Sida cilmi-baare fiisigiska cirbixiyeenku Codex ugu adeegsado jilidda godadka madow

Cufisjiidadka ku wareegsan god madow aad buu u xoog badan yahay, ilaa waxba, xataa iftiinku, aanay ka baxsan karin marka ay si ku filan ugu soo dhowaadaan. Cilmi-baarayaasha fiisigiska cirbixiyeenka sida Chi-kwan Chan waxay godadka madow ku daraaseeyaan jilid kombiyuutar iyo indha-indhayn. Hase yeeshee, algoriitimyada iyo awoodda xisaabinta ee hadda la hayaa waxay xaddidaan inta jilitaannadaasi xaqiiqada u ekaan karaan.

Chan, oo cilmi-baare ka ah Jaamacadda Arizona iyo Xarunta Indha-indhaynta Cirka ee Steward, wuxuu dhibaatadan ku xallinayaa Codex.

Wuxuu sheegay in godadka madow ay ka mid yihiin meelaha ugu wanaagsan ee lagu tijaabin karo aragtida guud ee nisbiyadda Einstein. Aragtidani waa sharraxaadda ugu wanaagsan ee aan hadda u hayno cufisjiidadka: halkii uu ka ahaan lahaa xoog walxaha isu soo jiida, cufisjiidadku waa natiijada cufka iyo tamartu ku qalloociyaan qaab-dhismeedka goobta iyo waqtiga.

Chan wuxuu ka tirsan yahay iskaashiga caalamiga ah ee Event Horizon Telescope (EHT), oo 2019 soo saaray sawirkii ugu horreeyey ee god madow. Kooxdu waxay hadda ururinaysaa xog indha-indhayn si ay u soo saarto muuqaalkii ugu horreeyey ee god madow oo cuf aad u weyn leh, iyadoo diiradda saaraysa kan ku yaal badhtamaha bahda xiddigaha ee M87. 

Laakiin in xogta indha-indhaynta laga dhaliyo faham cilmiyeed waxay u baahan tahay habaynta xog aad u tiro badan, hawlo xisaabineed oo baaxad weyn, iyo jilitaanno matali kara qaar ka mid ah xaaladaha fiisigis ee ugu daran koonka.

Maaddaama iftiinku aanu ka baxsan karin god madow, saynisyahannadu waxay daraaseeyaan xadka ku wareegsan ee loo yaqaan soohdinta dhacdada, kaas oo walaxdii gudubtaa aanay dib uga baxsan karin. “Waa oog aan laga soo noqon karin,” ayuu yidhi Chan. Walxaha ku wareegaya meel wax yar ka baxsan xadkan waxay sii daayaan iftiin ay cilmi-baarayaasha fiisigiska cirbixiyeenku arki karaan, cabbiri karaan, jili karaanna. 

Sawirkii EHT soo saartay 2019 wuxuu muujiyey hooska god madow oo ay ku hareeraysan tahay balaasma ifaysa oo u dhow soohdinta dhacdada. Chan wuxuu gacan ka geystay samaynta qalabka jilidda iyo xisaabinta ee kooxdu u adeegsatay fasiraadda xogta indha-indhaynta. Tan iyo markaas, Chan iyo asxaabtiisu waxay sii wanaajinayeen qalabkooda iyo awooddooda indha-indhaynta, iyadoo kooxdu ka gudbayso sawirrada taagan una gudbayso muuqaallo dhaqaaqaya.

Xallinta dhibaatada dhaqdhaqaaqa wareegga ah

Mid ka mid ah caqabadaha ugu waaweyn ee Chan iyo kooxdiisa haysta waa jilidda balaasmaha ku wareegsan godadka madow. Balaasma waa maaddo aad u kulul oo ka kooban elektaroonno iyo ayoonno leh danab koronto.

Jilitaanno badan, saynisyahannadu waxay balaasmaha u fududeeyaan iyagoo ula dhaqmaya sida dareere, kuna adeegsanaya isle'egyo la yaqaan si ay u jileen dhaqdhaqaaqiisa ku wareegsan god madow. Habkaasi si fiican ayuu uga shaqeeyaa balaasmaha cufan, halkaas oo elektaroonnada iyo ayoonnadu si joogto ah isugu dhacaan. 

