Operesheni “Stop News”: Shughuli za ushawishi unaojirudia

Uchunguzi huu kifani ulichapishwa awali katika ripoti ya OpenAI ya Oktoba 2025⁠(fungua katika dirisha jipya).

Tulipiga marufuku kundi la akaunti zilizokuwa zikijaribu kutumia miundo yetu kuzalisha maudhui kwa ajili ya operesheni ya siri ya ushawishi tuliyoandika kuihusu mnamo Oktoba 2024 kwa jina “Stop News”. Shughuli hii ilianzia Urusi na ilionekana kuendana na operesheni iliyoendeshwa na kampuni ya masoko. Uchunguzi wetu ulibaini juhudi za mhusika huyu kutumia zana za AI za kampuni nyingine kuzalisha video ambazo baadaye zilichapishwa kwenye YouTube na TikTok. Hatuwezi kuthibitisha kwa njia huru ni miundo ipi waliyotumia hatimaye.

Kama shughuli tuliyovuruga mnamo Oktoba 2024, operesheni hii ilitumia hasa miundo yetu kuzalisha maudhui ambayo baadaye yalichapishwa kwenye mitandao ya kijamii na tovuti kadhaa zilizojifanya kuwa vyombo vilevile vya habari barani Afrika na Uingereza tulivyoandika kuvihusu mwaka jana.

Ingawa shughuli hii ilionekana kuwa jaribio la kuendeleza operesheni ya awali baada ya sisi na wadau wenzetu katika sekta kuivuruga, tulibaini tofauti kadhaa muhimu. Kwanza, kiwango cha uzalishaji wa picha kilikuwa cha chini zaidi. Ingawa shughuli ya awali ya Stop News, kama tulivyobainisha wakati huo, ilitumia picha kwa wingi usio wa kawaida, shughuli ya hivi karibuni ililenga zaidi uzalishaji wa maandishi, huku uzalishaji wa picha ukiwa nadra. Hili linaendana na tathmini ya shirika la kidijitali la Ufaransa, VIGINUM, kwamba “tangu kuchapishwa kwa ripoti za Meta na OpenAI, matumizi ya picha zilizozalishwa kwa AI yamepungua sana”.

Pili, operesheni hiyo pia ilitumia ChatGPT kuzalisha miswada na maelezo ya video fupi za mtindo wa habari. Kwa kawaida, waendeshaji waliingiza maandishi marefu ya Kirusi na kuomba yazalishiwe muswada wa video. Kisha waliomba muundo huo utafsiri maandishi hayo kwa Kifaransa. Tatu, waliomba muundo huo uzalishe maelezo yaliyoboreshwa kwa SEO pamoja na lebo za reli.

Baadhi ya miswada hii ilitumika katika video kwenye kituo cha YouTube kilichohusishwa na tovuti ya operesheni ya Stop News inayolenga Afrika, newstop[.]africa. Mingine ilitumika kwenye kituo cha YouTube na kituo cha TikTok ambavyo havikuwa na chapa ya “Stop News”. Vituo hivi vilionyesha mtu aliyezalishwa kwa AI akisoma habari. Mara nyingi, vipande vifupi vya mtangazaji huyo viliingizwa kati ya video za matukio yaliyotokea Afrika au yaliyohusiana na Afrika. Vipande vya mtangazaji huyo havionekani kuwa vilizalishwa kwa kutumia miundo yetu; hatuwezi kuthibitisha kwa njia huru huduma iliyotumiwa. Mwonekano wa mtangazaji huyo ulibadilika katika mwaka wa 2025, kama picha za skrini za video za TikTok zilizo hapa chini zinavyoonyesha.

Katika matukio yaliyokuwa yameandaliwa kwa kina zaidi, waendeshaji walitumia miundo yetu kuzalisha vidokezo vya video ambavyo vilionekana kukusudiwa kutumiwa na miundo mingine ya AI. Katika hali hii, kwanza walizalisha muswada wa video kwa Kirusi, kisha wakaugawanya katika vipande vya sentensi mbili na kuiomba ChatGPT izalishe dokeza la video kwa kila kipande. Baada ya vidokezo vya video kuundwa, waendeshaji waliomba muundo huo utafsiri muswada mzima kwa Kifaransa.

