa mifumo hii inafanya nini na kuwa na ushahidi thabiti kwamba itafanya yale ambayo watu wanakusudia, hata inapozidi kuwa na uwezo mkubwa sana. Kwa kweli, hasa inapozidi kuwa na uwezo mkubwa sana. Haijalishi kama watu wanakadiria hatari ya janga kuwa 10%, 1%, 12% au 0.1%. Hakuna hata kiwango kimoja kati ya hivyo kinachokaribia kukubalika. Na hatupaswi kufunza miundo ikiwa hatuwezi kutoa hoja thabiti sana kwamba tutaweza kuidumisha chini ya udhibiti wa binadamu.

Kwa hiyo, hiyo ni njia moja ambayo mambo yanaweza kwenda kombo. Kwa upande mwingine, mifumo hii inaweza kuweka mamlaka makubwa mno mikononi mwa watu wachache sana. Hakuna mtu, kampuni au nchi inayopaswa kutumia miundo yenye nguvu zaidi ya AI kuwalazimisha wengine wote kukubali mtazamo wake wa ulimwengu. Kampuni au nchi inayoamini kwamba ni yenyewe pekee inayoweza kuaminiwa na teknolojia hii inaweza kutumia imani hiyo kuhalalisha karibu jambo lolote jingine. Lazima tukatae mantiki hiyo, hata inapomfaa mhusika fulani.

Ninaamini kuna njia ya kivitendo ya kushughulikia yote mawili. Katika OpenAI, tunayakabili maswali haya tukiwa na lengo wazi: AI inapaswa kuwapa watu mamlaka zaidi juu ya maisha yao wenyewe. Uhuru zaidi wa kuishi wanavyotaka. Uwezo zaidi wa kutatua matatizo, makubwa au madogo, na kuboresha jamii zao. Hatutaki kunaswa na mtego wa kuwa na matumaini yasiyo na msingi. Wala hatutaki kunaswa na mtego wa kuamini kwamba maangamizi hayaepukiki. Kuvutwa kuelekea mojawapo ya misimamo hiyo mikali hakutatusaidia kukabiliana kwa mafanikio na changamoto zilizo mbele yetu, hasa wakati ambapo ulimwengu na watu wake wanakabiliwa na changamoto kubwa sana ambazo teknolojia hii inaweza kusaidia kutatua. Kwa hiyo, tunajaribu kufuata njia ya kati baina ya misimamo hiyo miwili.

Kwetu, hiyo inamaanisha kanuni tatu.

Kwanza, kadiri AI inavyokuwa na uwezo zaidi, lazima watu waendelee kuwa kitovu cha maamuzi kuhusu AI. Ulinganifu si suala la kinadharia la utafiti. Ni kazi ya kuhakikisha kwamba mifumo hii inadumu kwa kutegemewa chini ya udhibiti wa binadamu, inaakisi maadili ya kibinadamu, na inawasaidia watu kuongoza hatua zinazofuata za maendeleo. Hatujaribu, na hatupaswi, kuendesha uamuzi au maadili ya binadamu kiotomatiki.

Pili, manufaa ya maendeleo ya kisayansi na ukuaji wa uchumi lazima yatokane na watu na yawe kwa ajili ya watu. AI inapaswa kuwasaidia watafiti kuvumbua, madaktari kuwatibu wagonjwa, walimu kuwafundisha wanafunzi, wajasiriamali kuanzisha kampuni, jamii kutatua matatizo yaliyoonekana kutoweza kufikiwa, na mengine mengi. Historia endelevu ya maendeleo ya binadamu si kwamba zana zinachukua nafasi ya uwezo wa binadamu wa kujiamulia. Ni kwamba zana zinazofaa huwawezesha watu zaidi, na ninaamini hili litafika mbali sana kuliko tunavyodhani linawezekana.

Tatu, teknolojia hii lazima iwawezeshe watu binafsi. Wakati bora ujao utatokana na watu kutimiza uwezo wao na kujenga thamani kwa manufaa yao wenyewe, jamii zao, nchi zao na ulimwengu mzima. Huenda sisi ni miongoni mwa wajenzi wa teknolojia hii, lakini sisi si mashujaa wa hadithi hii. Jukumu letu ni kuwawezesha watu kote ulimwenguni na kuamini maajabu ya ujuzi na vipawa vya binadamu.

