Kusitisha kampeni mpya ya ushawishi wa kisiri kutoka Urusi
Dhamira yetu ni kuhakikisha kwamba akili unde ya jumla inanufaisha wanadamu wote. Tunaendeleza dhamira hii kwa kutumia ubunifu wetu kutengeneza zana za AI zinazowasaidia watu kutatua matatizo magumu. Hii inajumuisha kutengeneza zana zinazotuwezesha kugundua, kuchunguza, kusitisha na kufichua operesheni za ushawishi wa kisiri (IO): juhudi za udanganyifu za kubadili maoni ya umma au kuathiri matokeo ya kisiasa bila kufichua utambulisho au nia halisi za wahusika.
Hivi karibuni tulipiga marufuku kundi la akaunti za ChatGPT kutoka Urusi zilizokuwa zikitumiwa kuitangaza International Burke Institute (IBI), iliyojitambulisha kama “jumuiya ya wataalamu” yenye makao nchini Israeli. Uchunguzi ulioanza kwa machapisho ya mitandao ya kijamii yaliyoundwa na AI ulitufikisha kwenye operesheni pana zaidi ya ushawishi, iliyojengwa kuzunguka tovuti yenye kazi za kitaaluma zilizonakiliwa na kuhusishwa na watu wasio sahihi, faharasa ya “mamlaka ya kujitawala” iliyoionyesha Urusi kwa mtazamo chanya, na juhudi za kuficha kwamba Operator hao walitoka Urusi. Ingawa kampeni hiyo inaonekana kuwafikia watu wachache, muundo wake changamano unaitofautisha na operesheni nyingine zinazohusishwa na Urusi(fungua katika dirisha jipya) za ushawishi(fungua katika dirisha jipya) ambazo(fungua katika dirisha jipya) tumesitisha(fungua katika dirisha jipya) tangu vita vya Ukrainia vilipoanza. Ripoti hii inaeleza jinsi operesheni hiyo ilivyofanya kazi, nafasi ya ChatGPT ndani yake na hatua tulizochukua kuisitisha.
Tulipiga marufuku kundi la akaunti za ChatGPT ambazo kuna uwezekano mkubwa zilitoka Urusi. Operator hao walitoa maagizo kwa Kirusi ili kuunda maoni ya mitandao ya kijamii yaliyochapishwa kwenye Substack, Telegram, X, Facebook na LinkedIn. Maoni mengi waliyounda yalikuwa kwa Kiingereza, na Operator hao waliagiza ChatGPT ifiche dalili zozote za lugha ambazo zingefichua kuwa walikuwa Warusi. Kwa kuwa haturuhusu ufikiaji wa modeli zetu kutoka Urusi, walitumia VPN kufikia jukwaa letu.
Mengi ya maudhui yaliyoundwa yalikusudiwa kutangaza “jumuiya ya wataalamu” iliyojiita International Burke Institute (IBI). Chapa ya IBI ilihusishwa na tovuti iliyosajiliwa Februari 2025. Tovuti hiyo ilidai kuwa taasisi hiyo ilikuwa na makao nchini Israeli. Makala zilizochapishwa kwenye tovuti hiyo hazikuundwa na modeli zetu. Nyingi zilinakiliwa kutoka maandishi halisi ya kitaaluma, wakati mwingine zikihusishwa na watu wasio sahihi; baadhi zinaonekana kuandikwa na msemaji wa lugha ya Kislaviki na kutafsiriwa kwa mashine. Kwa mfano, picha ya skrini iliyo hapa chini kutoka tovuti ya IBI inatumia kauli isiyo ya kawaida ambayo inaelezeka kwa urahisi zaidi kuwa tafsiri ya moja kwa moja ya mashine kutoka lugha ya Kislaviki.