Shughuli za operesheni hii ziligawanyika katika makundi matatu makuu. Kwanza, ilizalisha maudhui ya Kifaransa yaliyokosoa nafasi ya Ufaransa na Marekani barani Afrika na kusifu nafasi ya Urusi huko. Pili, ilizalisha maudhui ya Kiingereza yaliyokosoa Ukrainia na wafuasi wake wa kimataifa. Wakati mwingine, waendeshaji pia walizalisha picha za kuandamana na maudhui yao ya maandishi. Mara chache, waliomba ChatGPT izalishe makala za matangazo na maandishi ya matangazo ya Google kwa chapa yao kuu ya habari, “Newstop Africa”. Badala ya kulenga Newstop Africa pekee, baadhi ya makala hizi za matangazo ziliweka chapa ya Newstop pamoja na vyombo halali vya habari, huenda ili ionekane ya kuaminika zaidi kwa kuhusishwa navyo.

Kundi la tatu la shughuli lilihusisha kuzalisha nyenzo za matangazo kwa kampuni mbalimbali zilizoonekana kuwa za kibiashara nchini Urusi. Hii ilijumuisha kuzalisha matangazo ya kamari ya mtandaoni isiyo na leseni. Mchanganyiko kama huu wa aina tofauti za uzalishaji wa maudhui unaendana na kampuni ya kibiashara inayoendesha kwa malipo operesheni za siri za ushawishi sambamba na matangazo ya kawaida, na pia unaendana na shughuli tuliyoripoti mwaka jana.

Licha ya operesheni hii kuzingatia zaidi maudhui ya video fupi na kutumia zana nyingi za AI kwa njia changamano zaidi, maudhui iliyochapisha yanaonekana kupata watazamaji wachache tu. Kufikia Agosti 2025, akaunti kuu ya X ya “Newstop Africa” ilikuwa na wafuasi 172 pekee, na kulingana na kipengele cha X cha “Machapisho maarufu”, idadi ya juu zaidi ya machapisho upya kwa chapisho lolote ilikuwa nne.

Vituo vya YouTube na TikTok vilivyokuwa na mtangazaji wa habari wa AI vilikuwa na takribani wafuasi 1,900 kila kimoja; kituo cha TikTok kilirekodi alama 5,855 za kupendwa, yaani wastani wa alama 105 kwa kila moja ya video 56 kilizochapisha. Video iliyotazamwa zaidi ilirekodi mitazamo 63,300, na iliyotazamwa mara chache zaidi mitazamo 87 pekee. Kituo cha YouTube kilionyesha takribani mitazamo 255,000 katika video 50, yaani wastani wa mitazamo 5,100 kwa kila video, lakini hatuoni ushahidi kwamba video hizi zilishirikiwa upya, zilitajwa kwenye vyombo vya habari au zilipata mwitikio mpana kwa njia nyingine.

Tathmini yetu ya awali ya operesheni hii katika ripoti yetu ya Oktoba 2024 ilikuwa kwamba ilifikia Kitengo cha 3 kwenye Breakout Scale, hasa kutokana na kile kilichoonekana kuwa “ushirikiano wa taarifa” kadhaa ulioanzishwa na tovuti za Uingereza. Hata hivyo, utafiti wa baadaye wa VIGINUM na watafiti wa vyanzo huria ulionyesha kwamba huenda “ushirikiano” huu ulikuwa wa kubuniwa na “ulitumia udhaifu wa kiufundi kwenye tovuti hizi za nje” kuongeza maudhui bila wasimamizi kujua. Kwa msingi huu, kwa sasa tungetathmini shughuli za operesheni hii kuwa zinafaa zaidi kuwekwa katika Kitengo cha 2: shughuli kwenye majukwaa mengi ya intaneti, lakini bila kusambaa kwa kiasi kikubwa katika jumuiya halisi.