Operesheni “Nambari Isiyo Sahihi”: ulaghai wa kazi unaosaidiwa na AI
OpenAI ilipiga marufuku akaunti ambazo huenda zilitoka Kambodia na zilitumia AI kusaidia michakato ya ulaghai iliyolenga watu nchini Uingereza.
Uchunguzi huu kifani ulichapishwa kwa mara ya kwanza katika ripoti ya OpenAI ya Juni 2025(fungua katika dirisha jipya).
Mhusika
Tulipiga marufuku akaunti za ChatGPT zilizokuwa zikiunda jumbe fupi za kuajiri kwa Kiingereza, Kihispania, Kiswahili, Kinyarwanda, Kijerumani na Krioli ya Haiti. Jumbe hizi ziliwaahidi wapokeaji mishahara mikubwa kwa kazi rahisi, kama vile kupenda machapisho kwenye mitandao ya kijamii, na kuwahimiza waajiri watu wengine. Operesheni hiyo ilionekana kuratibiwa kwa kiwango kikubwa kutoka sehemu moja na huenda ilianzia Kambodia.
Kwa kutumia zana za kutafsiri zinazoendeshwa na AI, tuliweza kuchunguza na kukatiza haraka matumizi ya huduma za OpenAI katika kampeni hiyo.
Mwenendo
Shughuli nyingi za mtandao huu zilihusisha kazi za kutafsiri. Walitumia ChatGPT kutafsiri sentensi za mazungumzo kati ya Kichina na lugha nyingine kadhaa, hasa Kiingereza, Kihispania, Kinyarwanda, Kiswahili, Kijerumani na Krioli ya Haiti. Kwa kawaida, kazi hizi zilipishana kati ya kutafsiri ujumbe uliopokelewa kwenda Kichina na kutafsiri jibu kutoka Kichina kurudi katika lugha ya awali.
Baadhi ya jumbe hizi zilifanana na matangazo ya kazi yaliyotumwa kwa watu bila wao kutarajia, yakiahidi malipo makubwa kwa saa kwa kazi kidogo sana. Ujumbe mmoja kama huo ulisambazwa kupitia SMS kwa nambari za simu za mkononi nchini Uingereza ambazo zilionekana kuchaguliwa bila mpangilio; moja ilikuwa ya mchunguzi wa OpenAI. Tumeipa operesheni hii jina “Nambari Isiyo Sahihi,” kutokana na SMS ya kwanza.
SMS iliyotumwa bila mpangilio kwa mchunguzi wa OpenAI, ikiwa imeundwa kwa kutumia ChatGPT.
Wahusika wa tishio hilo walionekana kutegemea mifumo kadhaa ya kutuma ujumbe. SMS ya kwanza iliwaelekeza wapokeaji kuwasiliana kupitia WhatsApp, kisha waliojibu wakaelekezwa kwa “mshauri” kwenye Telegram. Baadhi ya shughuli pia zilitaja programu ya kutuma ujumbe ya BonChat. Jumbe za awali za utambulisho zilizotumwa kupitia mifumo hii hazikuonekana kuwa zimeundwa kwa kutumia modeli zetu. Zilikuwa jumbe za kawaida ambazo huenda zingetumiwa katika kila mazungumzo.
Ujumbe wa WhatsApp uliotumwa kufuatilia SMS. Haionekani kuwa ujumbe huu uliundwa na modeli zetu.
Kazi nyingi za kutafsiri zilihusisha mawasiliano yaliyodaiwa kutoka kwa wawakilishi wa kampuni zinazodaiwa kuwa “waajiri.” Majina yale yale ya kampuni yalijitokeza mara kwa mara katika mazungumzo mengi ya ChatGPT yaliyochunguzwa. Yalijumuisha Hyesung Advertising(fungua katika dirisha jipya) na Lightning Shared Scooter Co (LSSC)(fungua katika dirisha jipya). Ripoti za umma zimetaja Hyesung na LSSC kuwa miradi inayodaiwa kutumia kazi ndogondogo kulaghai watu. Ingawa hatujathibitisha wenyewe aina ya mashirika haya, uchunguzi wetu ulibaini kuwa jumbe zilizodaiwa kutoka kwao ziliundwa na watumiaji wa ChatGPT wanaozungumza Kichina, ambao huenda walikuwa wakifanya kazi kutoka Kambodia.