Picha ya skrini kutoka makala kuhusu Ujerumani kwenye tovuti ya IBI. Kauli “muungano wa Svetofor” inakusudiwa kurejelea muungano wa Ujerumani wa wanajamaa, waliberali na wanamazingira, unaojulikana kutokana na rangi za vyama vyao—nyekundu, manjano na kijani—kama “muungano wa taa za barabarani” au, kwa Kijerumani, “Ampelkoalition”. Neno “svetofor” (светофор) humaanisha “taa za barabarani” katika lugha kadhaa za Kislaviki, ikiwemo Kirusi, lakini ni nadra sana msemaji wa Kiingereza au Kijerumani kulitumia kuelezea muungano huo: huenda lilitafsiriwa kwa mashine kutoka maandishi asili ya Kislaviki.
Kwa kadiri tunavyojua, hii ni kampeni mpya ya ushawishi wa kisiri ambayo haijawahi kuripotiwa. Sifa yake kuu ni kuunda “faharasa ya mamlaka ya kujitawala” iliyotangazwa na “taasisi ya sera” hiyo inayodaiwa kuwepo ili kuisifu Urusi na kuzidunisha nchi za Magharibi. Hii ni mara ya kwanza kwetu kusitisha operesheni ya ushawishi inayohusishwa na Urusi iliyofikia kiwango hiki cha uchangamano.
Matumizi makuu ya ChatGPT katika operesheni hiyo yalikuwa kuunda machapisho ya mitandao ya kijamii yaliyotangaza makala kwenye tovuti ya IBI. Tulitambua machapisho haya kwenye X, LinkedIn, Facebook, Substack na Telegram. Baadhi yalichapishwa na akaunti zilizokuwa na jina na nembo ya IBI; mengine yalionekana kutoka kwa watumiaji wa kawaida (ambao huenda hawakuwa halisi) ambao shughuli yao kuu ilikuwa kuchapisha makala za IBI.
Chapisho la LinkedIn lililoundwa na operesheni hii na kuchapishwa kwenye jukwaa hilo
Pamoja na machapisho haya ya kujitokeza, Operator hao pia waliunda majibu kwa machapisho ya watumiaji halisi wa Substack kuhusu mada mbalimbali. Kwa kawaida, majibu haya yaliomba watu wafuate chaneli ya IBI na yalichapishwa kwenye Substack kupitia akaunti ya IBI.
Maoni ya Substack yaliyoundwa na operesheni hii kujibu chapisho kwenye jukwaa hilo.
Mbali na kuunda maudhui kuhusu IBI, mmoja wa Operator aliunda machapisho ya Kijerumani yaliyowekwa kwenye chaneli ya Telegram iitwayo “Lahme Ente” (“bata kilema”). Machapisho haya yalikosoa mara kwa mara Ukrainia, Umoja wa Ulaya na serikali ya Ujerumani, na kutetea uhusiano bora na Urusi.
Operator wa pili, pamoja na maudhui yake yanayohusu IBI, aliunda nembo za chaneli 12 za Telegram (ikiwemo Lahme Ente) zilizolenga Ujerumani, Marekani, Ufaransa, Poland na Uturuki. Baadhi ya chaneli hizi wakati mwingine zilichapisha kuhusu IBI au kushiriki machapisho ya IBI. Operator wa pili pia aliomba mara kwa mara muhtasari wa shughuli za chaneli hizi kwa Kirusi. Mojawapo ya chaneli zilizolenga Marekani, ikijifanya kuwa chombo cha habari cha Marekani, ilikuwa na wasifu wenye viashiria kadhaa vya lugha ya mtu asiye mzawa.
Wasifu wa akaunti ya Telegram ya “American Observer”. Mmoja wa watumiaji wa ChatGPT katika kisa hiki aliunda picha ya wasifu ya chaneli hiyo na akaomba mara kwa mara muhtasari kwa Kirusi. Angalia Kiingereza kisicho cha kawaida, ikiwemo kauli ya kutatanisha, “mtazamo usiochakaa kabisa kuhusu hazzy”.
