Sida cilmi-baare ugu adeegsado Codex iyo ChatGPT raadinta molikuyuulada lidka jeermiska ee cusub

Jeermisyada daawooyinka u adkaysta, oo ay ku jiraan bakteeriyada, fangaska, dulinnada iyo fayrasyadu, waa khatar caalami ah oo sii kordhaysa. Qiyaastii shan milyan oo dhimasho oo dhacday sannadkii 2021 ayaa lala xidhiidhiyey⁠(ku furmaa daaqad cusub) iska caabbinta bakteeriyada daawooyinka lidka jeermiska—waana tiro sannadle ah oo la saadaalinayo inay ku dhowaad labanlaabanto marka la gaadho sannadka 2050. Helitaanka molikuyuullo noqon kara daawooyin lidka jeermiska ah waxay qaadan kartaa sannado. Cilmi-baarayaashu waxay AI-ga u adeegsanayaan dedejinta marxaladdan ogaanshaha hore ah.

“Iska caabbinta daawooyinka lidka jeermisku waa mid ka mid ah khataraha ugu waaweyn ee jiritaanka aadanaha sida ay ila tahay,” ayuu yidhi César de la Fuente⁠(ku furmaa daaqad cusub), oo ah injineer noole kaasi oo uu shaybaarkiisa maadooyinka kala duwan isku xidhaa uu raadinayo walxo noqon kara daawooyinka lidka jeermiska. “Haddana, 50 sano ma aynaan helin daawooyin cusub oo antibiyootig ah.”

Inta badan horumarinta casriga ah ee daawooyinka lidka jeermisku waxay diiradda saartaa wax ka beddelka daawooyinka jira ama baadhista kooxaha kiimikooyinka ee la yaqaan. Laakiin habkaasi wuxuu keenayaa natiijo sii yaraanaysa.

Shaybaarka de la Fuente wuxuu wax ka bilaabaa aag aan si weyn loo sahamin: tilmaamaha hidde-sideyaasha nolosha. Fikradda udub-dhexaadka u ah shaqadani waa in baayoolajigu yahay nidaam macluumaad. “Nukliyootaydhada sameeya DNA-ga, iyo asiidhyada amiino ee sameeya borotiinnada iyo bebtaydhadu waxay la mid yihiin alifbeetada oo kale,” ayuu yidhi de la Fuente. “U arkidda bayoolajiga macluumaad ahaan waxay noo suurtagelisay inaan horumarinno habab bilaabi kara fasiraadda mabaadi'da qaabeeya nolosha ee dhaliya molikuyuul shaqaynaya.”

Moodellada waxbarashada qotada dheer ee shaybaarka waxaa loo tababaray inay gartaan qaababka taxanayaasha bayoolajiyeed, taas oo u saamaxaysa inay xogaha diyaarsan ee baaxadda leh ee hidde-sideyaasha iyo borotiinnada ka raadiyaan walxo noqon kara daawooyinka lidka jeermiska. Habkani wuxuu baadhista hore ee molikuyuullada la baarayo ka soo gaabin karaa sannado kana dhigi karaa saacado.

Marka loo geeyo moodelladiisa AI-ga, shaybaarku wuxuu ChatGPT iyo Codex u adeegsadaa curinta mala-awaallo cilmiyeed, qorista iyo hagaajinta koodhka, ka hawlgelida xogaha diyaarsan, falanqaynta natiijooyinka iyo isku xidhka fikradaha ka kala socda qaybaha cilmiga sayniska.

Qayb yar oo keliya oo hidde-sideyaasha ka mid ah ayaa qabta hawl si cad loo fahmi karo, kuwa yar ayaana akhriya molikuyuullada la dagaallami kara jeermisyada faafa. Caqabaddu waa in la garto qaababka molikuyuulka ka dhiga mid shaqaynaya ama bayoolaji ahaan firfircoon, kadibna la go'aamiyo kuwa awoodda u leh inay la dagaallamaan jeermisyada faafa.

