OpenAI च्या वाढीव पाठबळाने लेनफेस्ट इन्स्टिट्यूटच्या महत्त्वपूर्ण कार्यक्रमाचा विस्तार

लेनफेस्ट इन्स्टिट्यूट फॉर जर्नलिझम आणि OpenAI यांनी सोमवार, २८ सप्टेंबर २०२६ रोजी पुढील संयुक्त घोषणा केली.

लेनफेस्ट इन्स्टिट्यूट फॉर जर्नलिझमने आज लेनफेस्ट कृत्रिम बुद्धिमत्ता सहयोग व संशोधनवृत्ती कार्यक्रमाच्या पुढील टप्प्याची घोषणा केली. अमेरिकन पत्रकारितेतील कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा सर्वांत मोठा संशोधनवृत्ती कार्यक्रम ठरलेल्या या उपक्रमाला यातून आणखी चालना मिळेल.

अमेरिकेतील ११ प्रमुख वृत्तसंस्थांमध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्ता अभियंत्यांना संशोधनवृत्ती देऊन २०२४ मध्ये सुरू झालेल्या या कार्यक्रमाने एक गोष्ट दाखवून दिली आहे: संस्थेत राहून काम करणारे कृत्रिम बुद्धिमत्ता अभियंते स्थानिक वृत्तसंस्थांना नवकल्पनांचा वेग वाढवण्यासाठी, व्यवसाय अधिक टिकाऊ करण्यासाठी आणि उदयोन्मुख तंत्रज्ञान जबाबदारीने स्वीकारण्यासाठी मदत करू शकतात. OpenAI ने नव्याने जाहीर केलेल्या ५० लाख डॉलरच्या निधीतून, तसेच ५० लाख डॉलरपर्यंतच्या सॉफ्टवेअर क्रेडिट्स आणि अभियांत्रिकी सहाय्यातून कार्यक्रमाचा विस्तार होईल. OpenAI ने या कार्यक्रमासाठी पूर्वी दिलेले सहाय्य दुप्पट केले आहे.

हा विस्तार पत्रकारितेला पाठबळ देण्याच्या OpenAI च्या व्यापक कार्याला पुढे नेतो.

स्थानिक पत्रकारितेत व्यावसायिक नवकल्पनांना चालना देण्यासाठी लेनफेस्ट कृत्रिम बुद्धिमत्ता सहयोग व संशोधनवृत्ती कार्यक्रम कार्यरत वृत्तसंस्थांमध्ये पूर्णवेळ कृत्रिम बुद्धिमत्ता तंत्रज्ञांची नियुक्ती करतो. गेल्या दोन वर्षांत हा महत्त्वाकांक्षी प्रायोगिक उपक्रम एक सिद्ध कार्यपद्धती म्हणून विकसित झाला आहे. आपल्या परिवर्तनाला हातभार लावण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्ता स्वीकारताना आवश्यक सुरक्षा मर्यादा आणि धोरणे आखण्यास तो स्थानिक वृत्तसंस्थांना मदत करतो.

कृत्रिम बुद्धिमत्ता सहयोग व संशोधनवृत्ती कार्यक्रम पुढील टप्प्यात प्रवेश करत असताना, जबाबदार प्रयोग आणि अंमलबजावणीला चालना देण्यासाठी लेनफेस्ट इन्स्टिट्यूट वृत्तसंस्थांच्या एका नव्या गटाला सहभागी होण्याचे आमंत्रण देईल.

