«Технологиялар мен тарифтер» науқаны: АҚШ-тың технологиялық саясатына бағытталған ықпал ету әрекеті

Бұл кейс АҚШ-тағы ЖИ жөніндегі пікірталастарға бағытталған ҚХР-мен байланысты ықпал ету операциялары туралы OpenAI компаниясының 2026 жылғы маусымдағы⁠(жаңа терезеде ашылады) есебінде алғаш жарияланды.

Біз Қытайдан шыққан болуы ықтимал ChatGPT аккаунттарының бір тобын бұғаттадық. Олар біздің модельдерімізді АҚШ-тың технологиялық саясаты мен тарифтерін сынайтын қысқа пікірлер мен саяси карикатуралар жасауға, жұмыс есептерін өңдеуге және әлеуметтік желілерді бақылау жүйелерін жобалауға көмек алу үшін пайдаланған. Бұл аккаунттар ChatGPT‑ке жеңілдетілген қытай тілінде сұрау жіберіп, платформамызға VPN арқылы кірген.

Олардың сұрауларында Қытайдың қоғамдық қауіпсіздік жүйесіне қатысы бар адамдардың қолданысына сәйкес келетін терминдер жиі кездескен. Мысалы, олар наразылықтарға, мектептегі буллинг оқиғаларына, Шанхайдағы адамдар тобының қозғалысына, полицияға қатысты оқиғаларға, петиция беру белсенділігіне және жол қозғалысы ережелерінің орындалуын бақылауға байланысты қоғамдық пікір тәуекелдерін бағалауды сұраған. Бір пайдаланушы өзі басқаратын әлеуметтік желі аккаунттарын платформаларды сын-пікірлермен немесе троллинг жазбаларымен толтыратын үйлестірілген онлайн аккаунттарды білдіретін қытай тіліндегі кең таралған «су әскері» (水军) терминімен атаған. Ол ChatGPT‑ке ҚХР мүддесіне қызмет ететін немесе ҚХР-ды қолдайтын нарративтерді ілгерілететін контент жасауды тапсырған. Бұл белгілердің жиынтығы аккаунттардың ҚКП мүдделеріне сай әрекеттерді қолдаған болуы ықтимал екенін көрсетеді, алайда операторлардың нақты қай мекемеге қатысы барын анықтай алмадық.

Бұдан бөлек, біз X желісінде OpenAI-ды нысанаға алып, ChatGPT пайдаланушылары деректерінің қауіпсіздігі бұзылды деген жалған мәлімдемелер таратқан желіні анықтадық. Ашық дереккөздердегі мінез-құлық белгілеріне сүйене отырып, бұл әрекет осы операция аясында анықталған сол X желісінің бір бөлігі болуы ықтимал деп бағаладық.

ChatGPT пайдаланушылары деректерінің қауіпсіздігі бұзылды деп жалған мәлімдеген, шынайы болмауы ықтимал X аккаунттарының скриншоты.

Бұл топ ChatGPT‑ті негізінен ағылшын тіліндегі қысқа пікірлер мен карикатуралар жасауға пайдаланған, кейін оларды шынайы болмауы ықтимал X аккаунттары жариялаған. Ең айқын тақырып АҚШ пен Қытай арасындағы технологиялық бәсеке болды. Операторлар бұл бәсекені тарифтер, сирек жер элементтері, ЖИ, 5G, жаңа энергетика және өнеркәсіптің орнықтылығы тұрғысынан сипаттап, АҚШ технологиялық үстемдік пен ережелерді белгілеу өкілетіне ұмтылып отыр деп мәлімдеген. Олар карикатураларда тек президент Трамп бейнеленіп, Қытайға немесе Қытай басшысы Си Цзиньпинге қатысты ешбір сурет болмауы керектігін нақтылаған.

Сонымен қатар, олар ҚХР-ды қолдауға, АҚШ пен Израильге қарсы бағытталған контент жасауға, «еврей капиталы қоғамдық пікірді басқарады» деген сияқты еврейлерге қарсы таптаурындарды күшейтуге және қытайлық диссиденттерді қудалауға арналған түрлі тақырыптағы қытай тіліндегі қысқа пікірлер мен мақалаларды көптеп жасаған. Олар ауызекі стильде, таңба саны қатаң шектелген пікірлерді көбіне нақты көрсетілген үлкен көлемде сұратқан.

