किशोरांना शिकण्यात, नियोजनात आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे भविष्य घडवण्यात मदत

आम्ही किशोरांसाठी ChatGPT सुरू केल्यापासून तरुण त्याचा वापर शिकण्यासाठी, कल्पनांचा शोध घेण्यासाठी आणि रोजच्या समस्या सोडवण्यासाठी करत असल्याचे आम्हाला दिसले आहे. वापरकर्त्याचे वय १८ वर्षांखाली असल्याचे ओळखल्यावर त्याच्या खात्याला ही आवृत्ती आपोआप लागू होते. आज आम्ही किशोरांसाठी ChatGPT बाबत सुरुवातीला झालेली प्रगती मांडत आहोत. किशोर त्यातील शिक्षण साधने कशी वापरतात, तसेच अभ्यास करण्यासाठी आणि महाविद्यालयीन प्रवेशाची तयारी करण्यासाठी त्यांना उपलब्ध होणारे नवे मार्ग यांचाही यात समावेश आहे.

ChatGPT चे १२० कोटी वापरकर्ते अनेक देश, समुदाय आणि विविध पार्श्वभूमींमधून आलेले आहेत. या व्यापक पोहोचीमुळे, वेगवेगळी साधनसामग्री आणि संधी उपलब्ध असलेल्या तरुणांना शिकण्यासाठी आणि भविष्यासाठी तयार होण्यासाठी मदत करणारी साधने निर्माण करणे विशेष महत्त्वाचे ठरते.

तरुणांना शिकता यावे, चिकित्सक विचार करता यावा आणि विषय अधिक सखोल समजून घेता यावेत, या उद्देशाने किशोरांसाठी ChatGPT तयार केले आहे. जगभरात अधिकाधिक किशोरांना किशोरांसाठी ChatGPT उपलब्ध होत गेले, तसतसे ते उपलब्ध असलेल्या किशोरांनी, ते अद्याप उपलब्ध नसलेल्यांच्या तुलनेत, सरासरी सुमारे २७ लाख अधिक शिक्षणविषयक संदेश पाठवले.

या आवृत्तीत समाविष्ट झाल्यानंतर किशोर त्यातील शिक्षण साधनांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करतात. संवाद सुरू करण्यासाठी सर्वाधिक निवडले जाणारे प्रॉम्प्ट म्हणजे “माझ्या कल्पना विकसित करण्यासाठी प्रश्न विचारा”, “माझ्या मसुद्यावर अभिप्राय द्या” आणि “माझ्याकडील पुरावे तपासण्यासाठी मला मदत करा”. एका आठवड्यात जवळपास १२ लाख किशोरांनी गणित आणि विज्ञानातील संकल्पना अधिक चांगल्या प्रकारे समजून घेण्यासाठी दृश्यरूप शिक्षण साधने वापरली, तर १,८०,००० हून अधिक किशोरांनी टप्प्याटप्प्याने शिकण्यासाठी स्टडी मोड वापरला.

किशोरांना मध्ये विश्रांती घेण्यास प्रोत्साहन देण्यासाठी किशोरांसाठी ChatGPT मध्ये अंगभूत स्मरणसूचना आहेत. किशोर दररोज सरासरी १५ मिनिटांपेक्षा कमी वेळ ChatGPT वर घालवतात. २% पेक्षा कमी किशोर ChatGPT वर सलग तीन तासांहून अधिक वेळ घालवतात. तर विश्रांतीची स्मरणसूचना दिलेल्या किशोरांच्या जवळपास निम्म्या संभाषणांमध्ये, किशोरांनी पाच मिनिटांच्या आत विश्रांती घेतली किंवा संभाषण संपवले. किशोर समाजमाध्यमांवर सरासरी ५ तास घालवतात, असे सार्वजनिक अहवालांत नमूद केले आहे⁠(नवीन विंडोमध्ये उघडेल). त्या तुलनेत हा वापर खूपच कमी आहे आणि तो वेगळ्या स्वरूपाचा अनुभव दर्शवतो: ChatGPT हे नुसतेच मजकूर आणि चित्रे पुढे सरकवत पाहत राहण्यासाठी नव्हे, तर शिकण्यासाठी, काहीतरी घडवण्यासाठी आणि सर्जनशील कामासाठी तयार केले आहे. सलग तीन तासांहून अधिक काळ चाललेल्या सत्रांतील किशोरांपैकी ८०% हून अधिक किशोरांनी शिकण्याशी संबंधित किमान एक प्रॉम्प्ट दिला होता.