संशोधनवृत्ती मिळालेले कृत्रिम बुद्धिमत्ता अभियंते संपादकीय विभागप्रमुख, वार्ताहर, उत्पादन पथके, महसूल विभागातील कर्मचारी आणि वरिष्ठ अधिकारी यांच्यासोबत काम करतात. ते प्रत्येक संस्थेची विशिष्ट आव्हाने ओळखतात आणि त्यावर व्यावहारिक कृत्रिम बुद्धिमत्ता अभियांत्रिकी उपाय विकसित करतात. त्यासोबतच सुरक्षित, पारदर्शक आणि नैतिक धोरणेही तयार करतात. स्थानिक पत्रकारितेच्या केंद्रस्थानी असलेला मानवी विवेक, संपादकीय निष्ठा, तज्ज्ञता आणि विश्वास जपत वृत्तसंस्थांना बळकट करणे हा त्यांच्या कामाचा उद्देश आहे. खरे तर, कार्यक्रमातील अनेक अभियंते विविध संस्थांमध्ये पूर्णवेळ कर्मचारी म्हणून पुढेही काम करत राहण्याची अपेक्षा आहे. त्यांच्या नियुक्तीचे मोल यातून दिसून येते.

सहभागी ११ संस्थांतील या अभियंत्यांनी कृत्रिम बुद्धिमत्ता किती विविध कामांना हातभार लावू शकते हे दाखवून दिले आहे. यात वाचकांचा सहभाग आणि वृत्ताधारित उत्पादनांचा विकास, शोधपत्रकारितेसाठी संशोधन, जाहिरात व वाचकांकडून मिळणाऱ्या महसुलाचे व्यवस्थापन, तसेच वार्ताहरांच्या कामाचा प्रभाव आणि समाजातील पोहोच वाढवणे यांचा समावेश आहे.

कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा यशस्वी स्वीकार जितका तंत्रज्ञानावर अवलंबून असतो, तितकाच तो विश्वास, सहकार्य आणि संस्थेच्या गरजांच्या स्पष्ट आकलनावरही अवलंबून असतो, हे या प्रायोगिक उपक्रमातून समोर आले. स्थानिक पातळीवर नियुक्त केलेले हे अभियंते ज्या संस्थांसाठी काम करत होते, त्यांचाच भाग बनले. पत्रकार कसे काम करतात हे त्यांनी समजून घेतले आणि संपादकीय व व्यावसायिक पथकांच्या प्रत्यक्ष गरजांवर आधारित उपाय विकसित केले.

“लेनफेस्ट कृत्रिम बुद्धिमत्ता सहयोग व संशोधनवृत्ती कार्यक्रमाच्या पहिल्या दोन वर्षांत मिळालेला सर्वांत मोलाचा धडा म्हणजे कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा जबाबदार स्वीकार हा तंत्रज्ञानापेक्षा विश्वासावर अधिक अवलंबून असतो. स्पष्ट सुरक्षा मर्यादा, धोरणात्मक मानके आणि मोकळा संवाद यांच्या आधारे या अभियंत्यांनी आपल्या वृत्तसंस्थांना उपयुक्त साधने तयार करण्यात आणि संस्थेच्या कार्यसंस्कृतीत आतून बदल घडवण्यात मदत केली आहे,” असे लेनफेस्ट इन्स्टिट्यूटचे कार्यकारी संचालक आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी जिम फ्रिडलिक यांनी सांगितले. “सहयोग व संशोधनवृत्ती कार्यक्रमाच्या पुढील टप्प्यात अधिक वृत्तसंस्थांना सर्वोच्च संपादकीय मानके पाळून आणि बातमीविषयक मानवी विवेकाला प्राधान्य देऊन कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे विचारपूर्वक प्रयोग करण्याची संधी मिळेल.”

“या भागीदारीच्या पहिल्या दोन वर्षांत दर्जेदार स्थानिक बातम्या देण्यासाठी पत्रकार कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा साधन म्हणून वापर करत असल्याची इतकी प्रत्यक्ष उदाहरणे पाहणे आनंददायी होते,” असे OpenAI चे बौद्धिक संपदा आणि आशय विभागाचे प्रमुख टॉम रुबिन यांनी सांगितले. “एखाद्या परिसरात, गावात किंवा शहरात खऱ्या अर्थाने एकोप्याची भावना निर्माण करणारे मानवी नातेसंबंध जोडण्यात स्थानिक बातम्यांची महत्त्वाची भूमिका असते. या महत्त्वाच्या कामात आणखी अधिक पत्रकारांना पाठबळ देण्यासाठी लेनफेस्ट इन्स्टिट्यूटसोबतची भागीदारी विस्तारताना आम्हाला आनंद होत आहे.”

