ახალი პოლიტიკის იდეები ინტელექტის ეპოქისთვის

OpenAI გრანტებს გადასცემს დამოუკიდებელი ორგანიზაციების მიერ წარმართულ 14 პროექტს, რათა ხელოვნური ინტელექტის განვითარებასთან ერთად ხელი შეუწყოს ეკონომიკურ შესაძლებლობებსა და საზოგადოების მდგრადობას. ეს გრანტები ასრულებს დაპირებას, რომელიც 2026 წლის აპრილში „სამრეწველო პოლიტიკა ინტელექტის ეპოქისთვის“ გამოქვეყნებისას გავეცით: მხარი დავუჭიროთ სხვებს ჩვენ მიერ წამოყენებული იდეების გამოცდაში, კრიტიკულ გააზრებასა და განვითარებაში, რათა მოწინავე ხელოვნურმა ინტელექტმა ყველას მოუტანოს სარგებელი.

ხელოვნური ინტელექტის შესაძლებლობები სწრაფად იზრდება და მას შეუძლია ძირეულად შეცვალოს, როგორ სწავლობენ, ქმნიან და მონაწილეობენ ადამიანები ეკონომიკაში. ფართოვდება მისი გავრცელებაც: ChatGPT‑ს მთელ მსოფლიოში 1 მილიარდი ადამიანი იყენებს — სხვადასხვა რეგიონში, შემოსავლის დონესა და დემოგრაფიულ ჯგუფში. მომხმარებლები ყველა ძირითად ასაკობრივ ჯგუფს მოიცავენ; 30 წლამდე და 30 წელს ზემოთ ზრდასრული მომხმარებლების რაოდენობით ნებისმიერ სხვა მოწინავე ლაბორატორიას ვუსწრებთ.

თუმცა ტექნოლოგიაზე ფართო წვდომა ამ ამოცანის მხოლოდ ერთი ნაწილია. საბოლოოდ, მოემსახურება თუ არა ხელოვნური ინტელექტი ბევრს და არა მხოლოდ მცირერიცხოვან ჯგუფს, იმაზეც იქნება დამოკიდებული, თუ როგორ გადაწყვეტენ საზოგადოებები მის დანერგვასა და სარგებლის განაწილებას. ინტელექტის ეპოქის სარგებელი ფართოდ რომ განაწილდეს, პოლიტიკური პასუხი თავად ტექნოლოგიური ცვლილების მასშტაბის შესაბამისი უნდა იყოს — ეს კი არსებული პოლიტიკის მხოლოდ შესწორების ნაცვლად ახალი მიდგომების შემუშავებას მოითხოვს.

ეს გადაწყვეტილებები მხოლოდ ტექნოლოგიურმა კომპანიებმა არ უნდა მიიღონ. დემოკრატიულ საზოგადოებებში ისინი დემოკრატიული ინსტიტუტებისა და საჯარო დებატების გზით უნდა ჩამოყალიბდეს. დამოუკიდებელ კვლევით და პოლიტიკის ორგანიზაციებს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი როლი ეკისრებათ: მათ შეუძლიათ ახალი მიდგომების შემუშავება და გამოცდა, დაშვებების — მათ შორის, ჩვენის — ეჭვქვეშ დაყენება და ისეთი იდეების ლაბორატორიებად ქცევა, რომელთა მორგებასაც მთავრობები საკუთარ თემებსა და გარემოებებზე შეძლებენ.

ამ ახალი გრანტების მეშვეობით მკვლევრები და პრაქტიკოსები ზოგად იდეებს კონკრეტულ სამუშაოდ გარდაქმნიან და შეისწავლიან, რამ შეიძლება იმუშაოს, რა დაჯდება და როგორ შეიძლება მიდგომების პასუხისმგებლიანად დანერგვა. ჩვენს მოწვევას საპროექტო წინადადებების წარდგენის შესახებ 400-ზე მეტი ადამიანი და ორგანიზაცია გამოეხმაურა. განმცხადებლებმა განსაზღვრეს იდეა და შემოგვთავაზეს პროექტები, რომლებსაც საზოგადოებრივი ცნობიერებისა და პოლიტიკის შემუშავებაში მნიშვნელოვანი წვლილის შეტანა შეეძლო. OpenAI შერჩეულ პროექტებს ჯამში 1 მილიონი აშშ დოლარის დაფინანსებას და API-ს 1 მილიონ აშშ დოლარამდე ღირებულების კრედიტებს გამოუყოფს.