हे सुरुवातीचे संकेत उत्साहवर्धक आहेत. किशोरांसाठी ChatGPT अधिक चांगले करण्यासाठी आम्ही या अनुभवाचे मूल्यमापन करत राहू आणि किशोर, कुटुंबे व शिक्षकांकडून शिकत राहू.

अमेरिकेतील लाखो किशोर दर आठवड्याला महाविद्यालयीन प्रवेशाचे नियोजन करण्यासाठी ChatGPT वापरतात. अर्जांचे नियोजन करणे, अंतिम मुदतींचा मागोवा ठेवणे, शिक्षणसंस्थांची माहिती शोधणे आणि आर्थिक मदत समजून घेणे यासाठी ते याचा वापर करत आहेत.

म्हणूनच आम्ही लवकरच किशोरांसाठी ChatGPT मध्ये महाविद्यालय प्रवेश नियोजक जोडणार आहोत. कोणत्या महाविद्यालयात अर्ज करायचा याचा निर्णय विद्यार्थ्यांनी स्वतःच घ्यावा, पण अर्जप्रक्रियेतील प्रत्यक्ष टप्पे सांभाळण्यास त्यांना मदत व्हावी, अशा रीतीने आम्ही हे साधन तयार करत आहोत. महाविद्यालयीन प्रवेशासाठी अर्ज करताना सर्व विद्यार्थ्यांना सारखीच मदत उपलब्ध नसते. समुपदेशक, सल्लागार आणि कुटुंबांच्या मार्गदर्शनाला जोड म्हणून, आर्थिक परिस्थिती कोणतीही असली तरी विद्यार्थ्यांना मदत अधिक सहज मिळावी हे आमचे ध्येय आहे.

महाविद्यालय प्रवेश नियोजक विद्यार्थ्याच्या यादीतील शिक्षणसंस्थांसाठी अर्जाच्या अटी, अंतिम मुदती, करायची कामे आणि आर्थिक मदत मिळवण्याचे टप्पे एकाच आराखड्यात एकत्र आणतो. अनेक महाविद्यालयांत अर्ज करणारे विद्यार्थी यात पुन्हा येऊन आपल्या प्रगतीची नोंद अद्ययावत करू शकतात, वेळापत्रकाच्या आधारे पुढचे नियोजन करू शकतात आणि कोणती कामे बाकी आहेत ते पाहू शकतात. एखाद्या अटीचा अर्थ काय, सुरुवात कशी करावी अशा अनेक प्रश्नांची उत्तरेही ते या प्रक्रियेदरम्यान ChatGPT ला विचारू शकतात. हे टप्पे एकत्र आणून विद्यार्थ्यांचा आणि कुटुंबांचा वेळ वाचवणे आणि ही तणावपूर्ण प्रक्रिया हाताळणे अधिक सोपे करणे, हा आमचा उद्देश आहे.

सुरुवातीला अमेरिकेत उपलब्ध होणारी आवृत्ती चार वर्षांच्या महाविद्यालयीन अभ्यासक्रमात प्रवेश घेण्याची योजना असलेल्या इयत्ता १०वी–१२वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी आम्ही तयार करत आहोत. महाविद्यालय प्रवेश नियोजक आणखी देशांतील विद्यार्थ्यांना उपलब्ध करून देण्याचा आमचा मानस आहे. कालांतराने दोन वर्षांचे अभ्यासक्रम असलेली महाविद्यालये, तांत्रिक महाविद्यालये, व्यवसाय प्रशिक्षण संस्था आणि इतर पर्यायांसाठीही मदत उपलब्ध करण्याची आमची योजना आहे.

