Operesheni “Chakula cha Samaki”: Kiwanda cha maudhui kutoka Urusi

Uchunguzi huu kifani ulichapishwa awali katika ripoti ya OpenAI ya Februari 2026⁠(fungua katika dirisha jipya) kuhusu kukomesha matumizi hasidi ya AI.

Tulipiga marufuku kundi la akaunti za ChatGPT zilizohusishwa na mtandao wa “Rybar” (“Рыбарь”, kwa Kirusi, “mvuvi”) kwenye Telegram na X. Huenda angalau baadhi ya akaunti hizo zilitoka Urusi. Mtandao huo ulizalisha maudhui yaliyochapishwa kote mtandaoni, wakati mwingine na akaunti zenye chapa ya “Rybar”, na wakati mwingine na akaunti za mitandao ya kijamii ambazo hazikutangaza uhusiano wowote na “Rybar”. Mtumiaji mmoja pia aliomba ChatGPT isaidie kuandaa mipango ya kibiashara kwa niaba ya “Rybar” kwa ajili ya kampeni za siri za kuingilia masuala ya Afrika. Kutokana na jinsi wahusika walivyotumia ChatGPT kusambaza maudhui kwa mtandao wa “Rybar” na kwingineko, tumeipa operesheni hii jina “Chakula cha Samaki”.

Shughuli kuu tuliyogundua katika mtandao huu ilikuwa kuzalisha maudhui ya kuchapishwa kwenye mitandao ya kijamii. Kwa kawaida, watumiaji waliingiza maelekezo kwa Kirusi, lakini wakazalisha maudhui katika lugha mbalimbali, hasa Kirusi, Kiingereza na Kihispania. Baadhi ya maudhui haya yalichapishwa mtandaoni na akaunti za mitandao ya kijamii zenye chapa ya “Rybar” na tovuti kuu ya “Rybar”. Mtumiaji mmoja pia alizalisha video za Sora za kutangaza chapa ya “Rybar”.

Pamoja na kuzalisha maudhui yaliyochapishwa mtandaoni na akaunti zenye chapa ya “Rybar”, mtumiaji mkuu katika kisa hiki pia alizalisha mafungu ya maoni ya Kiingereza. Kwa kutumia mbinu za uchunguzi wa vyanzo huria, tuligundua kuwa maoni mengi yaliyozalishwa yalilingana neno kwa neno na maoni yaliyochapishwa kwenye chaneli ya Telegram ya Rybar. Juu kulia, chapisho la X la Kiingereza lenye chapa ya Rybar. mtandaoni na akaunti mbalimbali za X na Telegram, ambazo hakuna hata moja iliyotangaza uhusiano na Rybar. Chini kulia, maandishi ya Kihispania na infografiki yenye chapa ya Rybar kwenye tovuti ya Kihispania. Kwa kifupi, tovuti ya lugha ya ChatGPT andaluciamorisca[.]org. shughuli hiyo ilionekana kutumika kama kiwanda cha maudhui kwa akaunti hizi. Hatuwezi kuthibitisha kwa njia huru mbinu iliyotumiwa na akaunti hizi hatimaye kuchapisha mtandaoni maudhui yaliyozalishwa na AI; akaunti hizo pia zinaonekana wakati mwingine kuchapisha maudhui ambayo hayakuzalishwa na miundo yetu.

Jambo la kuzingatia ni kwamba, angalau mara moja (kama inavyoonyeshwa hapa chini), mhusika tishio alizalisha fungu la machapisho saba ya X kwa kutumia dokeza moja. Tuligundua sita kati yake yakiwa yamechapishwa na akaunti tofauti za X. Kulingana na takwimu za X, chapisho lililoonekana zaidi lilitazamwa zaidi ya mara 150,000; lililoonekana mara chache zaidi lilitazamwa mara 57 pekee. Kufikia 26 Januari 2026, akaunti ambayo chapisho lake lilitazamwa zaidi ilikuwa na zaidi ya wafuasi 600,000; akaunti ambayo chapisho lake lilitazamwa mara chache zaidi ilikuwa na wafuasi 827 kufikia tarehe hiyo hiyo. Kwa kuwa machapisho yote yalizalishwa kwa pamoja kutokana na dokeza moja, hii inaashiria kuwa idadi ya wafuasi wa kila akaunti ndiyo iliyoamua zaidi iwapo chapisho lake lingetazamwa sana, wala si ukweli kwamba maudhui yalizalishwa na AI.

