Kuvuruga operesheni ya ulaghai ya wahalifu nchini Kambodia

Mapema mwaka huu, tulivuruga operesheni ya ulaghai nchini Kambodia iliyotumia ChatGPT kusaidia njama za uwekezaji, mapenzi, kamari na kujifanya maafisa wa kutekeleza sheria. Tulianza kuchunguza shughuli hii baada ya kupata taarifa kutoka kwa wenzetu wa WhatsApp, na tangu wakati huo tumeshiriki viashiria zaidi vya vitisho na washirika katika sekta hiyo pamoja na mamlaka husika.

Operesheni hii inaonyesha ukweli muhimu kuhusu mitandao ya kisasa ya ulaghai: ni nadra kwa makundi ya uhalifu yaliyopangwa kujikita katika aina moja tu ya ulaghai. Badala yake, hutumia kwa kujinufaisha simulizi, utambulisho na mbinu zozote wanazodhani zitafaa zaidi kuwadanganya waathiriwa. Katika uchunguzi wetu, mara kwa mara tunawaona wahusika wakibadilisha aina za ulaghai au wakichanganya mbinu kadhaa za ulaghai katika operesheni moja.

Baadhi ya watumiaji katika mtandao huo pia walitengeneza maudhui yaliyoashiria uhusiano na biashara haramu ya binadamu na kulazimishwa kufanya uhalifu. Tuliyoyaona yanaendana na ripoti⁠(fungua katika dirisha jipya) nyingi za umma zinazoeleza⁠(fungua katika dirisha jipya) jinsi makundi ya uhalifu yaliyopangwa Kusini-mashariki mwa Asia yanavyowavutia wafanyakazi kwa ahadi za ajira halali, kisha kuwatega katika mifumo ya utumwa wa madeni na kulazimishwa. Ingawa hatuwezi kubaini kwa njia huru hali za kila mtu aliyehusika, shughuli hii inatukumbusha kwamba watu wanaotekeleza ulaghai wanaweza pia kuwa waathiriwa wa unyonyaji.

Tulipiga marufuku mtandao ulioratibiwa wa akaunti za ChatGPT ambao kuna uwezekano mkubwa ulianzia Kambodia na huenda ulikuwa ukifanya kazi ndani au karibu na Poipet, jiji katika mkoa wa Banteay Meanchey ambalo ripoti⁠(fungua katika dirisha jipya) za umma zimelihusisha⁠(fungua katika dirisha jipya) mara kwa mara⁠(fungua katika dirisha jipya) na maeneo ya ulaghai mtandaoni na operesheni za biashara haramu ya binadamu.

Mtandao huo ulitumia modeli zetu kuunda na kuendesha utambulisho bandia mtandaoni, kutengeneza na kutafsiri ujumbe uliotumwa kwa walengwa wa ulaghai, kuunda maudhui ya kutangaza njama zao za udanganyifu na kusaidia shughuli za kila siku.

Kama ilivyokuwa kwa mitandao ya ulaghai ya awali⁠(fungua katika dirisha jipya) tuliyoivuruga, baadhi ya watumiaji pia walitumia ChatGPT kufanya kazi za kiutawala, zikiwemo kuandika matangazo ya ndani, kutafsiri ujumbe baina ya wafanyakazi na kurekodi masuala yaliyoonekana kuhusiana na uajiri, hali ya uhamiaji, mazingira ya kazi na nidhamu ya wafanyakazi.

Mtandao huo uliendesha aina kadhaa za ulaghai kwa wakati mmoja, mara nyingi ukichanganya vipengele vya njama tofauti. Kwa mfano, waendeshaji walitumia utambulisho wa kutafuta wapenzi kujenga uaminifu kabla ya kutambulisha fursa bandia za uwekezaji katika sarafu za kidijitali na biashara ya dhahabu kwa bei ya papo hapo. Watumiaji wengine walifanya mazungumzo marefu ya kimapenzi na walengwa wakitumia utambulisho wa kubuni, wakajifanya wawakilishi wa majukwaa ya kamari mtandaoni yaliyotoa bonasi na ushindi bandia, au wakajifanya mashirika ya kutekeleza sheria na kuwaambia walengwa kwamba walipaswa kulipa faini kwa kutenda makosa makubwa ya jinai.

Ingawa simulizi zilitofautiana, watumiaji katika mtandao mzima walionyesha mara kwa mara mtindo uleule wa msingi wa tabia ya udanganyifu. Kwa mfano, waliunda na kuendesha wasifu bandia wa kutafuta wapenzi, wataalamu wa kubuni wa uwekezaji na utambulisho bandia wa maafisa wa kutekeleza sheria. Pia walitengeneza picha za hati ghushi, zikiwemo pasipoti, notisi za kisheria, uthibitisho wa ununuzi wa hisa na violesura vya majukwaa ya kamari.