महाविद्यालयीन शिक्षणाचा खर्च कसा भागवता येईल हे ठरवण्यातही महाविद्यालय प्रवेश नियोजक विद्यार्थ्यांना मदत करतो. आर्थिक मदतीच्या अटी समजून घेण्यासाठी ते मदत घेऊ शकतात, प्रत्येक शिक्षणसंस्थेच्या मदतीसाठीच्या अंतिम मुदतींचा मागोवा ठेवू शकतात आणि शिष्यवृत्ती व शुल्कमाफीचे पर्याय शोधू शकतात.

अर्जाचा मागोवा ठेवणे हा महाविद्यालयीन प्रवेशाच्या तयारीचा केवळ एक भाग आहे. अनेक विद्यार्थ्यांना उपलब्ध पर्याय समजून घेण्यासाठीही कोणाच्यातरी मदतीची गरज असते. महाविद्यालय प्रवेश नियोजकासोबतच आम्ही कॉलेज ॲडव्हायझिंग कॉर्प्स⁠(नवीन विंडोमध्ये उघडेल) या सेवाभावी संस्थेलाही पाठबळ देत आहोत. ही संस्था अपुरी साधनसामग्री असलेल्या माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शाळांमध्ये नुकतेच पदवीधर झालेल्यांची सल्लागार म्हणून नियुक्ती करते, जेणेकरून विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणाची वाटचाल सुलभ व्हावी. OpenAI च्या योगदानामुळे या संस्थेला नव्या राज्यांमध्ये विस्तार करण्यास आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता अभ्यासवृत्ती कार्यक्रम सुरू करण्यास मदत होईल. या अभ्यासवृत्ती कार्यक्रमातून सहभागी राज्यांतील सल्लागार कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या वापराचे व्यावहारिक मार्ग तपासतील आणि एकमेकांना सांगतील, जेणेकरून अधिक विद्यार्थ्यांना महाविद्यालयीन प्रवेशाच्या वाटचालीत मदत करता येईल. अर्ज आणि प्रवेश नोंदणीशी संबंधित कामे हाताळण्यात कृत्रिम बुद्धिमत्ता विद्यार्थ्यांना मदत करू शकते. तर उपलब्ध पर्यायांचा विचार करून पुढे काय करायचे हे ठरवण्यात सल्लागार मदत करू शकतात.

आम्ही किशोरांसाठी ChatGPT सादर केले, तेव्हा हा अनुभव सातत्याने सुधारण्याचे वचन दिले होते. पुढील तीन वर्षांसाठी आम्ही बॉस्टन चिल्ड्रन्स हॉस्पिटलच्या डिजिटल वेलनेस लॅबला⁠(नवीन विंडोमध्ये उघडेल) आणि तिच्या स्वतंत्र विद्यार्थी सल्लागार परिषदेला⁠(नवीन विंडोमध्ये उघडेल) पाठबळ देत आहोत. तरुणांच्या जीवनात कृत्रिम बुद्धिमत्तेची भूमिका काय आहे, हे थेट त्यांच्याकडून समजून घेणे आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेची रचना करताना किशोरांना निर्णयप्रक्रियेत अर्थपूर्ण सहभाग देणे, हा यामागचा उद्देश आहे.

२०२६–२७ या शैक्षणिक वर्षात ही प्रयोगशाळा दोन गटांत सुमारे २२ विद्यार्थ्यांना एकत्र आणेल: १४–१८ वयोगटातील सुमारे १२ विद्यार्थी आपल्या समुदायांत डिजिटल आरोग्य व कल्याणाच्या प्रकल्पांवर काम करतील, तर १६–२० वयोगटातील सुमारे १० विद्यार्थी कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित संवादप्रणाली आणि उदयोन्मुख तंत्रज्ञान विकसित करण्यावर भर देतील. हे विद्यार्थी संशोधक आणि वैद्यकीय तज्ज्ञांसोबत डिजिटल आरोग्य व कल्याण आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेशी संबंधित प्रकल्पांवर काम करतील. कृत्रिम बुद्धिमत्ता गटातील विद्यार्थी साधने तपासतील आणि शिक्षणात व वैयक्तिक आयुष्यात ते कृत्रिम बुद्धिमत्ता कशी वापरतात, याच्या आधारे बदल सुचवतील. किशोरांच्या सुरक्षेसाठी पूर्वनिर्धारित सेटिंग्ज, पॅरेंटल कंट्रोल्स आणि सूचना, तसेच कृत्रिम बुद्धिमत्ता साक्षरता यांबाबत त्यांचा अभिप्राय मागवण्याचा आमचा मानस आहे.