Сондай-ақ олар ChatGPT‑тен интернеттегі қоғамдық пікірді бақылайтын ЖИ жүйесінің тұжырымдамасын ұсынуды сұраған. Олардың сипаттауынша, мұндай жүйе әлеуметтік желілердегі «негізгі тұлғалардан» өздері «зиянды» деп анықтаған ақпаратты автоматты түрде жинап, журналдарды сақтауға, ауқымды семантикалық талдау үшін видеоларды автоматты түрде жүктеп алуға және тәуекел туралы хабарламалар жіберуге тиіс болған. Модельдеріміз деректерді сақтау мен басқару жөнінде кеңес қамтылған жалпы сипаттағы 500 сөздік жауап жасағанымен, бақылау мақсатында бұл деректерді қалай жинауға болатыны туралы идеялар ұсынбаған.

Мәтіні мен суреттерін осы операция жасаған X жазбаларының скриншоттары.

Бұл операция жаһандық ауқымды қамтып, халықаралық аудиторияға ықпал етуді көздеген. Олар АҚШ-ты сынайтын контент жасауға басымдық беріп, оны оқшауланушылық пен гегемонизмге айыптаған және Америка адалдықтан гөрі пайданы жоғары қойып, одақтастарына опасыздық жасайды деп мәлімдеген. Ағылшын тілінен бөлек, олар ChatGPT‑тен Тайвань аудиториясына арналған контентті итальян, жапон және дәстүрлі қытай тілдерінде жасауды сұраған.

Аккаунттардың өзара әрекетіне қарағанда, осы операция жасаған контентті жариялаған, шынайы болмауы ықтимал X аккаунттары OpenAI-дың беделін түсіруге ұмтылған кеңірек желімен байланысты болғанға ұқсайды. 2025 жылдың соңынан бастап біз шынайы болмауы ықтимал X аккаунттарының бір тобын анықтадық. Олар ChatGPT пайдаланушылары деректерінің қауіпсіздігі бұзылғаны және мұның өмірлеріне кері әсер еткені туралы мәлімдемелердің түрлі нұсқаларын жариялаған. Бұл аккаунттардың ешқайсысы модельдеріміз жасаған мәтінді жарияламағанға ұқсайды. Алайда олар «ChatGPT деректерінің қауіпсіздігінің бұзылуы» тобындағы X аккаунттарымен бірнеше рет әрекеттесіп, оларды кеңінен насихаттаған.

Біріншіден, «Технологиялар мен тарифтер» тобынан анықталған ChatGPT аккаунттарының бірі АҚШ барлау агенттіктері мобильді желілерді бұзды деген мәлімдеме туралы жазба жасаған. Бұл жазбаны «ChatGPT деректерінің қауіпсіздігінің бұзылуы» тобындағы шынайы болмауы ықтимал X аккаунттары қайта жариялаған.

Тағы бір жағдайда «ChatGPT деректерінің қауіпсіздігінің бұзылуы» және «Технологиялар мен тарифтер» топтарындағы аккаунттар араға бірнеше сағат салып, операцияға қатысы жоқ, X желісінде расталған бір аккаунттың сол бір жазбасын дәйексөзбен бөліскен. Бұған қоса, осы жазбаны дәйексөзбен бөліскен барлық аккаунттың шынайы болмағанға ұқсайтынын анықтадық. Бұл олардың бәрі бір үйлестірілген операцияның бөлігі болуы ықтимал екенін көрсетеді. Бұл аккаунттардың бәрі 2025 жылдың соңында ашылған, жазылушылары аз немесе мүлде болмаған әрі «ChatGPT деректерінің қауіпсіздігінің бұзылуы» науқаны кезінде санаулы ғана жазбасы болған. Біздің бағалауымызға қатыссыз, олардың барлығын X бұғаттағанға ұқсайды.

Сол жақта — осы операциямен байланысты X аккаунтының ChatGPT деректерінің ұрлануы туралы жазбасы. Оң жақта — «ChatGPT деректерінің қауіпсіздігінің бұзылуы» және «Технологиялар мен тарифтер» топтарындағы X аккаунттарының операцияға қатысы жоқ пайдаланушы жазбасын дәйексөзбен бөлісуі.

