Ku dardargelinta helitaanka antibiyootigyada ChatGPT
Dr. César de la Fuente iyo kooxdiisu waxay adeegsanayaan qalab cusub si ay ula dagaallamaan iska-caabbinta daawooyinka jeermiska.
“Waa wax lala yaabo in laga fikiro inta yar ee aan ognahay iyo inta badan ee weli la igtishaafi karo. Waxaan isku dayaa inaan taas u gudbiyo da'yarta, si ay u fahmaan in mustaqbalku iyagu leeyihiin. Wax aad u yar ayaynu dunida ka fahamsannahay—taasina waa arrin xiiso leh, waayo waa halka uu saynisku wax ka tari karo.” —Dr. César de la Fuente
“Qalabka ay ka mid yihiin ChatGPT ayaa naga caawinaya inaan dardargelinno daahfurka sayniska. Runtii waa goob tijaabo oo ku habboon saynisyahan aniga oo kale ah.”
Dhibaato sii kordhaysa
Daawada casriga ahi waxay ku tiirsan tahay antibiyootigyo wax-ku-ool ah, kuwaas oo naga caawiya inaan ka bogsanno cudurrada, qalliinnada, dhalmada iyo xaaladaha kale ee joogtada ah. Hase yeeshee, dhibaato sii kordhaysa ayaa jirta: bakteeriyada ay antibiyootigyadu la dagaallamaan waa adkaysi badan tahay, mar kasta oo aan antibiyootigyo badan adeegsannana, waxaa sii badanaya fursadaha ay noocyada iska-caabbinta lihi ku awood roonaan karaan. Tan waxaa loo yaqaan iska-caabbinta daawooyinka ee jeermiska (AMR). Sannad kasta, qiyaastii 5 milyan oo dhimasho ayaa lala xiriiriyaa AMR-ta bakteeriyada, waxaana la filayaa in tiradaasi laba jibbaaranto marka la gaadho 2050.
Antibiyootigyo cusub ayaa lama huraan u ah la dagaallanka AMR, balse habka soo jireenka ah, oo saynisyahannadu uga baadhaan walxaha dabiiciga ah, ciidda, dhirta iyo walxaha kale ee dabiiciga ah si ay uga helaan molikuyuullo firfircoon, wuxuu qaataa waqti badan, tijaabo oo khaladaadkuna way ku badan yihiin. Qalabka ay ka mid yihiin ChatGPT iyo Codex ayaa Dr. César de la Fuente iyo kooxdiisa u suurtagelinaya inay qaataan hab cusub oo ka dhakhso badan oo lagu aqoonsado molikuyuullada cusub oo lagula dagaallamo AMR. “Wax walba waxaan ku qabannaa xawaaraha dhijitaalka ah,” ayuu yidhi.
“Badanaa inta aan koobka bunka ah cabbayo, kooxdaydu waxay hore u sii haysaa molikuyuullo badan oo cusub oo ay heleen kuwaas oo noqon kara daawooyinka antibiyootigga ee xiga.”
“Shaybaarkayagu wuxuu qabtaa mashaariic halistoodu sarrayso, laakiin marka aan ku guulaysanno, natiijooyinku waa cajiib.”
—Marcelo Der Torossian Torres
“Codex waa kaaliye duuliye oo heer sare ah. Markaan doonayo inaan wax hirgeliyo, Codex hal ilbidhiqsi ayuu ku soo saari karaa. Wuxuu ii dhaqaaleeyaa waqti, wuxuuna ii oggolaadaa inaan waxyaabo kale qabto.”
—Erik Hartman
“Saynisyahan wax jarriba ahaan, samaynta algoridam waxay ii tahay tallaabo aad u weyn. Waxaan Codex u adeegsan karaa qorista qoraal-barnaamij iyo xaqiijinta in xogtayda si isku mid ah loogu sawiri karo tijaabo kasta.”
—Angela Cesaro
Bayoolajiga oo loo arko sidii koodh oo kale
Mid ka mid ah horumarrada waaweyn ee uu sameeyay Shaybaarka de la Fuente waa inuu dhibaatadan u arko mid macluumaad: DNA-ga, oo ah aasaaska nolosha, waa uun koodh. Qalabka ay ka mid yihiin ChatGPT ayaa ka caawiya inay abuuraan algoridammo si degdeg ah u kala shaandhayn kara nidaamyada adag ee qeexa dunideenna, isla markaana saacado gudahood ku aqoonsan kara kaqaybgalayaal cusub oo antibiyootig lagu tijaabiyo halkii ay sannado ka qaadan lahayd.
