Sida GPT‑5 uga caawiyey khabirka difaaca jirka Derya Unutmaz inu xalliyo aarin dahsooneyd 3 sano

Dhakhtarka iyo khabiirka difaaca-jirka Derya Unutmaz muddo sannado ah ayuu xiisaynayey AI. Laakiin daqiiqaddiisii «waan gartay» waxay timid dabayaaqadii 2025, markii GPT‑5 Pro uu isaga iyo shaybaarkiisa ka caawiyey inay dib ugu noqdaan halxidhaale saddex sano jiray oo ku saabsanaa nooc gaar ah oo unug difaac ah, kaas oo jirka bini’aadamka ka caawiya la dagaallanka kansarka iyo cudurro kale.

Daahsoontaasi waxay ku saabsanayd su’aal aasaasi ah balse muhiim ku ah cilmiga difaaca jirka: sidee gulukoosku u saameeyaa sida unugyada T u koraan una takhasusaan? Unugyada T waa unugyo difaac oo jirka ka caawiya inuu la dagaallamo fayrasyada, dilo unugyada kansarka, ka jawaabo bakteeriyada iyo dulinka qaarkood, kana garto unugyada caafimaadka qaba khataraha. Markay koraan, waxay qaataan shaqooyin kala duwan, oo ay ku jiraan doorar qaabayn kara kansarka, cudurrada difaaca-jirka ku kaca, iyo caabuqa. Fahamka waxa unugyada T u riixa takhasus mid ah ama mid kale wuxuu cilmi-baarayaasha ka caawin karaa inay si fiican u fahmaan, ugu dambaynna si ka wanaagsan u daweeyaan cudurradaas.

Maanta, Unutmaz—oo barafasoor ka ah The Jackson Laboratory iyo University of Connecticut—wuxuu sheegayaa in AI ay shaqadiisa udub dhexaad u noqotay ilaa heer uusan qiyaasi karin inuu saynis sameeyo la’aanteed. «Taasi waxay la mid noqon lahayd in lagaa qaado labada gacmood, ama nus maskaxdaada,» ayuu yiri Unutmaz.

Halxidhaaluhu wuxuu bilowday 2022, markii Unutmaz sameeyey tijaabo uu ku doonayey inuu fahmo sida nooc sonkor ah oo loo yaqaan gulukoos u saameeyo koritaanka unugyada T. Unugyadu gulukooska waxay u isticmaalaan shidaal ahaan, balse sidoo kale waxay u adeegsadaan dhisidda borotiinnada iyo fulinta hawlo kale.

Natiijooyinka tijaabada Unutmaz waxay saamayn ku yeelan karaan xanuunno sida kansarka, cudurrada difaaca-jirka ku kaca, iyo caabuqyada. Laakiin waqtigaas, Unutmaz iyo shaybaarkiisu ma fahmi karin waxa ay arkayeen.

Daraasado hore ayaa bixiyey caddayn xooggan oo muujinaysa in dheef-shiidka gulukoosku saameeyo sida unugyada T u takhasusaan. Si ay xiriirkan si fiican u fahmaan, Unutmaz iyo kooxdiisu waxay unugyada T, marxaladda hore ee koritaankooda, geliyeen deegaan gulukooskiisu hooseeyo ama mid ay ku jirto moleekul gulukoos u eg oo loo yaqaan deoxyglucose. Deoxyglucose waxay faragelisaa awoodda unuggu u leeyahay inuu isticmaalo gulukooska, taas oo carqaladaynaysa soo saaridda tamarta iyo dhisidda borotiinnada. Borotiinnadu waa muhiim sababtoo ah waxay isku dubbaridaan hawsha gudaha unugga, waxayna u shaqeeyaan sidii farriin-sideyaal xog u dira kana hela bannaanka unugga.

Kooxdu waxay filaysay in labada xaaladood ay keenaan natiijooyin isku mid ah. Labada xaaladoodba, gulukooska—sidaas darteedna tamarta unugyada T u baahnaayeen si ay u shaqeeyaan—wuu xaddidnaan lahaa. Laakiin sidaas ma dhicin.

Unugyada T ee lala kulmiyey deoxyglucose waxay si aad u badan u soo saareen unugyo ku lug leh jawaabta bararka ee jirka. Qaar ka mid ah unugyada T ee lala kulmiyey gulukoos heerkiisu hooseeyo waxay u takhasuseen unugyo jawaabta bararka ah, balse tiradoodu ma gaarin tii lagu arkay deoxyglucose. Saamaynta la kulanka hore ee deoxyglucose way sii jirtay xitaa markii cilmi-baarayaashu ka saareen moleekulka gulukooska u eg.

Farqigan laguma fasiri karin tamar-yari oo keliya. Wax kale ayaa socday. Laakiin Unutmaz iyo shaybaarkiisu ma awoodin inay ogaadaan waxa dhacayay, sidaas darteed tijaabadii way dhinac dhigeen waxayna u wareegeen hawlo kale oo degdeg ah oo u baahnaa fiiro gaar ah.

Kadib GPT‑5 Pro ayaa soo baxay dabayaaqadii 2025, Unutmaz-na wuxuu go’aansaday inuu tijaabadii dib u soo celiyo. Wuxuu natiijooyinkii geliyey nooca, wuxuuna ka codsaday inuu falanqeeyo xogta.

GPT‑5 Pro wuxuu soo jeediyey in deoxyglucose ay faragelisay dhisidda borotiin la yiraahdo IL-2. Borotiinkani wuxuu ka hortagi karaa in unugyada T ay noqdaan unug jawaab barar ah oo loo yaqaan Th17. Asal ahaan, deoxyglucose waxay meesha ka saartay caqabad hortaagnayd awoodda unug T uu ku noqon karo unug Th17. Taasi waxay suuragal u tahay sababta unugyada T ee deegaanka gulukooskiisu hooseeyo aysan ugu noqon unugyo Th17 tiro ku dhow tii lagu arkay deegaanka deoxyglucose.

