Bagaimana GPT‑5 membantu Derya Unutmaz menyelesaikan misteri 3 tahun

Doktor dan pakar imunologi Derya Unutmaz sudah bertahun-tahun berminat dengan kecerdasan buatan. Namun detik “tersedar” beliau datang pada akhir 2025, apabila GPT‑5 Pro membantu beliau dan makmalnya meneliti semula satu teka-teki berusia tiga tahun tentang sejenis sel imun khas yang membantu tubuh manusia melawan kanser dan penyakit lain.

Misteri itu tertumpu pada satu soalan asas tetapi penting dalam imunologi: bagaimanakah glukosa mempengaruhi cara sel T berkembang dan mengkhusus? Sel T ialah sel imun yang membantu tubuh melawan virus, membunuh sel kanser, bertindak balas terhadap sesetengah bakteria dan parasit, serta membezakan sel sihat daripada ancaman. Semasa berkembang, sel-sel ini mengambil tugas yang berbeza, termasuk peranan yang boleh mempengaruhi kanser, penyakit autoimun dan jangkitan. Memahami faktor yang mendorong sel T ke arah satu pengkhususan atau yang lain boleh membantu penyelidik lebih memahami dan akhirnya merawat, penyakit-penyakit tersebut dengan lebih baik.

Hari ini, Unutmaz—seorang profesor di The Jackson Laboratory dan Universiti Connecticut—berkata AI sudah menjadi begitu penting dalam kerjanya sehingga beliau tidak dapat membayangkan melakukan sains tanpanya. “Itu seperti mengambil kedua-dua tangan anda atau separuh otak anda,” kata Unutmaz.

Teka-teki itu bermula pada 2022, apabila Unutmaz menjalankan eksperimen untuk memahami bagaimana sejenis gula yang dipanggil glukosa mempengaruhi perkembangan sel T. Sel menggunakan glukosa sebagai sumber bahan api, tetapi juga untuk membina protein dan menjalankan fungsi lain.

Hasil eksperimen Unutmaz boleh membawa implikasi bagi penyakit seperti kanser, penyakit autoimun dan jangkitan. Namun pada masa itu, Unutmaz dan makmalnya tidak dapat memahami apa yang mereka lihat.

Kajian terdahulu memberikan bukti kukuh bahawa metabolisme glukosa mempengaruhi cara sel T mengkhusus. Untuk memahami hubungan ini dengan lebih baik, Unutmaz dan pasukannya mendedahkan sel T pada peringkat awal perkembangannya sama ada kepada persekitaran rendah glukosa atau kepada persekitaran yang mengandungi molekul mirip glukosa yang dipanggil deoksiglukosa. Deoksiglukosa mengganggu keupayaan sel untuk menggunakan glukosa, sekali gus menjejaskan penghasilan tenaga dan pembinaan protein. Protein penting kerana ia menyelaraskan aktiviti dalam sel dan bertindak sebagai pembawa mesej yang menghantar dan menerima maklumat di luar sel.

Pasukan itu menjangkakan kedua-dua keadaan akan menghasilkan keputusan yang serupa. Dalam kedua-dua kes, glukosa dan oleh itu tenaga yang diperlukan oleh sel T untuk berfungsi, akan menjadi terhad. Namun bukan itu yang berlaku.

Sel T yang terdedah kepada deoksiglukosa menghasilkan dengan sangat banyak sel yang terlibat dalam gerak balas keradangan tubuh. Sebahagian sel T yang terdedah kepada kepekatan glukosa rendah mengkhusus sebagai sel gerak balas keradangan, tetapi bilangannya tidak setinggi yang dilihat bagi deoksiglukosa. Kesan pendedahan awal kepada deoksiglukosa berterusan walaupun selepas penyelidik menyingkirkan molekul mirip glukosa itu.

Perbezaan ini tidak boleh dikaitkan dengan kekurangan tenaga semata-mata. Ada sesuatu yang lain sedang berlaku. Namun Unutmaz dan makmalnya tidak dapat mengetahui apa yang berlaku, jadi mereka menyimpan eksperimen itu buat sementara dan beralih kepada tugas mendesak lain yang memerlukan perhatian mereka.

Kemudian GPT‑5 Pro dilancarkan pada akhir 2025, dan Unutmaz memutuskan untuk menghidupkan semula eksperimen itu. Beliau memuat naik keputusan ke dalam model dan memintanya menganalisis data tersebut.

GPT‑5 Pro mencadangkan bahawa deoksiglukosa mengganggu pembinaan protein yang dipanggil IL-2. Protein ini boleh menghalang sel T daripada menjadi sel tindak balas keradangan yang dikenali sebagai Th17. Pada asasnya, deoksiglukosa menyingkirkan halangan terhadap keupayaan sel T untuk menjadi sel Th17. Itulah kemungkinan sebab sel T dalam persekitaran rendah glukosa tidak menjadi sel Th17 dalam jumlah yang hampir menyamai jumlah dalam persekitaran deoksiglukosa.