პროექტები მოიცავს შეერთებულ შტატებს, ევროკავშირს, ბრაზილიას, სინგაპურსა და სამხრეთ კორეას და ორ ფართო საკითხს ეხება: როგორ შეუძლია ხელოვნურ ინტელექტს ეკონომიკური შესაძლებლობების გაფართოება და როგორ შეუძლიათ საზოგადოებებს შესაძლებლობების ზრდის ფონზე მდგრადობის გაძლიერება. ზოგი პროექტი კვლევებსა და პოლიტიკის მოდელებს შექმნის, სხვები კი — პროტოტიპებს, მონაცემთა ნაკრებებსა და ჩარჩოებს, რომელთა პრაქტიკაში გამოცდაც იქნება შესაძლებელი. შერჩეული პროექტების მოკლე აღწერები მოცემულია ქვემოთ.

American Enterprise Institute: AEI-Urban-ის ორპარტიული კომისია ხელოვნური ინტელექტისა და ამერიკული სამუშაო ძალის მომავლის საკითხებზე. AEI-Urban-ის ორპარტიული კომისია შეიმუშავებს დასაქმებასა და უნარებზე ხელოვნური ინტელექტის დაბალი, საშუალო და მაღალი დონის გავლენის სცენარებს და ცვლილებების დაკვირვებად მაჩვენებლებს პოლიტიკის სამოქმედო გეგმებს დაუკავშირებს.

Centre for European Policy Studies — ხელოვნური ინტელექტის დივიდენდის განაწილება. CEPS შეისწავლის, როგორ ნაწილდება ხელოვნური ინტელექტით განპირობებული პროდუქტიულობის ზრდა ევროპის მუშაკებს, კომპანიებს, სექტორებს, რეგიონებსა და ქვეყნებს შორის, და ევროკავშირის შედეგებს შეერთებული შტატებისას შეადარებს. არსებული ემპირიული მტკიცებულებების შეჯერებაზე დაყრდნობით პროექტი შეიმუშავებს ინოვაციურ პოლიტიკურ პრინციპებს ევროპული სოციალური ინვესტირების განახლებული მოდელისა და ადაპტირებადი სოციალური დაცვის სისტემებისთვის, რათა ხელოვნური ინტელექტით განპირობებული კეთილდღეობა ფართოდ განაწილდეს. პროექტის შედეგები იქნება პოლიტიკის კვლევა, ვიზუალიზაციები და დაინტერესებულ მხარეებთან შედეგების დადასტურების სამუშაო შეხვედრა.

European Centre for International Political Economy: შრომიდან პროდუქტიული აქტივების ფლობამდე. ECIPE შეისწავლის, როგორ შეიძლება ხელოვნურ ინტელექტსა და პროდუქტიულ აქტივებზე საკუთრების ფართო ხელმისაწვდომობა დაეხმაროს ადამიანებს ეკონომიკურ მონაწილეობაში ტექნოლოგიის შესაძლებლობების ზრდასთან ერთად. პროექტი შეიმუშავებს „ხელოვნურ ინტელექტზე უფლების“ პრაქტიკულ ჩარჩოს და შეადარებს მოდელებს, მათ შორის, თანამშრომელთა საკუთრებას, მოქალაქეთა ინვესტირებას, საპენსიო სქემებზე დაფუძნებულ საკუთრებას, საზოგადოებრივი კეთილდღეობის ფონდებსა და ინტელექტუალური საკუთრებიდან სარგებლის მიღებაში მონაწილეობას. ის მოამზადებს საბოლოო ანგარიშს, მოკლე ანალიტიკურ მასალებსა და საჯარო ვებინარს.

Abundance Institute: ენერგიის სიუხვე — შტატების მიხედვით. Abundance Institute შეადარებს, როგორ შეუძლიათ აშშ-ის შტატებს მონაცემთა ცენტრების მოთხოვნის საპასუხოდ ენერგიის წარმოებისა და გადაცემის გაფართოება და, ამავე დროს, ადგილობრივი მოსახლეობისთვის გაზომვადი სარგებლის შექმნა. ის შეიმუშავებს შტატების პოლიტიკის ჩარჩოს, ისტორიულ ანალიზსა და საჯარო Data Center Atlas-ის პოლიტიკის ფენას.