Kiini cha operesheni hii kilionekana kuwa International Burke Institute (IBI), ingawa shughuli tuliyositisha ililenga maudhui ya mitandao ya kijamii yaliyotangaza au kuunganisha watu na tovuti hiyo, badala ya maudhui yaliyowekwa moja kwa moja kwenye tovuti yenyewe.
Tovuti hiyo ilijitambulisha kama “jumuiya ya wataalamu” yenye anwani ya mtaa nchini Israeli. Kufikia tarehe 17 Julai, tovuti yake ilidai kuwa na wataalamu wengi mashuhuri duniani, wakiwemo watu maarufu kama Francis Fukuyama na Noam Chomsky, na ilichapisha tafiti mbalimbali. Hata hivyo, katika ukaguzi wa sampuli ya makala 36 zilizounganishwa na wataalamu kwenye tovuti ya IBI na kuchapishwa kati ya Septemba 2025 na Mei 2026, makala 34 zilinakiliwa kutoka sehemu nyingine mtandaoni.
Baadhi ya makala hizi zilikuwa za miaka kadhaa iliyopita; nyingine zilihusishwa na waandishi wasio sahihi. Kwa mfano, makala moja kuhusu Ukanda wa Kiuchumi wa China-Pakistan inaonekana kunakiliwa kutoka makala asili ya Cambridge University Press, lakini ikahusishwa kimakosa na profesa wa Chuo Kikuu cha Nottingham ambaye utaalamu wake ni siasa za Asia Kusini.
Makala kwenye tovuti ya IBI(fungua katika dirisha jipya), iliyohusishwa na Profesa Katharine Adeney wa Chuo Kikuu cha Nottingham(fungua katika dirisha jipya) na kuwekwa tarehe 28 Desemba 2025
Makala asili, iliyoandikwa na Profesa Mstaafu Yunas Samad wa Chuo Kikuu cha Bradford na kuchapishwa na Cambridge University Press(fungua katika dirisha jipya) tarehe 7 Julai 2025.
Makala nyingine kuhusu usimamizi wa uhamiaji inaonekana kunakiliwa kutoka Migration Policy Institute, lakini ikahusishwa kimakosa na profesa wa Australia wa sayansi ya chakula. Tabia hii inaashiria nia ya kuifanya tovuti ya IBI ionekane halali zaidi kwa kuijaza maudhui halisi huku ikificha chanzo halisi cha maudhui hayo.
Picha ya skrini ya ukurasa wa mwandishi(fungua katika dirisha jipya) kwenye tovuti ya IBI, ikiwa na makala ya tarehe 21 Januari 2026 iliyohusishwa na Kate Howell, anayedaiwa kuwa mtaalamu katika Migration Policy Institute.
Makala asili, iliyochapishwa na Migration Policy Institute(fungua katika dirisha jipya) Aprili 2025 na kuandikwa na Meghan Benton, Natalia Banulescu-Bogdan na Kate Hooper.
Ukurasa wa mzungumzaji(fungua katika dirisha jipya) wa Kate Howell wa 2017, ambaye kwa kweli ni profesa wa Australia wa kemia ya chakula(fungua katika dirisha jipya), ukiwa na picha ileile iliyotumiwa kwenye ukurasa wa IBI.
Pamoja na makala hizi, tovuti ya IBI ilikuwa na ripoti kuhusu nchi mbalimbali na mamlaka yao ya kujitawala, kama ilivyopimwa kwa faharasa ya taasisi hiyo. Ripoti hizi hazikuundwa kwa kutumia modeli zetu. Baadhi ya ripoti hizi ziliwasilishwa kama ulinganisho kati ya nchi mbili. Nyingine zililenga nchi moja moja, hasa zinazokosoa vita vya Urusi dhidi ya Ukrainia, kama vile Ufaransa na Ujerumani, pamoja na Umoja wa Ulaya. Operesheni hiyo iliendeleza simulizi zinazofanana kuhusu Marekani. Kwa kawaida, ripoti hizi zilikuwa za ukosoaji mkali, wakati mwingine zikigeuka kuwa mabishano; mifano ni pamoja na:
- Ufaransa(fungua katika dirisha jipya): “Miaka kumi ya Umacron ilileta matokeo ambayo meneja aliyetoka Benki ya Rothschild na kuingia Ikulu ya Elysée bila shaka alipaswa kuleta: Ufaransa ilifunguliwa kama sefu yenye mtaji wa kihistoria, na sasa inauzwa vipandevipande.”