संशोधनवृत्ती कार्यक्रम सुरू झाला तेव्हा स्थानिक वृत्तसंस्थांमध्ये निर्मितिक्षम कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर फारसा तपासला गेला नव्हता. गेल्या दोन वर्षांत सहभागी संस्थांनी व्यावहारिक उपयोग⁠ विकसित केले आहेत. कृत्रिम बुद्धिमत्ता वृत्तव्यवसायाच्या सर्व अंगांना कशी मदत करू शकते हे त्यातून दिसते.

द फिलाडेल्फिया इन्क्वायररमध्ये या संशोधनवृत्तीने ड्यूई आणि स्क्रेप ही साधने विकसित करण्यास मदत केली. ड्यूई पत्रकारांना अनेक दशकांच्या संग्रहित वार्तांकनात शोध घेण्यास मदत करते. स्क्रेप हे घडामोडींवर लक्ष ठेवणारे साधन आहे. ज्या वार्तांकनाच्या कामाला आठवड्याला सुमारे १५ तास लागत होते, त्याऐवजी आता वृत्तपत्राच्या कार्यक्षेत्रातील संभाव्य बातम्यांच्या धागेदोऱ्यांचा दैनंदिन सारांश मिळतो.

शिकागो पब्लिक मीडियामध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या मदतीने भाषांतर करणाऱ्या कार्यपद्धतींमुळे तातडीच्या स्पॅनिश भाषेतील बातम्या पूर्वीपेक्षा खूप कमी वेळेत प्रकाशित करता आल्या. तसेच, शिकागोमधील बातम्या व संस्कृतीचे दर्शन घडवणाऱ्या आणि अनेक दशके संग्रहात पडून असलेल्या ध्वनिमुद्रणांचे लेखी रूपांतरही करता आले. इतर सहभागी संस्थांतील प्रकल्पांनी संभाव्य जाहिरातदारांचा शोध, देणगीदारांच्या वर्तनाचे प्रारूप तयार करणे, वाचकांच्या आवडीनुसार आशय देणे, वर्गणीदारांची वाढ, सार्वजनिक सभांवर लक्ष ठेवणे, छापील उत्पादनाकडून डिजिटल उत्पादनाकडे संक्रमण आणि कार्यक्षमता या गरजांवर काम केले.

या सर्व प्रकल्पांनी मिळून दाखवून दिले की कृत्रिम बुद्धिमत्तेची क्षमता केवळ पत्रकारांच्या कामाचा प्रभाव आणि उत्पादकता वाढवण्यापुरती मर्यादित नाही. विश्वासार्ह, स्वतंत्र वार्तांकनातील पत्रकारांची मध्यवर्ती भूमिका जपत आणि अधिक सक्षम करत ती आधुनिक वृत्तसंस्थेतील जवळपास प्रत्येक कार्याला बळकटी देऊ शकते.

कृत्रिम बुद्धिमत्ता सहयोग उपक्रमातील प्रकल्पही एका वृत्तसंस्थेतून दुसरीकडे पोहोचू लागले. कार्यक्रमातील अभियंत्यांनी संगणकीय संहिता वाटून घेतली, एकमेकांच्या कल्पना आपल्या गरजेनुसार वापरल्या, अंमलबजावणीच्या धोरणांची तुलना केली आणि इतर सहभागी संस्थांच्या कामावर पुढील काम उभारले. एका वृत्तसंस्थेत तयार झालेली साधने आणि पद्धती इतरत्र अशाच समस्या सोडवण्याचा प्रारंभबिंदू ठरल्या. संशोधनवृत्तीमधून विकसित झालेल्या नवकल्पनांचा लाभ एका संस्थेच्या पलीकडेही मोठ्या प्रमाणावर पोहोचू शकतो, हे यातून दिसले.