Saynisyahannadu waxay muddo dheer dhirta, xayawaanka, jeermisyada, cayayaanka, biyaha iyo ciidda ka raadinayeen walxo lid ku ah jeermiska. Waxay ururiyaan muunado, soocaan ama saadaaliyaan molikuyuullada la baarayo, kadibna ku tijaabiyaan hannaan soo noqnoqda oo qaadan kara sannado.

Kaydadka dijitaalka ah ee hidde-sideyaasha iyo borotiinnadu waxay hadda saynisyahannada u saamaxaan inay faraca nololeed oo dhan ay ka raadiyaan isku-dhisyo cusub, taas oo si weyn u ballaadhinaysa baaxadda xogta la sahamin karo. Laakiin macluumaadkaasi faraha badan wuxuu leeyahay caqabado u gaar ah: ogaanshaha baaqyada rajada leh ee laga dhex heli karo fursadaha tiro-beelka ah.

AI-gu wuxuu si gaar ah ugu habboon yahay hawshan u muuqata irbad laga raadinayo caws badan dhexdiisa. Wuxuu baadhi karaa xogaha diyaarsan ee faraha badan, aqoonsan karaa rajciga ay ku adkaan karto cilmi-baarayaashu inay arkaan, wuxuuna kala hormarin karaa tiro kooban oo baaritaano ah oo lagu samayn karo tijaabooyin.

Laakiin aqoonsiga baritaan rajo leh macnaheedu ma aha in lagu khsaban yahay inay noqoto daawo waxtar leh.

Saynisyahannadu waa inay marka hore xaqiijiyaan in molikuyuulka la baarayo inuu dilo jeermiska la beegsanayo, go'aamiyaan qaddarka loo baahan yahay si uu waxtar u yeesho, kadibna tijaabiyaan sida uu u saameeyo unugyada aadanaha. Daawo-yaqaanadu markaas way tayayn karaan si loo wanaajiyo waxtarkiisa, badqabkiisa ama xasilloonidiisa.

Tijaabooyin dheeraad ah ayaa qiimeeya qiyaasta uu baaritaanku sun ku noqon karo, sida fudud ee jeermisyadu iskaga caabbiyaan molikuyuulka iyo sida moolikuyuulka la baarayo jirka u dhex socdo. Kooxuhu waxay sidoo kale go'aamiyaan hab lagu kalsoonaan karo oo molikuyuulka lagu soo saaro. Muulikiyuulada la baarayo ee ka gudba caqabadahan waxay weli wajahayaan qiimayn sharciyeed iyo tijaabooyin caafimaad ka hor inta aanay bukaannada u gaadhin daawooyin lidka jeermiska ah ahaan oo la ansixiyey.

De la Fuente, sababtaas awgeed ayuu AI-ga iyo bayoolajiga shaybaarku khasab u tahay inay wada horumaraan. “Tijaabooyinka xaqiiqada dhabta ahi waa lama huraan si loo xaqiijiyo saadaalaha AI-ga,” ayuu yidhi. “Tani waxay sannadaha soo socda muhiim u noqon doontaa cilmiga nolosha haddii aynu doonayno inaynu sii wadno inaan su'aalo ka keeno fahamkeenna bayoolajiga, oo ah waxa ugu adag ee jira ee la ogaan karo.”

Shaybaarkiisu wuxuu hidde-sideyaasha noolaha jira iyo kuwa dabar go'ay ka sahmiyaa molikuyuulada la baarayo. Raadinta hidde-sideyaashaas, fahamka sida borotiinnada ay ka kooban yihiin ay u samaysmaan una shaqeeyaan iyo go'aaminta waxa ay molikuyuulladaasi qabtaan ayaa u baahan aqoon khabiirnimo oo dhowr aag cilmiyeed ah.