Pamoja na kuzalisha maudhui, akaunti kuu ya operesheni hiyo pia iliomba ChatGPT itafsiri kwa Kiingereza orodha ya huduma ambazo “Rybar” ingeweza kuwapa wateja ambao hawakutajwa. Huduma hizo zilijumuisha kuendesha akaunti za X na Telegram, tovuti ya lugha mbili ya “uandishi wa habari za uchunguzi” inayolenga Afrika, machapisho ya kulipiwa katika vyombo vya habari vya Kifaransa na mtandao wa wakuzaji wa maudhui. Dokeza nyingine iliomba muundo uhariri pendekezo la kile kilichoonekana kuwa timu iliyotumwa kuingilia uchaguzi, inaonekana barani Afrika. Pendekezo hili lilijumuisha shughuli za moja kwa moja pamoja na za mtandaoni, kama vile kuunda mtandao wa mawakala wa eneo hilo na kuandaa matukio makubwa. Dokeza ya tatu ilijadili kampeni ya habari iliyolenga Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (DRC). Dokeza zaidi ziliuliza kuhusu mchakato wa uchaguzi nchini Burundi na Kamerun na kueleza kwa muhtasari chaguo za kampeni nchini Madagaska, ikiwemo wazo la kuchochea maandamano nchini humo. Kiasi cha fedha kilichohusika kilikuwa kikubwa: bajeti ya mwaka iliyokadiriwa kufikia $600,000 kwa mradi wenye malengo makubwa zaidi.

Mtumiaji huyo huyo mara kwa mara alizalisha nyenzo za kutangaza chombo cha habari kiitwacho “REST Media”, ambacho watafiti wa vyanzo huria wamekihusisha⁠(fungua katika dirisha jipya) na Rybar. Baadhi ya nyenzo hizi za utangazaji zilichapishwa mtandaoni na kundi lilelile la chaneli za Telegram lililoelezwa hapo juu. Kwa mfano, mwezi Agosti, mtumiaji mkuu wa ChatGPT katika kisa hiki aliingiza makala ya REST Media iliyodai kuwa Ujerumani ilikuwa ikiunda mtandao wa ushawishi nchini Moldova, kisha akaomba muundo wetu uzalishe kundi la maoni kuihusu. Maoni matatu kati ya hayo yalichapishwa kwenye Telegram na chaneli tatu tofauti, na kila moja ilikuwa na kiungo cha makala ya REST.

Maudhui yaliyozalishwa na operesheni hii yalifanana na yale ya kawaida ya operesheni za siri za ushawishi za Urusi kwa miaka mingi. Kwa kawaida yalisifu Urusi na washirika wake (kama Belarusi), yalikosoa Ukraini na kuyashutumu mataifa ya Magharibi kwa kuingilia masuala ya nchi nyingine.

Mtandao wa Rybar una wafuasi wengi kwenye mitandao ya kijamii; chaneli yake kuu ya Telegram ya Kirusi pekee ina takribani wanaofuatilia milioni 1.4. Akaunti nyingi za X na Telegram zilizochapisha maudhui ya operesheni hiyo pia zilikuwa na makumi ya maelfu ya wafuasi. Hata hivyo, hatukuona maudhui yake yakienezwa na vyombo vikuu vya habari, wala hatukuweza kutambua shughuli za moja kwa moja barani Afrika zinazolingana na maelezo katika mapendekezo ya mauzo.

Kwa kutumia Kipimo cha Breakout⁠(fungua katika dirisha jipya) cha athari za operesheni za ushawishi, ambacho huzipima kwa daraja la 1 (la chini zaidi) hadi 6 (la juu zaidi), tungeiweka operesheni hii katika kiwango cha juu cha Aina ya 3 (jumuiya nyingi kwenye majukwaa mengi), kutokana na kuenea kwake sana kwenye mitandao ya kijamii.