Laakiin agagaarka godadka madow ee cufka aadka u weyn leh ee Chan iyo asxaabtiisu daraaseynayaan, meelaha qaarkood aad bay u kululaadaan, qurubyaduna aad bay ugu kala fogaadaan oo marar dhif ah ayuun bay is haleelaan. “Dhab ahaantii iskuma dhacaan,” ayuu yidhi. Taas beddelkeeda, qurubyadu waxay inta badan si heehaab ah ugu wareegaan xariiqyada beerta birlabta. 

Si hab-dhaqankaas sax loogu jilo, cilmi-baarayaashu waa inay daba galaan tiriliyan elektaroonno iyo ayoonno ah oo si degdeg ah oo heehaab ah ugu wareegaya god madow. Jilitaannada caadiga ahi waa inay xisaabiyaan leexasho kasta oo yar, taas oo kombiyuutarrada ku khasabta inay waqtiga u qaybiyaan tallaabooyin aad u gaagaaban.

Sidaas darteed, xataa kombiyuutarrada ugu dheereeya uguna awoodda badan dunidu waxay waqtigooda intiisa badan ku bixin karaan xisaabinta dhaqdhaqaaqyadaas aadka u yaryar ee qurubyada, halkii ay ka jili lahaayeen hab-dhaqanka guud ee saynisyahannadu dhab ahaan doonayaan inay daraaseeyaan.

“Tobannaan sano, tani waxay xaddidaysay sida aan jilidda balaasmaha godadka madow ugu dhoweyn karno xaqiiqada,” ayuu yidhi Chan.

Adeegsiga AI si loo dhiso nuqul dijitaal ah oo ka wanaagsan

Chan wuxuu u arkayey inay farsamooyin xisaabeed oo cusub gacan ka geysan karaan in laga gudbo xaddidaadahaas qaarkood. Fikradda aasaasiga ahi waxay ahayd in xisaab ahaan loo beddelo sida jilitaanku ula socdo dhaqdhaqaaqa qurubyada, si kombiyuutarku aanu mar dambe ugu baahnayn inuu si toos ah ula socdo wareeg kasta oo yar.

“Laakiin in gacanta lagu baadho dhammaan fursadaha xisaabeed waxay qaadan lahayd waqti aad u badan,” ayuu yidhi Chan. Sidaas darteed wuxuu Codex kaashaday soo saarista algoriitimyo la tijaabin karo iyo hubintooda iyadoo la barbar dhigayo xalal la yaqaan.

Codex wuxuu soo saaray habab badan oo suurtagal ah, balse dhammaantood sax ma ahayn. “Laakiin taasi dhib ma leh,” ayuu yidhi Chan. “Fikradaha sayniska intooda badan ma guulaystaan. Waxa muhiimka ahi waa in algoriitimyadan la tijaabin karo. Markaad hesho mid shaqaynaya, wuxuu suurtagelin karaa jilitaanno markii hore aan suurtagal ahayn.” 

Nidaamyada AI qaarkood waxay soo saari karaan natiijooyin iyagoon muujin tallaabooyinkii ay u mareen gunaanadkooda. Laakiin kooxda Chan waxay Codex u adeegsataa soo jeedinta iyo hirgelinta habab xisaabeed ay baadhi karaan, tijaabin karaan, dhinaca fiisigiskana ka fahmi karaan.

Noocyada waaweyn ee luuqaddu weli way khaldaan, saynisyahanno badanna weli way ka taxaddaraan adeegsiga AI ee cilmi-baarista. Laakiin Chan wuxuu aaminsan yahay in saynisku noqon karo mid ka mid ah meelaha ugu wanaagsan ee loo adeegsado nidaamyada AI ee maanta, sababta oo ah fikradaha sayniska si adag ayaa loo tijaabin karaa.

“Ma aqbalno fikrad sababta oo ah waxay ka timid Einstein, arday maskax badan, ama nooc AI ah,” ayuu yidhi. “Waxaan aqbalnaa oo keliya marka marar badan la tijaabiyo.”

Chan wuxuu AI u arkaa qalab cilmi-baarayaasha ka caawin kara inay baadhaan fikrado badan, si dhakhso leh u tijaabiyaan, una dedejiyaan daahfurka, iyagoo weli ku tiirsan hubinta iyo in natiijooyinka dib loo soo saari karo.

Haddii hababka uu Chan ku tijaabinayo Codex ay guulaystaan, algoriitimyada cusub waxay ugu dambayn saynisyahannada u suurtagelin karaan inay jileen tiriliyan qurubyo ah oo ku wareegsan godadka madow. Taasi waxay cilmi-baarayaasha u suurtagelin lahayd inay daraaseeyaan fiisigis aan tobannaan sano la gaadhi karin.