Progressive Policy Institute: ადამიანზე მიბმული შეღავათები ინფორმაციის ეპოქაში. PPI შეიმუშავებს ადამიანზე მიბმული შეღავათების სისტემას, რომელიც სამუშაოს სხვადასხვა ფორმის პირობებში მოიცავს პენსიას, ჯანმრთელობას, შვებულებას, განათლებას, პროფესიულ მომზადებასა და შრომისუუნარობას. ის შექმნის „საარსებო შემოსავლის დაზღვევის“ პროტოტიპს, რომელიც პროფესიაში მასშტაბური ცვლილებების შემთხვევაში ამოქმედდება, შემდეგ კი განსაზღვრავს მოდელის დასანერგად საჭირო საკანონმდებლო და ტექნიკურ ცვლილებებს.

Tax Foundation: საგადასახადო პოლიტიკა ხელოვნური ინტელექტის ეპოქაში. Tax Foundation შეისწავლის, როგორ შეიძლება შეცვალოს ხელოვნური ინტელექტის დანერგვამ შრომით შემოსავალს, კორპორაციულ მოგებას, კაპიტალის ნამატსა და საჯარო შემოსავლების სხვა წყაროებს შორის თანაფარდობა. საბოლოო თეთრ წიგნში, რომელსაც რაოდენობრივი ანალიზი გაამყარებს, დაბეგვრის ვარიანტები შეფასდება ნეიტრალურობის, სიმარტივის, გამჭვირვალობის, სტაბილურობისა და ეკონომიკური ეფექტიანობის მიხედვით, ინოვაციების, დანერგვის, კონკურენციის, კონკურენტუნარიანობისა და ფისკალური მდგრადობის მკაფიო გათვალისწინებით.

Windfall Trust: ეროვნული სამუშაო ჯგუფები ხელოვნური ინტელექტის ეკონომიკური პოლიტიკისთვის. Windfall Trust გააფართოებს სამუშაო ჯგუფების ქსელს შეერთებულ შტატებში, გაერთიანებულ სამეფოში, კანადაში, ევროკავშირსა და ლათინურ ამერიკაში, რათა ხელოვნური ინტელექტის სხვადასხვა სცენარის პირობებში შეისწავლოს ფისკალური, შრომის ბაზრის, სოციალური კეთილდღეობისა და კონკურენტუნარიანობის საკითხები. ის ასევე შექმნის საერთაშორისო სამუშაო ჯგუფს, რომელიც მთლიანად საერთაშორისო ეკონომიკურ მზადყოფნასა და კოორდინაციაზე იქნება ორიენტირებული. სამუშაო ჯგუფები დააკავშირებენ ეკონომისტებს, პოლიტიკის ექსპერტებს, საზოგადოებრივი აზრის მკვლევრებსა და რეგიონულ პარტნიორებს, ხოლო Windfall Trust ძირითადი დასკვნების საჯარო შეჯამებებს მოამზადებს.

Instituto de Matemática Pura e Aplicada: მდგრადი კვლევების განვითარება ინტელექტის ეპოქაში. IMPA შეისწავლის, რა სჭირდებათ კვლევით დაწესებულებებს ხელოვნურ ინტელექტზე წვდომის მნიშვნელოვან სამეცნიერო პროგრესად გარდასაქმნელად, მათ შორის საინჟინრო მხარდაჭერა, სწავლება, მმართველობა, გამოთვლითი რესურსები და ადგილობრივი ინფრასტრუქტურა. ბრაზილიელ მათემატიკოსებთან თანამშრომლობით ის შექმნის სხვა გარემოშიც გამოსაყენებელ შეფასებისა და ხარჯების ჩარჩოს, მათემატიკაში ხელოვნური ინტელექტის სანდო გამოყენების პრაქტიკულ სახელმძღვანელოსა და საჯარო ანგარიშს, რომელიც შეაფასებს „ხელოვნურ ინტელექტზე უფლების“ იდეასა და განაწილებულ სამეცნიერო აღმოჩენებს.