Kama tulivyoangazia katika⁠(fungua katika dirisha jipya) ripoti⁠(fungua katika dirisha jipya) zilizopita⁠(fungua katika dirisha jipya), walaghai walifuata mtindo wa kawaida katika mawasiliano yao na walengwa, tunaouita mwito (kuanzisha mawasiliano), mvuto (kuibua hisia) na mtego (kuchukua pesa).

• Mwito: Mtandao huo ulitumia ChatGPT kutafsiri na kutengeneza mazungumzo na walengwa kwenye majukwaa ya ujumbe kama WhatsApp na Telegram. Walaghai pia waliunda maudhui ya mitandao ya kijamii na kutafiti nyenzo za wasifu wa kutafuta wapenzi ili kuimarisha utambulisho wao bandia.

• Mvuto: Ujumbe wa walaghai mara nyingi ulitegemea shinikizo la kihisia na mbinu za kujenga uaminifu. Mifano ilijumuisha ahadi za faida zilizohakikishwa na uwekezaji “usio na hatari”, lugha ya kimapenzi, maagizo ya kuficha mazungumzo na maombi ya kuchukua hatua haraka kabla ya bonasi za kubuni kuisha.

• Mtego: Walaghai waliwaagiza waathiriwa kuweka pesa ili kufungua zawadi zilizodaiwa, kulipa ada za kuwezesha huduma, kulipa faini za kubuni, kisha kutoa picha za skrini za miamala au taarifa za akaunti kama uthibitisho wa malipo.

Mbali na ulaghai, baadhi ya watumiaji walitengeneza maudhui yaliyoashiria kuhusika katika shughuli nyingine zinazokiuka sera ambazo tunazitambua na kuzivuruga, kama vile biashara haramu ya binadamu au kazi ya kulazimishwa. Hii ilijumuisha kuunda matangazo kwenye mitandao ya kijamii ya kazi za “kupiga gumzo” huko Poipet yaliyoahidi tiketi za ndege, malazi, chakula, viza na vibali vya kazi.

Shughuli nyingine zilionekana kuhusiana na usimamizi wa wafanyakazi ndani ya operesheni hiyo. Watumiaji walihifadhi rekodi za madeni ya wafanyakazi, makato ya mishahara, faini za kinidhamu na ulipaji wa mikopo, na walitafsiri majadiliano kuhusu hali ya uhamiaji, vibali vya kazi, kukaa baada ya muda wa viza kuisha na motisha za kuajiri.

Baadhi ya mazungumzo pia yalitaja kile kilichoonekana kuwa kuzuiliwa, majaribio ya kutoroka na uwezekano wa kuwajibika kijinai kwa watu waliokuwa wamesafirishwa kiharamu na kulazimishwa kufanya kazi katika operesheni za ulaghai. Ingawa mazungumzo haya hayatuwezeshi kubaini hali za mtu yeyote mahususi, yanaendana na ripoti⁠(fungua katika dirisha jipya) nyingi za umma zinazoeleza⁠(fungua katika dirisha jipya) shughuli za makundi ya uhalifu yaliyopangwa Kusini-mashariki mwa Asia.

Tulipiga marufuku akaunti za ChatGPT zilizohusishwa na operesheni hii, tukashiriki viashiria husika na washirika katika sekta hiyo pamoja na mamlaka husika, na tukachukua hatua za kufanya iwe vigumu zaidi kwa wahusika hawa kurejesha ufikiaji wa bidhaa na huduma zetu.

Kiwango kamili cha hasara za kifedha zinazohusishwa na mtandao huo hakijulikani, lakini kwa kuzingatia mawasiliano ya walaghai wenyewe, huenda operesheni hiyo iliwasiliana na mamia ya walengwa katika aina mbalimbali za ulaghai. Mazungumzo ya watumiaji yalitaja waathiriwa binafsi waliopoteza maelfu ya dola, ingawa hatuwezi kuthibitisha madai hayo kwa njia huru.

Kwa mtazamo mpana, kisa hiki kinathibitisha mienendo miwili. Kwanza, mitandao ya ulaghai iliyopangwa inaweza kuwa na shughuli nyingi tofauti, ikiendesha njama kadhaa za udanganyifu kwa wakati mmoja badala ya kujikita katika aina moja tu ya ulaghai. Pili, mipaka kati ya udanganyifu mtandaoni, uhalifu uliopangwa na biashara haramu ya binadamu mara nyingi si dhahiri. Kwa hivyo, uvurugaji wenye ufanisi unahitaji kulenga si tu shughuli za ulaghai zinazowakabili waathiriwa, bali pia mashirika ya uhalifu yanayozipanga na kunufaika nazo.