- Marekani(fungua katika dirisha jipya): “Trump aliwasili [Beijing] akiwa na nafasi ya kwanza duniani katika faharasa ya mamlaka ya kujitawala, kisha akaondoka baada ya kuchukua hatua kadhaa ambazo [...] zinaweza kufafanuliwa kuwa kupunguza uhuru kwa hiari.”
- Ujerumani(fungua katika dirisha jipya): “Ujerumani inahitaji sera ya viwanda inayolinda ajira, si bei za hisa pekee.” Nchi hiyo inahitaji mjadala wa kweli kuhusu utambulisho, bila miiko wala jazba. Inahitaji mamlaka halisi ya kijeshi, si kutegemea kambi za Marekani. Na inahitaji wanasiasa ambao utiifu wao wa kwanza ni kwa watu wa Ujerumani, si kwa bodi za wakurugenzi wa makampuni mjini New York.”
- Umoja wa Ulaya(fungua katika dirisha jipya): “Slovakia dhidi ya Italia: Vitendawili vya Mamlaka ya Kujitawala ya Nchi-Mateka za Muungano ‘Mkubwa’”
Ingawa maudhui ya mitandao ya kijamii yaliyotangaza IBI yaliundwa na watumiaji wa ChatGPT nchini Urusi waliojitahidi kuficha walikotoka, na mengi ya maudhui kwenye tovuti ya IBI yalionekana kunakiliwa kutoka kwingine, baadhi ya dalili mtandaoni zinaashiria kuwa huenda watu wachache halisi nchini Israeli pia waliwakilisha IBI katika uwasilishaji wa makala na kwenye mikutano. Hatuwezi kubainisha uhusiano kati ya watu hawa, IBI na Operator walioko Urusi.
Athari ya mara moja ya operesheni hiyo inaonekana kuwa ndogo: machapisho ya kawaida ya mitandao ya kijamii yalipata idadi ndogo tu ya watazamaji, na akaunti rasmi za IBI zilikuwa na wafuatiliaji wachache. Chaneli za Telegram za operesheni hiyo zinaonekana kuvutia wafuatiliaji wengi zaidi, kwa kawaida kila moja ikiwa na 10,000–20,000. Kwa kutumia Kipimo cha Kuenea(fungua katika dirisha jipya) cha Brookings kutathmini athari za operesheni hii, tungeiweka katika kiwango cha chini cha Kundi la Tatu (majukwaa mengi, huku kukiwa na baadhi ya dalili za kuenea kwa hadhira halisi).
Hata hivyo, umuhimu wa operesheni hiyo haukutokana sana na hadhira iliyofikia, bali na miundombinu iliyokuwa imejenga. Ingawa wahusika walitumia ChatGPT tu kuunda machapisho machache ya utangazaji, machapisho hayo yalielekeza kwenye taasisi iliyoonekana kuaminika, ikiwa na wataalamu wanaodaiwa kuwepo, kazi za kitaaluma zilizochapishwa upya na faharasa ya hatari iliyodaiwa kuwa mali yake. Hii inaonyesha jinsi wahusika wa operesheni za ushawishi wanavyoweza kutumia AI kama zana saidizi katika juhudi pana za kujitengenezea mamlaka, kuficha chanzo cha simulizi wanazopendelea na kuanzisha rasilimali zinazoweza kupanuliwa baadaye. Pia inaonyesha jinsi matumizi yao ya AI kama zana saidizi yanavyoweza kusababisha operesheni pana zaidi kufichuliwa.