“GPT‑5 menghasilkan cerapan yang benar-benar luar biasa ini, memang sangat masuk akal apabila dilihat semula,” kata Unutmaz. Perkara itu hanya sedikit di luar bidang kepakaran beliau, jadi beliau sendiri tidak nampak kaitannya, begitu juga sesiapa pun di makmalnya.

Unutmaz kemudian memutuskan untuk melihat sama ada GPT‑5 boleh meramalkan hasil sesuatu eksperimen. Pakar imunologi itu bermula dengan satu eksperimen yang sudah beliau jalankan ke atas sel T yang menyasarkan sejenis limfoma. Eksperimennya menunjukkan bahawa sel T tertentu ini, yang dipanggil CD8+, mempunyai keupayaan yang dipertingkat untuk membunuh sel limfoma.

Apabila Unutmaz meminta GPT‑5 Pro mensimulasikan eksperimen yang sama, ia meramalkan dengan tepat peningkatan keupayaan sel CD8+ untuk membunuh sel limfoma. Model itu tidak mungkin memperoleh keputusan tersebut daripada internet kerana Unutmaz belum menerbitkan keputusannya.

“Itulah saat saya berasa, baiklah, model ini kini sudah sampai ke tahap di mana ia benar-benar memahami,” katanya.

Unutmaz berkata model seperti GPT‑5 Pro kini berfungsi lebih seperti rakan kerjasama. Model ini boleh memperkemas ulasan kesusteraan, memproses ratusan kertas akademik baharu yang diterbitkan setiap minggu dan membantu saintis mengenal pasti soalan yang masih belum terjawab. Model ini juga boleh membantu penyelidik menajamkan hipotesis mereka, mengurangkan masa yang diperlukan untuk mengenal pasti eksperimen yang paling berbaloi untuk dijalankan.

“Jumlah perkara yang boleh anda lakukan untuk menangani hipotesis anda sangat banyak,” kata Unutmaz. “Anda mempunyai pelbagai pendekatan dan anda tidak tahu yang mana akan menjadi strategi terbaik.” Jadi beliau menggunakan GPT‑5 Pro untuk mensimulasikan eksperimen dan meramalkan hasil bagi membantu mengecilkan pilihan eksperimen yang berbaloi diulang di makmal. Ini boleh menjimatkan kerja penyelidik selama berminggu-minggu hingga berbulan-bulan, malah bertahun-tahun, sekali gus mempercepat bidang biologi dengan ketara.

Walaupun begitu, kepakaran bidang tetap penting. AI mungkin menghasilkan cerapan, tetapi manusia masih perlu menilai kepentingan dan kebolehpercayaannya. Contohnya, seseorang tanpa kepakaran Unutmaz tidak akan dapat menentukan sama ada cerapan mekanistik yang ditandai oleh GPT‑5 Pro dalam eksperimen sel imunnya itu penting atau tidak.

Keupayaan untuk menghasilkan cerapan dan mempercepat kerja ialah sebab mengapa keupayaan ini perlu dikendalikan secara bertanggungjawab. AI boleh membantu penyelidik bergerak lebih pantas dalam biologi dan perubatan, tetapi keupayaan ini juga boleh menurunkan halangan kepada penyalahgunaan, termasuk oleh pihak berniat jahat yang mahu mereka bentuk atau menggunakan senjata biologi atau kimia. Rangka Kerja Kesediaan OpenAI menggariskan pendekatan kami untuk menjejaki risiko-risiko ini dan membina perlindungan terhadap keupayaan AI yang boleh menyebabkan kemudaratan serius.

Unutmaz optimistik tentang hala tuju AI. Menurut beliau, ia tidak sama dengan apa-apa yang pernah wujud sebelumnya—bukan internet, bukan juga revolusi industri. Terbaharu, Unutmaz telah melakuan eksperimen dengan alat AI lanjutan, termasuk Codex dan GPT‑5.2 Penyelidikan Mendalam, untuk membantu menyusun set data mutasi kanser berskala besar dan menghasilkan bahan penyelidikan—termasuk draf buku teks luas yang berfokus pada sel T—bertujuan mempercepat usaha dalam imunoterapi ketepatan.

Unutmaz berasa bertuah dapat menjadi sebahagian daripada zaman penemuan ini. “Bukan sahaja dapat menyaksikannya dalam sejarah, tetapi turut mengambil bahagian sedikit, saya benar-benar berasa bertuah dan berasa istimewa dapat melakukannya.”