या प्रायोगिक उपक्रमातून अनेक महत्त्वाचे धडे मिळाले:

• तंत्रज्ञानापेक्षा विश्वास महत्त्वाचा: स्थानिक पातळीवर नियुक्त केलेल्या अभियंत्यांना दोन वर्षे संस्थेतच काम करण्याची संधी दिल्याने मोठे परिवर्तन घडले. कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा स्वीकार लादणारे बाह्य सल्लागार म्हणून काम करण्याऐवजी, या अभियंत्यांनी प्रत्येक वृत्तसंस्थेतील संपादकीय कार्यपद्धती, संस्थेची संस्कृती आणि वापरकर्त्यांच्या गरजा सखोलपणे समजून घेतल्या. कर्मचाऱ्यांचे म्हणणे ऐकून, त्यांच्यासोबत वेळ घालवून, त्यांची काम करण्याची पद्धत समजून घेऊन आणि वारंवार येणाऱ्या अडचणी ओळखून या अभियंत्यांना अनेकदा मोलाच्या संधी सापडल्या. ज्यांना शेवटी हे उपाय वापरायचे होते, त्यांच्यासोबतच त्यांनी ते विकसित केले. विश्वास वाढला तसा तंत्रज्ञानाचा स्वीकारही वाढला. महत्त्वाच्या समस्या सोडवण्यासाठी सहकार्य करता येईल असे आपल्याच पथकातील सहकारी म्हणून पत्रकार या अभियंत्यांकडे पाहू लागले. पत्रकार स्वतःच्या कल्पना आणि अडचणी त्यांच्यासमोर मांडू लागले आणि त्यातून तयार झालेली साधने आपल्या दैनंदिन कामात वापरू लागले.

• सुरुवात समस्येपासून करा, कृत्रिम बुद्धिमत्तेपासून नाही: सर्व सहभागी संस्थांतील अभियंत्यांना आढळले की सर्वांत प्रभावी प्रकल्पांची सुरुवात आधीच ठरवलेल्या तांत्रिक उपायापासून नव्हे, तर स्पष्टपणे मांडलेल्या आव्हानापासून झाली होती. वापरकर्त्यांशी घनिष्ठ सहकार्य, लहान प्रमाणातील प्रयोग, सातत्यपूर्ण मूल्यमापन आणि तंत्रज्ञानामुळे कामात खरोखरच सुधारणा होते का यावर लक्ष केंद्रित केल्याने यशस्वी प्रकल्प उभे राहिले.

• सहकार्यामुळे नवकल्पनांना वेग मिळतो: एका वृत्तसंस्थेतील महत्त्वपूर्ण यश अनेकदा दुसऱ्या वृत्तसंस्थेसाठी प्रारंभबिंदू ठरले. उदाहरणार्थ, द बाल्टिमोर बॅनरने स्वतःची बातम्या शोधण्याची साधने तयार करताना द फिलाडेल्फिया इन्क्वायररच्या पथकाने विकसित केलेल्या कामाचा आधार घेतला. याचप्रमाणे, सर्व सहभागी संस्थांतील अभियंत्यांनी संगणकीय संहिता, उत्पादनांच्या कल्पना, तांत्रिक पद्धती आणि अनुभवातून शिकलेले धडे एकमेकांशी वाटून घेतले. त्यामुळे संस्थांना स्वतंत्रपणे काम करण्यापेक्षा एकत्रितपणे अधिक वेगाने प्रगती करता आली.