“Waxaan nahay koox si qoto dheer isugu xidha aqoonta qaybo cilmiyeed oo kala duwan, sidaas darteed waxaan leenahay dad ka socda dhanka bayoolajiga, kiimikada, aqoonta kombiyuutarka iyo injineerniyada,” ayuu yidhi de la Fuente. Qaar ka mid ah xubnaha shaybaarku waxay ku fiican yihiin barnaamij-samaynta, balse aqoontooda bayoolajiga ama kiimikadu way yar tahay, kuwo kalena waa cagsigooda. Codex iyo ChatGPT waxay ka caawiyaan buuxinta goldaloolooyinkaas, iyagoo bayoolajiyahannada u suurtageliya inay dhisaan barnaamijyo, barnaamij-sameeyayaashuna inay wax ka qabtaan dhibaatooyinka bayoolajiga. Marka sidaasi loo eego, AI-gu wuxuu yareeyaa caqabadaha u dhexeeya qaybaha cilmiga sayniska.

Waxay xubnaha shaybaarka ka caawisaa inay dib u eegaan mawduucyada aanay aqoon ee ay ugu baahan yihiin shaqadooda maadooyinka kala duwan isku xidha, inay kala caddeeyaan ereybixinta, isbarbardhigaan hababka qaybaha kala duwan, ayna habeeyaan fikradaha lagu daahfurayo daawooyinka. Qaar kalena waxay AI-ga u adeegsadaan soo dejinta, isu-dubaridka iyo ka hawlgelida xogaha diyaarsan ee hidde-sideyaasha. ChatGPT wuxuu sidoo kale xubnaha shaybaarka u suurtageliyaa inay ku shaqeeyaan afafkooda hooyo, taas oo yaraynaysa caqabadaha soona dedejinaysa hawlahooda shaqo.

De la Fuente wuxuu ChatGPT u adeegsadaa wehel uu fikradaha ku curiyo ahaan. Wuxuu sii wadaa inuu fikradaha la horumariyo asxaabtiisa, balse wuxuu qiimeeyaa awoodda AI-ga ka caawiya inuu qaabeeyo mala-awaal cilmiyeed. Wuxuu kaloo jecel yahay inuu xogta dunida ku heli karo hal gujin.

“Goobtayada shaqada ee ChatGPT ayaa talooyin ka hesha dhammaan dadkan kala duwan ee siyaabo kala duwan uga fikira dhibaatooyinka aan isku dayeyno inaan wax ka qabanno,” ayuu yidhi de la Fuente. Xubnaha shaybaarku waxay nala wadaagaan fikradahooda wanaagsan iyo kuwa liita, taas oo ka dhigaysa meel si wadajir ah lagu tijaabiyo laguna gorfeeyo fikradaha.

Hase yeeshee, wuxuu ka digayaa in AI-ga oo keliya lagu tiirsanaado. “Dabcan, waa inaad mar walba laba jeer hubisaa saxnaanta,” ayuu yidhi de la Fuente.

Si kastaba, wuxuu qiimeeyaa awoodda AI-ga ka caawiya cilmi-baarayaasha inay sahamiyaan xuduudaha u dhexeeya qaybaha cilmiga sayniska. “Halkaas ayay daahfurada waaweyni nagu sugayaan si loo helo. Waxay dhab ahaan joogaan cidhifyada u dhexeeya qaybaha cilmiga halkaasi oo ay dad aad u yari gaaraan.”

Wuxuu shaqadan u arkaa qayb ka mid ah dhaqan cilmiyeed soo jireen ah. “Mar walba waxaan ku tiirsanaan jirnay qalab iyo mashiinno si aan u fahanno dunida nagu xeeran,” ayuu yidhi de la Fuente. “Xoqadu waxay iftiimisay koonka, mikroskoobkuna wuxuu daaha ka qaaday dunida aan indhaha caadiga ah lagu arki karin.” Hadda mashiinnadu waxay cilmi-baarayaasha ka caawiyaan inay fahmaan, saadaaliyaan oo farsameeyaan noolaha. “Taasi waa waxa ay shaqadeennu ku saabsan tahay,” ayuu yidhi.