Sasa tuna miundo inayoweza kugundua maarifa ambayo hatujawahi kuwa nayo. Fikiria maendeleo ambayo tumeona katika hisabati. Miaka mitatu iliyopita, miundo yetu ilikuwa na uwezo wa wastani katika hisabati ya shule ya msingi. Miaka miwili iliyopita, ilikuwa hodari katika mashindano ya hisabati ya shule za upili. Mwaka jana, tulifikia kiwango cha medali ya dhahabu katika shindano maarufu zaidi la kimataifa la hisabati. Na wiki chache tu zilizopita mwaka huu, mojawapo ya miundo yetu ilitatua mojawapo ya Matatizo ya Tuzo ya Milenia, milinganyo ya Navier–Stokes.

Milinganyo hii hutumika kubuni ndege, kutabiri hali ya hewa na kutafiti mtiririko wa damu. Hatutatui matatizo ya hisabati kwa ajili yake yenyewe, bali ili kuwawezesha watu kugundua maarifa mapya na kuyatumia kuboresha huduma za afya, kuinua viwango vya maisha na kupanua uwezo wa kila mtu kote ulimwenguni. Bado kuna mengi sana ya kugunduliwa.

Lakini ni muhimu sana kampuni zisichukue nafasi ya mchakato wa kidemokrasia.

Iwapo AI itakuwa ya kidemokrasia, maamuzi muhimu zaidi hayawezi kufanywa na maabara za San Francisco peke yake. Lazima yaamuliwe kupitia michakato ya kidemokrasia na serikali zinazowajibika kwa watu zinaowahudumia.

Katika ngazi ya kimataifa, hili litahitaji ushirikiano. Katika historia yetu, kumekuwa na nyakati ambapo nchi zinazoshindana na ambazo si mara zote zinapendana sana bado huungana kwa ajili ya maslahi ya pamoja na manufaa ya wote zinapokabiliwa na teknolojia mpya yenye nguvu. Tunaamini hii lazima iwe mojawapo ya nyakati hizo.

Tunahitaji utaratibu wa viwango vinavyokamilishana vya kitaifa na kimataifa vya AI ya kiwango cha juu zaidi: viwango vya kupima uwezo, kutathmini hatari, kubaini iwapo hatua za ulinzi zinatosha, na kudumisha usimamizi wenye maana wa binadamu kadiri mifumo inavyojitegemea zaidi.

Tunahitaji viwango vya pamoja ili nchi ziweze kulinganisha ushahidi, kuthibitisha uzingatiaji, na kuwa na lugha na uelewa wa pamoja kuhusu kinachoendelea.

Tunahitaji matukio yaripotiwe kwa usahihi na haraka, pamoja na itifaki za kuyaainisha na kuyaripoti, ili ulimwengu ujifunze kutokana na kushindwa kabla hakujawa majanga.

Pia tunahitaji njia salama za mawasiliano kati ya serikali, waendeshaji wa miundombinu muhimu na wataalamu wa kiufundi ili kushiriki taarifa kuhusu udhaifu unaoibuka na vitisho vipya.

Bila shaka, viwango hivi havipaswi kuwalinda waliokwisha kuimarika sokoni wala kupendelea muundo mmoja wa biashara kuliko mwingine. Lazima viwaunge mkono wasanidi wa miundo huria na funge, washiriki wapya na maabara zilizoimarika, mamlaka ya kitaifa na ushirikiano wa kimataifa. Kila serikali inapaswa kuamua jinsi ya kujumuisha viwango katika mfumo wake wa sheria. Lakini sote tutafaidika zaidi tukikubaliana kuhusu maana ya ushahidi mzuri, hatua bora za ulinzi na usimamizi bora katika ngazi ya kimataifa.

Hatuna majibu yote, na tuko tayari kabisa kupokea mawazo yoyote bora zaidi. Tuko tayari kushirikiana nanyi nyote na kufanya kila tuwezalo kubaini njia bora ya kusonga mbele.

Tuko njia panda. Njia moja inaelekea kwenye ulimwengu ambako mamlaka yanamilikiwa na wachache, maamuzi hayako wazi, na watu wanahisi kwamba teknolojia muhimu zaidi katika maisha yao ni kitu wanachofanyiwa. Njia nyingine inaelekea kwenye ulimwengu ambako AI inawafanyia watu kazi kwa sababu watu, kupitia taasisi za kidemokrasia, wanasaidia kuamua jinsi inavyopaswa kuendelezwa na kuongozwa; ambako maendeleo ya kisayansi yanaboresha maisha halisi; ambako watu wengi zaidi wanaweza kushiriki katika siku zijazo; na ambako teknolojia hii inaendelea kuwapa watu binafsi na jamii uwezo mkubwa zaidi wa kuishi wanavyotaka. Huu ni wakati ujao wa kutimiza uwezo wetu, wenye msisimko na maajabu.

Na tunaamini huo ndio wakati ujao unaostahili kujengwa. Asanteni sana.