कृत्रिम बुद्धिमत्ता सहयोग व संशोधनवृत्ती कार्यक्रमाचा पुढील टप्पा आजवरच्या पायाभरणीवर उभा राहील आणि बाजारपेठेतील त्याची व्याप्ती लक्षणीयरीत्या वाढवेल. आधुनिक वापरकर्त्यांच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी सहभागी वृत्तसंस्थांना परिवर्तन घडवण्यास मदत करण्याची बांधिलकी कार्यक्रम कायम ठेवेल. त्यासाठी संस्थांमध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्ता संशोधनवृत्तीधारकांची नियुक्ती पुढेही सुरू राहील. अधिक विविध प्रकारच्या वृत्तसंस्थांना सहभागी करून घेण्यासाठी लेनफेस्ट इन्स्टिट्यूट संशोधनवृत्ती कार्यक्रमाची व्याप्तीही वाढवेल.

त्याचवेळी, लेनफेस्ट इन्स्टिट्यूट आपल्या तांत्रिक क्षमता वाढवेल. त्यामुळे कार्यक्रमातील सर्वोत्तम प्रकल्पांचे पुनर्वापर करता येणारी साधने, चौकटी, पूरक सॉफ्टवेअर घटक, अंमलबजावणी मार्गदर्शिका, कृती मार्गदर्शिका आणि तांत्रिक संसाधने यांत रूपांतर करण्यासाठी पुढाकार घेता येईल. शेकडो वृत्तसंस्थांना यांचा लाभ मिळावा हा उद्देश आहे. प्रायोगिक टप्प्यात विविध वृत्तसंस्थांनी स्वाभाविकपणे एकमेकांकडून शिकायला सुरुवात केली. ही देवाणघेवाण टिकवणे आणि वाढवणे सोपे व्हावे, हा अंमलबजावणीसाठी सहाय्य देण्यामागील एक उद्देश आहे. त्यामुळे एका संस्थेत विकसित झालेले साधन, कार्यपद्धती किंवा महत्त्वपूर्ण तांत्रिक प्रगती संपूर्ण वृत्तक्षेत्रासाठी सामायिक पायाभूत सुविधा बनू शकेल.

हे एकत्रित प्रयत्न यशस्वी प्रयोगांकडून व्यापक परिणामांकडे नेणारी वाटचाल दर्शवतात. त्यातून तयार होणारे व्यावहारिक कृत्रिम बुद्धिमत्ता उपाय संशोधनवृत्ती कार्यक्रमाच्या पलीकडेही स्थानिक पत्रकारितेला बळकटी देऊ शकतात.

संस्थांमध्येच कार्यरत कृत्रिम बुद्धिमत्ता अभियंत्यांची तज्ज्ञता, सामायिक साधने, तांत्रिक पायाभूत सुविधा आणि संस्थांमधील अनुभवांची देवाणघेवाण यांची लेनफेस्ट इन्स्टिट्यूट सांगड घालत आहे. मोजक्या वृत्तसंस्थांमध्ये विकसित झालेल्या नवकल्पनांचा अखेरीस आणखी शेकडो संस्थांना लाभ मिळावा, यासाठी हे प्रयत्न आहेत.

कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा सुरक्षित वापर करण्यासाठी वृत्तसंस्थांकडे तज्ज्ञता, पायाभूत सुविधा आणि सहकार्याचे जाळे असते, तेव्हाच स्थानिक पत्रकारितेला तिचा सर्वाधिक लाभ मिळू शकतो. OpenAI सोबत नव्याने दृढ होत असलेली आणि वाढणारी भागीदारी हा सामायिक विश्वास प्रतिबिंबित करते. संशोधनवृत्ती कार्यक्रमात यशस्वी ठरलेल्या उपायांची व्याप्ती वाढवून अधिक वृत्तसंस्थांना उदयोन्मुख तंत्रज्ञान वापरण्यास मदत करण्यावर लेनफेस्ट इन्स्टिट्यूटचा भर आहे. यामुळे त्यांना पत्रकारिता अधिक सक्षम करता येईल, टिकाऊ व्यवसाय उभारता येतील आणि आपल्या समाजाची अधिक चांगली सेवा करता येईल.