आपले भविष्य घडवणारी साधने विकसित करण्यात किशोरांची भूमिका केंद्रस्थानी असायला हवी. किशोर साधने तपासतील आणि ती तयार करणाऱ्यांसाठी शिफारशी तयार करतील. उत्पादन आणि मॉडेल यांच्याबाबतच्या निर्णयांमध्ये सुरुवातीपासूनच या शिफारशींचा विचार करणे आणि आम्ही काय बदलले व का बदलले हे विद्यार्थ्यांना कळवणे, हा आमचा उद्देश आहे. हे सल्लागार मंडळ त्यांना या कामात थेट मत मांडण्याची संधी देईल. तसेच त्यांचे अनुभव आणि शिफारशी इतरांपर्यंत पोहोचवेल, जेणेकरून संपूर्ण उद्योगक्षेत्राला तरुणांसाठी अधिक चांगली साधने तयार करता येतील.

टिपणांची छायाचित्रे काढून ती ChatGPT वर अपलोड करण्यात तासन्‌तास जाऊ शकतात, असे विद्यार्थ्यांनी आम्हाला सांगितले. विद्यार्थ्यांना आपल्या टिपणांपासून उजळणीपत्रिका आणि प्रश्नमंजुषा यांसारखे अभ्याससाहित्य तयार करणे आम्ही अधिक सोपे करत आहोत.

सलग अनेक छायाचित्रे काढण्याच्या सुविधेमुळे विद्यार्थी टिपणांच्या अनेक पानांची छायाचित्रे घेऊ शकतात. ही छायाचित्रे आपोआप एकाच पीडीएफमध्ये एकत्र होतात, जी ChatGPT वर अपलोड करण्यासाठी तयार असते. ही सुविधा आयओएसवर उपलब्ध आहे आणि अँड्रॉइडवरही ती आणण्यासाठी आम्ही काम करत आहोत.

किशोरांना शिकत असलेल्या गोष्टींचा सराव करता यावा म्हणून आम्ही उजळणीपत्रिकाही जोडत आहोत. उदाहरणार्थ, जीवशास्त्राच्या परीक्षेची तयारी करणारा विद्यार्थी वर्गातील टिपणे अपलोड करू शकतो किंवा एखादा विषय निवडू शकतो. ChatGPT त्या मजकुरापासून उजळणीसाठी पत्रिका तयार करू शकते. विद्यार्थी माहीत असलेल्या पत्रिकांवर खूण करू शकतात, चुकलेल्या पत्रिकांकडे पुन्हा वळू शकतात किंवा पत्रिकांचा क्रम बदलून पुन्हा सराव करू शकतात. पत्रिकांचे संच किशोरांच्या संग्रहात जतन होतात, त्यामुळे जिथे थांबले होते तिथून पुन्हा सुरुवात करणे सोपे होते. विद्यार्थी ChatGPT ला उजळणीपत्रिका उघडण्यास आणि त्यांचा सराव करण्यासाठी नियोजित कार्य तयार करण्यासही सांगू शकतात.

उजळणीपत्रिकांसोबतच आम्ही ChatGPT मध्ये प्रश्नमंजुषा तयार करणेही अधिक सोपे केले आहे. विद्यार्थी आता आपली टिपणे अपलोड करून त्यांपासून संवादात्मक प्रश्नमंजुषा तयार करू शकतात. तुम्हाला प्रश्नमंजुषा कधी हवी आहे हे ओळखण्यात आणि ती थेट संभाषणात तयार करण्यातही ChatGPT आता अधिक सक्षम झाले आहे.

किशोरांसाठी ChatGPT विकसित होत असताना आम्ही किशोर, कुटुंबे आणि शिक्षकांकडून शिकत राहू, सुरक्षाव्यवस्था प्रत्यक्षात कशा काम करतात हे तपासत राहू आणि जे शिकू ते सर्वांसमोर मांडत राहू.