Hospital das Clínicas da Faculdade de Medicina da Universidade de São Paulo: ადამიანზე ორიენტირებული ხელოვნური ინტელექტის კლინიკური ინფრასტრუქტურა საჯარო საავადმყოფოებისთვის. HCFMUSP დანერგვამდე კონტროლირებულად შეაფასებს ხელოვნური ინტელექტით აღჭურვილი კლინიკური საინფორმაციო ინფრასტრუქტურის პროტოტიპს, რომელიც ბრაზილიის ჯანდაცვის ერთიან სისტემაში, SUS-ში, კლინიკური ინფორმაციის ორგანიზებისთვისაა შექმნილი. მხოლოდ სინთეზური ან სათანადოდ დეპერსონალიზებული მონაცემების გამოყენებით პროექტი შეაფასებს, შეუძლია თუ არა ადამიანზე ორიენტირებულ კლინიკურ ხელოვნურ ინტელექტს შეამციროს ფრაგმენტული ჩანაწერების გადახედვის საჭიროება, გააუმჯობესოს კლინიცისტების სამუშაო პროცესები, ხელი შეუწყოს მტკიცებულებებზე დაფუძნებულ მკურნალობასა და რისკების კლასიფიკაციას, ასევე დაეხმაროს პაციენტებს ჯანდაცვის სერვისებში ორიენტირებაში, რეცეპტების განახლების პროცესის მართვასა და იმ საგანგაშო სიმპტომების ამოცნობაში, რომლებიც კლინიცისტის შეფასებას მოითხოვს — ამასთან, შენარჩუნდება ექიმის პროფესიული განსჯა და ადამიანის ზედამხედველობა.

Institute for Security and Technology: უკონტროლო RSI-ის ოპერაციული ჩარჩო — შეფასება, კოორდინაცია და რეაგირება. IST შექმნის შეფასებისა და კოორდინაციის ჩარჩოს რეკურსიულად თვითგაუმჯობესებადი (RSI) ხელოვნური ინტელექტის სისტემებისთვის. პროექტი შეიმუშავებს ტექნიკურად დასაბუთებულ განმარტებებს, უკონტროლო თვითმოდიფიკაციის დაკვირვებად მაჩვენებლებს, სხვადასხვა ლაბორატორიას შორის კომუნიკაციისთვის განკუთვნილ ინციდენტთა ტაქსონომიებსა და ესკალაციის კრიტერიუმებს, რომლებიც ტექნიკურ სიგნალებს კოორდინირებული რეაგირების გადაწყვეტილებებს დაუკავშირებს. შედეგები მოიცავს ინციდენტების კლასიფიკაციის სქემას, ინდუსტრიასა და მთავრობას შორის კოორდინაციის ესკალაციის გზებსა და საჯარო მოკლე მიმოხილვას ხელმძღვანელებისთვის.

Nuclear Threat Initiative: AIxBio-ს რისკების შესახებ ინფორმაციის საზღვრებს მიღმა გაზიარების მოდელის შექმნა. NTI | bio შეამოწმებს ხელოვნური ინტელექტის შესაძლებლობების, რისკებისა და შემარბილებელი ზომების უსაფრთხოდ საერთაშორისო გაზიარების სამართლებრივ მიზანშეწონილობას. შემდეგ NTI | bio შექმნის ინფორმაციის გაზიარების საბაზისო არქიტექტურას, რათა გააძლიეროს AIxBio-ს საერთაშორისო უსაფრთხოება და დაცულობა.

Council on Strategic Risks: ადამიანებთან ერთად უფრო უსაფრთხოდ — მოწინავე ხელოვნური ინტელექტის უსაფრთხოების მოდული და ლაბორატორიული პრაქტიკა ეროვნული უსაფრთხოების სპეციალისტებისთვის. CSR-ის Converging Risks Lab შეისწავლის, როგორ შეუძლიათ ეროვნული უსაფრთხოების სპეციალისტებს მოწინავე ხელოვნური ინტელექტის უსაფრთხოებისა და მმართველობის სფეროში ინსტიტუციური შესაძლებლობების განვითარება. სასტიპენდიო პროგრამის ფარგლებში სწავლებისა და მოწინავე ხელოვნური ინტელექტის ლაბორატორიებსა და უსაფრთხოების მკვლევრებთან თანამშრომლობის გზით პროექტი მოამზადებს საჯარო ანალიზს ზედამხედველობისა და ადამიანის არსებითი კონტროლის შენარჩუნების შესახებ, ხელოვნური ინტელექტის შესაძლებლობების ზრდის კვალდაკვალ.