Айта кетерлігі, контенттің кейбірі бұған дейін анықталған, ҚХР-дан шыққан жасырын ықпал ету операцияларының материалдарымен де сәйкес келген. Жоғарыда көрсетілген президент Трамптың ChatGPT жасаған карикатурасын жариялаған X аккаунты Филиппин президенті Маркос туралы суреттерді де жариялаған. Бұл суреттерді біз 2025 жылғы қазандағы «ЖИ-ды зиянды мақсатта пайдалануға тосқауыл қою» есебінде⁠ қарастырған «Тоғыз сызық» операциясымен байланысты шынайы емес X аккаунттары бұған дейін бөліскен. Бұл екі операцияның байланысын түпкілікті растауға жеткіліксіз, бірақ X желісінде Қытайдан шыққан ықпал ету әрекеттерін күшейтетін өзара байланысты белсенділік бар деген пайымды нығайтады.

Сол жақта — «Технологиялар мен тарифтер» тобының аккаунты бөліскен, карикатура ішіне есірткі қолданып отырған Маркостың суреті енгізілген жазба. Оң жақта — біз «Тоғыз сызық» операциясына жатқызған аккаунт бөліскен, Маркостың есірткі қолданып отырған видеосы.

Таралу ауқымы шкаласы бойынша біз бұл әрекетті бірінші санатқа жатқызамыз: ол бір платформаны қамтыған және одан тыс таралғанына дәлел жоқ. Біз анықтаған әлеуметтік желі жазбаларының көбі өте аз реакция жинаған немесе мүлде байқаларлық реакция тудырмаған. ChatGPT пайдаланушылары деректерінің қауіпсіздігі бұзылды деген жалған мәлімдемелерді кең аудиториясы бар шынайы аккаунттардың таратқанына немесе олардың X платформасынан тыс таралғанына дәлел таппадық.

Соған қарамастан, стратегиялық маңызы бар салада жұмыс істейтін жеке компания — OpenAI-ды нысанаға алған бұл операция алаңдаушылық туғызуға тиіс. Бұл үлгі сирек жер элементтері саласында Қытайға тәуелділікті азайтуға ұмтылған компанияларға қарсы жүргізілген және Аустралияның стратегиялық саясат институты⁠(жаңа терезеде ашылады) мен Mandiant⁠(жаңа терезеде ашылады) бұрын анықтаған, ҚХР-дан шыққан ықпал ету операцияларына ұқсайды. 2022 жылы Spamouflage/DRAGONBRIDGE желісі Техаста өңдеу зауытын салуды жоспарлаған Lynas Rare Earths компаниясын қаралау үшін шынайы емес аккаунттарды пайдаланған. Кейін Солтүстік Америкада жаңа өндірістік қуаттар ашылатыны жарияланған соң, Канаданың Appia Rare Earths & Uranium және АҚШ-тағы USA Rare Earth компанияларын нысанаға алған. ASPI де, Mandiant та бұл әрекет ҚХР-дың сирек жер элементтері нарығындағы үстемдігіне бәсекелес компаниялардың беделіне нұқсан келтіруді көздеді деп бағалаған.

Сол сияқты, біз де OpenAI беделіне нұқсан келтіруге бағытталған ұқсас тәсілдерді байқағанға ұқсаймыз, бірақ бұл әрекет сәтсіз болды әрі АҚШ көш бастап тұрған салада жасалды. Науқанның өткізілген уақыты назар аудартады. Науқан президент Трамп Қытай тауарларына қосымша 100 пайыздық тариф жариялаған, АҚШ пен Қытай арасындағы экономикалық және технологиялық бәсеке күрт күшейген кезеңде өтті. Ең бастысы, науқан Төртінші пленарлық отырыстан⁠(жаңа терезеде ашылады) кейін басталды. Онда ҚКП ЖИ-ды стратегиялық технология әрі өнеркәсіптік басымдық ретінде жоғары қойған, ЖИ инновациясын жеделдетуге және жалпыұлттық «ЖИ+» бастамасын іске асыруға үндейтін 15-бесжылдық жоспарға арналған ұсынымдарды қабылдады.

Бұл бұрынғы сирек жер элементтері науқандарымен салыстыруға қолайлы мысал. Себебі 2021 жылы жарияланған 14-бесжылдық жоспардың негізгі ережелері⁠(жаңа терезеде ашылады) стратегиялық минералдық ресурстар саласын қауіпсіздік тұрғысынан қарастырып, «жоғары технологиялы сирек жер функционалдық материалдарын» негізгі басымдық ретінде нақты атаған. Екі жағдайда да шынайы емес аккаунттар Бейжің ұлттық даму мен қауіпсіздік үшін маңызды деп санаған салаларда жұмыс істейтін демократиялық елдердегі жеке компанияларды нысанаға алған.