«GPT‑5 wuxuu keenay faham runtii cajiib ah oo, marka dib loo eego, si buuxda macno u samaynaya,» ayuu yiri Unutmaz. Arrintu waxay wax yar ka baxsanayd aagga khibraddiisa, sidaas darteed isaga laftiisu ma arkin xiriirkaas, qof shaybaarkiisa ka tirsanna ma arag.

Unutmaz ayaa markaas go’aansaday inuu eego haddii GPT‑5 uu saadaalin karo natiijada tijaabo. Khabiirka difaaca-jirku wuxuu ku bilaabay mid uu hore uga sameeyey unug T oo bartilmaameedsada nooc limfooma ah. Tijaabadiisu waxay muujisay in unugyadan T ee gaarka ah, oo loo yaqaan CD8+, ay lahaayeen awood korodhay oo ay ku dilaan unugyada limfoomaha.

Markii Unutmaz ka codsaday GPT‑5 Pro inuu jilo isla tijaabadaas, wuxuu si sax ah u saadaaliyey kororka awoodda unugyada CD8+ u leeyihiin inay dilaan unugyada limfoomaha. Noocu natiijooyinka kama soo qaadan karin internetka, sababtoo ah Unutmaz weli ma daabicin natiijooyinka.

«Taasi waxay ahayd daqiiqaddii aan dareemay in, hagaag, noocyadan hadda gaareen heer ay runtii, si dhab ah, wax u fahmaan,» ayuu yiri.

Unutmaz wuxuu sheegay in noocyada sida GPT‑5 Pro ay hadda u shaqeeyaan si ka dhow wada-shaqeeyayaal. Waxay fududayn karaan dib-u-eegista suugaanta cilmiga, iyagoo farsameeya boqolaal maqaal cilmiyeed oo cusub oo toddobaad kasta la daabaco, kana caawinaya saynisyahannada inay aqoonsadaan su’aalaha weli jawaab la’aanta ah. Waxay sidoo kale cilmi-baarayaasha ka caawin karaan inay sifeeyaan mala-awaalkooda, iyagoo yaraynaya waqtiga lagu aqoonsado tijaabooyinka ugu mudan in la sameeyo.

«Tirada waxyaabaha aad samayn karto si aad u baarto mala-awaalkaaga aad bay u badan tahay,» ayuu yiri Unutmaz. «Waxaad haysataa habab aan la tirin karin, mana garanaysid midka noqon doona xeeladda ugu fiican.» Sidaas darteed wuxuu isticmaalaa GPT‑5 Pro si uu u jilo tijaabooyin una saadaaliyo natiijooyin, taas oo ka caawisa inuu yareeyo tijaabooyinka mudan in shaybaarka lagu celiyo. Tani waxay cilmi-baarayaasha ka dhimi kartaa toddobaadyo ilaa bilo, xitaa sannado, oo shaqo ah, iyadoo si weyn u dedejinaysa cilmiga bayoolojiga.

Si kastaba ha ahaatee, khibradda mawduucu weli waa furaha. AI waxay dhalin kartaa faham cusub, laakiin dadka ayaa weli qiimeynaya muhiimada iyo suuragalnimadiisa. Tusaale ahaan, qof aan lahayn khibradda Unutmaz ma awoodi lahayn inuu sheego in fahamka farsamo ee GPT‑5 Pro ka muujiyey tijaabooyinkiisa unugyada difaaca uu muhiim ahaa iyo in kale.

Awoodda lagu dhalinayo faham cusub laguna dedejinayo shaqada ayaa sabab u ah in awoodahan si mas’uuliyad leh loo maareeyo. AI waxay cilmi-baarayaasha ka caawin kartaa inay si dhakhso leh ugu dhaqaaqaan bayooloji iyo daawo, laakiin awoodahaas sidoo kale waxay hoos u dhigi karaan caqabadaha si xun u adeegsiga, oo ay ku jiraan dad waxyeello doon ah oo doonaya inay naqshadeeyaan ama isticmaalaan hub bayooloji ama kiimiko ah. Preparedness Framework ee OpenAI wuxuu qeexayaa habkayaga lagu daba-galo khatarahan iyo dhisidda difaacyo ka hortaga awoodaha AI ee keeni kara waxyeello daran.

Unutmaz rajo wanaagsan ayuu ka qabaa jihada ay AI u socoto. Wuxuu sheegayaa inay ka duwan tahay wax kasta oo ka horreeyey—ma aha internetka mana aha kacaankii warshadaha. Dhawaanahan, Unutmaz wuxuu tijaabiyey qalab AI oo horumarsan, oo ay ku jiraan Codex iyo GPT‑5.2 cilmi baarista qotada dheer, si uu uga caawiyo ururinta xog-ururinno waaweyn oo ku saabsan isbeddellada kansarka iyo diyaarinta agab cilmi-baaris—oo ay ku jirto qabyo buug-waxbarasho ballaaran oo diiradda saaraya unugyada T—looguna talagalay in lagu dedejiyo dadaallada immunotherapy-ga saxda ah.

Unutmaz wuxuu dareemayaa nasiib inuu qayb ka yahay xilligan daahfurka. «Inaanan taariikh ahaan kaliya markhaati ka noqon, balse aan wax yar ka qaybqaato, runtii waxaan dareemayaa inaan taas ku leeyahay nasiib iyo sharaf.»