Majibu yaliyotolewa
Kampuni ambazo mtandao huu ulidai kuwakilisha zilihusika katika sekta mbalimbali, kuanzia biashara ya hisa na ukodishaji wa skuta hadi uuzaji wa vipendwa kwenye mitandao ya kijamii. Ishara moja dhahiri ya hatari ilikuwa ahadi ya kulipa zaidi ya $5 kwa kupenda video moja ya TikTok; kwa kulinganisha, ukaguzi wetu wa masoko ya mtandaoni ulionyesha kuwa baadhi ya wauzaji wa vipendwa vya mitandao ya kijamii hutoza chini ya $10 kwa vipendwa 1,000.
Kwa kuunganisha viashiria kutoka nje ya mfumo na uchunguzi wa ndani, tulitambua muundo wa mchakato uliokuwa ukijirudia. Ili kuongeza uelewa wa mbinu hii na kurahisisha uainishaji wake, tunauelezea muundo huu kama: mguso (mawasiliano yasiyoombwa), mvuto (kuamsha shauku) na mtego (kupata pesa):
Mguso (mawasiliano yasiyoombwa): Mtandao huunda maudhui ya kuwasiliana na watu bila wao kutarajia, kwa kawaida ukiwaahidi mishahara mikubwa isivyo kawaida kwa kazi kidogo sana au faida kubwa kutokana na uwekezaji katika soko la hisa. Ofa hizi hujumuisha malipo makubwa kwa kazi rahisi, kama vile kupenda machapisho kwenye mitandao ya kijamii, au fursa za uwekezaji zenye faida kubwa.
Mvuto (kuamsha shauku): Mtandao hutafsiri mazungumzo ambayo huenda ni kati ya Operator na “wafanyakazi” wake. Mazungumzo haya hujumuisha maelezo ya jinsi ya kutekeleza kazi, lakini mara nyingi huchanganywa na jumbe za kuhamasisha kuhusu mapato na bonasi zinazoweza kupatikana.
Mtego (kupata pesa): Mtandao huunda na/au kutuma maudhui yanayomshinikiza “mfanyakazi” au “mwekezaji” kutoa pesa ili afunguliwe nafasi ya kupata zawadi kubwa zaidi. Hili hufanywa kwa njia kadhaa, zikiwemo “amana” ya awali, ununuzi wa sarafu za kidijitali na “ada za kushughulikia.”
Mfano wa ujumbe wa kuwasiliana na watu bila wao kutarajia, ulioundwa kwa kutumia ChatGPT na kusambazwa na mtandao huu. Ujumbe huo ulitumwa kwa nambari nane za simu kwa wakati mmoja, na hakuna iliyokuwa katika orodha ya anwani ya mpokeaji. Mmoja wa wapokeaji aliondoka kwenye kikundi mara moja.
Ujumbe wa Telegram kutoka kwa mtandao huu kwenda kwa mtu anayeweza kuwa mwathiriwa, ukimwelekeza kununua sarafu ya kidijitali yenye thamani ya £20 na kuihamishia kwa mfanyabiashara ambaye hajatajwa.
Ripoti za umma(fungua katika dirisha jipya) zinaonyesha kuwa baadhi ya kampuni hizi zilitoza waajiriwa wapya ada kubwa za kujiunga, kisha zilitumia sehemu ya fedha hizo kuwalipa “wafanyakazi” waliokuwapo kiasi kidogo tu cha kuwafanya waendelee kushiriki. Muundo huu ni sifa ya kawaida ya ulaghai wa kazi ndogondogo(fungua katika dirisha jipya).
Athari
Ni vigumu kupima ukubwa halisi wa mtandao huu kwa sababu uwezo wetu wa kuuona ni mdogo. Hata hivyo, ripoti kutoka nje ya mfumo(fungua katika dirisha jipya) na mazungumzo ambayo “wafanyakazi” walidai kurejeshewa pesa yanaonyesha kuwa angalau baadhi ya watu waliwalipa waajiri hawa wanaodaiwa. Pia tuliwaona watumiaji halisi wakizitetea kampuni hizo kwenye mitandao ya kijamii, jambo linaloashiria kuwa kulikuwa na ushiriki wa kiwango fulani katika ulimwengu halisi.