“Hadda waxaan saacado kooban gudaheed ku igtishaafi karnaa molikuyuullo antibiyootig oo cusub halkii ay shan ama lix sannadood nagu qaadan lahayd.”
“Codex wuxuu qof aan weligii barnaamij samayn oo aan fahmin cilmiga luuqadda kombiyuutarka u suurtagelinayaa inuu hadda sameeyo.”
—Dr. César de la Fuente
Angela waxay shaybaarka walxaha qoyan ku samaysaa molikuyuullo la tijaabiyo.
ChatGPT wuxuu noqday qayb lama huraan ah oo ka mid ah hab-socodka shaqo ee Shaybaarka de la Fuente. “Wuxuu noqday maskaxda iskaashi ee shaybaarka. Wuxuu garanayaa sida xubnaha kala duwan ee kooxdu uga fikiraan sayniska, sababtoo ah fikrado badan ayaan ku shubnaa,” ayuu yidhi Dr. de la Fuente. “Runtii wuxuu koobayaa fikirkeenna: sida aan fikradaha u abuurno, hal-abuurkeenna iyo waxyaabaha aynu dad ahaan soo kordhinno.”
Codex wuxuu meesha ka saaray caqabadihii u dhexeeyay xubnaha kooxda, kuwaas oo isugu jira saynisyahanno dhaqameed, bayoolajiyahanno xisaabeed iyo injineerrada barashada mashiinka. “Dad aan shan sannadood ka hor kombiyuutar taaban lahayn marka laga reebo ku falanqaynta xogta ayaa hadda samayn kara bayoolaji xisaabeed. Waxay qori karaan algoridammo lagu aqoonsado ratibaadaha ku jira xogtooda ama natiijooyinkooda ayay ugu soo bandhigi karaan siyaabo aan hore suurtagal u ahayn.”
“Waxaan nahay shaybaar qabta hawlo aad u kala duwan: waxaan leenahay kimistayaal, bayoolajiyahanno iyo saynisyahanno kombiyuutar. Waxaan leenahay dad kartiyo badan leh oo ka shaqeeya qaybo kala duwan.”
—Jianing Bai
Muuqaalka qaab-dhismeedyada molikuyuullada ee Shaybaarka de la Fuente uu si baaxad leh u baadho.
“AI-gu wuxuu isku xidhi karaa aqoonta maaddooyin kala duwan, isaga oo naga caawinaya inaan weydiinno su'aalo ka wanaagsan kuwii hore iyo inaan horumarinno habab ka wanaagsan kuwii hore oo lagu xalliyo dhibaatooyin aadka u adag.”
—Tianang Leng
“Shaqadayda ma gudan lahayn haddii aanaan isku dayin inaan wax ka qabanno dhibaatooyinka waaweyn.”
Mustaqbalka antibiyootigyada
Isku-dhafka hal-abuurka aadanaha iyo garaadka mashiinka ayaa gacan ka geysanaya dejinta tub xiiso leh oo uu caafimaadku hore ugu tallaabo qaado. “Xataa dhawr sannadood ka hor, waan ka dudsanaa awoodda aan kula jaanqaadi karno loollanka kan hubka oo kale ahaa ee u dhexeeyay AMR iyo awoodda aadanuhu u leeyahay inuu abuuro molikuyuullo cusub,” ayuu yidhi. “Laakiin hadda, qaar ka mid ah nidaamyada aan dhowaan ku horumarinaynay qalabka uu ka midka yahay ChatGPT ayaa i geliya rajo aad uga badan intii aan filayay.” Dr. de la Fuente ahaan, wax kasta oo uu sameeyo wuxuu ka leeyahay hal ujeeddo: dhimista dhibaatada iyo badbaadinta nafaha. “Noloshayda oo dhan waxaan sugayay qalab noo suurtageliya inaan qabanno waxa aan maanta qabanno.”
“Waxaan aragnay in molikuyuullo badan oo aan daahfurnay ay dhab ahaan awoodaan inay dilaan cudur-sidayaasha maanta jira.”
—Dr. César de la Fuente
“Bal qiyaas molikuyuul aad kombiyuutar ku samaysay oo awood u leh inuu nafaf badbaadiyo. Waxaan filayaa in saynisyahannadu u nool yihiin daqiiqadahaas aad daahfurto wax aanu qofna taariikhda dunida hore u daahfurin.”