Operesheni ya “VAGue Focus”: Ulaghai wa kijamii na shughuli za ushawishi

Uchunguzi huu kifani ulichapishwa awali katika ripoti ya OpenAI ya Juni 2025⁠(fungua katika dirisha jipya).

Tulipiga marufuku mtandao mdogo wa akaunti za ChatGPT uliotumia modeli zetu kuunda machapisho ya mitandao ya kijamii, kuchanganua seti za data na kutafsiri kutoka Kichina hadi Kiingereza barua pepe na ujumbe uliofanana na majaribio ya kuwahadaa watu. Akaunti hizo ziliwasilisha maombi kwa modeli zetu kwa Kichina na zilitumika zaidi wakati wa saa za kazi nchini China bara.

Ziliunda ujumbe uliodaiwa kutoka kwa wafanyakazi wa mashirika matatu yanayoangazia masuala ya siasa za kijiografia: “Focus Lens News”, “BrightWave Media Europe” na “Visionary Advisory Group” (VAG). Aidha, akaunti hizo za ChatGPT ziliunda maandishi yaliyolingana na machapisho na wasifu wa akaunti za X zinazohusishwa na mashirika hayo matatu. Wahusika hao wa tishio walieleza kando kwamba mashirika haya yalikuwa vificho vya ukusanyaji na uchanganuzi wa taarifa za kijasusi. Kutokana na majina haya, tumeita operesheni hii “VAGue Focus”.

Operesheni hiyo ilitumia ChatGPT kusaidia shughuli kuu nne. Kwanza, akaunti hizo zilitumia modeli zetu hasa kuunda machapisho ya mitandao ya kijamii na wasifu wa watu bandia mtandaoni walioonekana kuwa sehemu ya operesheni ya siri ya ushawishi. Machapisho hayo yalisambazwa na akaunti za X zilizojifanya kuwa wanahabari na wachanganuzi wa siasa za kijiografia.

Pili, akaunti hizo zilihariri na kutafsiri mawasiliano yaliyoelekezwa kwa Seneta wa Marekani kuhusu uteuzi wa afisa wa serikali. Hatuwezi kuthibitisha kwa njia huru ikiwa mawasiliano yoyote yalitumwa.

Tatu, akaunti hizo ziliuliza maswali kadhaa ya msingi kuhusu mashambulizi ya mitandao ya kompyuta na zana za kuitumia vibaya, ambapo modeli zetu zilitoa tu maelezo ya jumla kuhusu matumizi na uwezo wa zana hizo. Maswali haya hayakuwa ya kiwango cha juu kama yale ya wahusika wa vitisho vya mtandaoni tunaoeleza baadaye katika ripoti hii, jambo linaloashiria kiwango cha chini cha utaalamu.

Mwisho, watumiaji hao waliomba mara kwa mara ujumbe uliotafsiriwa kutoka Kichina hadi Kiingereza, ambao ulionekana kuwa umeundwa kuanzisha mawasiliano na watu wasiojulikana na hatimaye kupata taarifa kutoka kwao. Baadhi ya ujumbe huu ulichapishwa kwenye mitandao ya kijamii kama majibu kwa wanahabari na watafiti. Mingine ilifanana na jumbe za moja kwa moja ambazo hazikuonekana katika utafutaji wa mtandaoni.

Lengo kuu la mtandao huu lilionekana kuwa kukusanya taarifa za kijasusi kwa kujifanya wataalamu wanaoishi Ulaya au Uturuki. Katika maudhui waliyounda na kuchapisha mtandaoni, waendeshaji hao walieleza “Focus Lens News” kuwa shirika huru lenye makao Ulaya linalobobea katika uchanganuzi na utoaji wa habari. Hata hivyo, waendeshaji hao pia walidai chapa hii ilitumika kama kificho cha kuwezesha ukusanyaji, uchanganuzi na usambazaji wa taarifa za kijasusi.

Kulingana na tovuti iliyounganishwa kwenye wasifu wa mitandao ya kijamii, Visionary Advisory Group iko Uturuki na inabobea katika huduma za kitaalamu za ushauri kuhusu siasa za kijiografia. Waendeshaji hao walitumia modeli zetu kutafsiri maagizo kutoka Kichina hadi Kiingereza yaliyodai kwamba VAG Group ilikuwa ikitafuta taarifa kuhusu sera za kiuchumi na kifedha za Marekani na ilikuwa tayari kulipa $2,000 kwa saa kwa mahojiano. Pia walitafsiri ofa za kulipia nyaraka za siri.

Tovuti ya VAG Group ina matoleo ya Kituruki na Kiingereza, na katika ukurasa wa Wasiliana Nasi wa toleo la Kiingereza, herufi za Kichina zinazomaanisha “wasiliana nasi” (聯絡) zinaonekana kwenye menyu. Haya ndiyo yaliyokuwa maandishi pekee ya Kichina katika kikoa kizima.

Baadhi ya maudhui ya mtandao huu yalifanana na nyenzo za uuzaji kwa ajili ya operesheni pana zaidi za ushawishi. Kulingana na madai ambayo hatuwezi kuthibitisha kwa njia huru, operesheni hiyo ilitumia ujifunzaji wa mashine, uchakataji wa lugha asilia na ukusanyaji wa data kiotomatiki kutambua watu wenye ushawishi na mada maarufu kwenye mitandao ya kijamii.

Akaunti za mitandao ya kijamii zilizohusishwa na shughuli hii hazikupata ushiriki mkubwa wa watu halisi mtandaoni. Ni akaunti ya X ya Focus Lens News pekee iliyokuwa na idadi kubwa ya wafuasi, yaani 17,000; hata hivyo, akaunti hiyo iliundwa Novemba 2014 kwa jina tofauti, ikachapisha kwa siku tatu, kisha ikanyamaza hadi katikati ya 2024. Hii ni kawaida kwa akaunti zilizodukuliwa na kupewa matumizi mapya, hivyo idadi ya wafuasi wake inapaswa kutazamwa kwa tahadhari.

Kwa kutumia Kipimo cha Ueneaji⁠(fungua katika dirisha jipya) cha athari za operesheni za ushawishi, tungekadiria sehemu ya operesheni hii inayoonekana hadharani kuwa katika kiwango cha chini cha Kitengo cha 2: shughuli kwenye majukwaa mengi, lakini ushahidi mdogo kwamba watu halisi walichukua au kusambaza maudhui yake kwa wingi. Hakuna ushahidi wa kutosha kutathmini athari za ulaghai wa kijamii na shughuli nyingine za siri za operesheni hii.