Nanyang Technological University: კონფიდენციალურობის დამცავი LLM აგენტები სახელმწიფო პოლიტიკის აუდიტირებადი სიმულაციისთვის. NTU შექმნის და შეაფასებს ხელოვნური ინტელექტის აგენტების ჩარჩოს, რომელიც ინდივიდუალურ ფინანსურ ტრანზაქციათა მონაცემებს კონფიდენციალურობის დამცავ ქცევით პროფილებად გარდაქმნის, რათა დანერგვამდე მოხდეს ოჯახების რეაქციის სიმულაცია სახელმწიფო ტრანსფერებსა და სამრეწველო პოლიტიკაზე. სიმულაციების სიზუსტე შემოწმდება წინა პოლიტიკაზე დაკვირვებული რეაქციებისა და დამკვიდრებული სტატისტიკური ნიშნულების მიხედვით. პროექტის შედეგები იქნება პროტოტიპი, კონფიდენციალურობის დამცავი პროფილის სქემა, აუდიტირებადი ანგარიშები, რომლებიც განმარტავს თითოეული პროგნოზის საფუძველსა და პოლიტიკის დიზაინის ცვლილებების მოსალოდნელ გავლენას მასზე, ასევე სახელმწიფო უწყებების მიერ პასუხისმგებლიანი გამოყენების დამცავი მექანიზმები.

Yonsei University: ხელოვნური ინტელექტით გაძლიერებული დემოკრატიული ანგარიშვალდებულება. Yonsei University შეამოწმებს, შეუძლია თუ არა გამჭვირვალე, ადამიანის მიერ დადასტურებულ ხელოვნური ინტელექტის მეთოდებს სამხრეთ კორეის ეროვნულ ასამბლეაში ზედამხედველობის ხარისხის შეფასებაში დახმარება. საწყის ეტაპზე მომზადდება ანალიტიკური ანგარიში, საპილოტე მონაცემთა ნაკრები და კოდირების სახელმძღვანელო, რომლებიც შეისწავლის მტკიცებულებების გამოყენებას, პოლარიზაციასა და საკანონმდებლო ზედამხედველობის ხარისხს.

პროექტები ექვს თვეს გაგრძელდება, შედეგები კი 2027 წელს გამოქვეყნდება.

ნაშრომში „სამრეწველო პოლიტიკა ინტელექტის ეპოქისთვის“ ვამტკიცებდით, რომ მთავრობები მზად უნდა იყვნენ პოლიტიკის ყველა ინსტრუმენტის გამოსაყენებლად — კვლევების დაფინანსებითა და სამუშაო ძალის განვითარებით დაწყებული, ბაზრის ფორმირების ინსტრუმენტებითა და მიზნობრივი რეგულირებით დასრულებული — რათა საზოგადოებებს ამ მასშტაბის ტექნოლოგიური გარდაქმნის მართვაში დაეხმარონ. თუმცა ყველა პასუხი არცერთ კომპანიასა თუ მთავრობას არ აქვს.

ამ გრანტების მიზანია, გაფართოვდეს ამ პასუხების მაძიებელთა წრე: მხარდაჭერა გაეწიოს დამოუკიდებელ ინსტიტუტებს მთელ მსოფლიოში, რათა მათ გამოცადონ ახალი იდეები, შექმნან მტკიცებულებათა ბაზა და დაეხმარონ დემოკრატიულ საზოგადოებებს, გადაწყვიტონ, როგორ შეუძლია ხელოვნურ ინტელექტს შესაძლებლობების გაფართოება და მდგრადობის გაძლიერება. ეს პროექტები მხოლოდ დასაწყისია და ვიმედოვნებთ, რომ მათი შედეგები ხელს შეუწყობს ბევრად უფრო ფართო საჯარო დებატებს ინტელექტის ეპოქისთვის საჭირო პოლიტიკის შესახებ.