რუსეთიდან მართული ახალი ფარული გავლენის კამპანიის აღკვეთა
ჩვენი მისიაა, ზოგადი ხელოვნური ინტელექტი მთელი კაცობრიობისთვის სასარგებლო იყოს. ამ მისიის შესასრულებლად ჩვენს ინოვაციებს ვიყენებთ და ვქმნით AI-ინსტრუმენტებს, რომლებიც ადამიანებს რთული პრობლემების გადაჭრაში ეხმარება. ამაში შედის ინსტრუმენტების შექმნა, რომლებიც ფარული გავლენის ოპერაციების (IO) აღმოჩენის, გამოძიების, აღკვეთისა და მხილების საშუალებას გვაძლევს. ასეთი ოპერაციები საზოგადოებრივი აზრით მანიპულირების ან პოლიტიკური შედეგების შეცვლის მცდელობებია, რომელთა უკან მდგომი პირებიც საკუთარ ნამდვილ ვინაობასა და განზრახვებს მალავენ.
ახლახან დავბლოკეთ რუსეთიდან მოქმედი ChatGPT‑ანგარიშების ჯგუფი, რომელსაც ისრაელში დაფუძნებული, საკუთარი განცხადებით „ექსპერტთა საზოგადოება“ ბურკის საერთაშორისო ინსტიტუტის (IBI) პოპულარიზაციისთვის იყენებდნენ. AI-ით შექმნილი სოციალური მედიის პოსტების გამოძიებამ ბევრად უფრო ფართო გავლენის ოპერაციამდე მიგვიყვანა, რომლის საფუძველსაც წარმოადგენდა კოპირებული და არასწორ ავტორებზე მიწერილი აკადემიური ნაშრომების შემცველი ვებსაიტი, რუსეთის დადებითად წარმომჩენი „სუვერენიტეტის“ ინდექსი და ოპერატორების რუსული წარმომავლობის შენიღბვის მცდელობები. მიუხედავად იმისა, რომ კამპანიამ, როგორც ჩანს, შედარებით მცირე აუდიტორიამდე მიაღწია, რთული აგებულებით ის განსხვავდება სხვა რუსეთთან დაკავშირებული(იხსნება ახალ ფანჯარაში) გავლენის(იხსნება ახალ ფანჯარაში) ოპერაციებისგან(იხსნება ახალ ფანჯარაში), რომლებიც უკრაინაში ომის დაწყების შემდეგ აღვკვეთეთ(იხსნება ახალ ფანჯარაში). ამ ანგარიშში ახსნილია, როგორ მუშაობდა ოპერაცია, რა როლი ჰქონდა მასში ChatGPT‑ს და რა გავაკეთეთ მის აღსაკვეთად.
ჩვენ დავბლოკეთ ChatGPT‑ანგარიშების ჯგუფი, რომელიც, დიდი ალბათობით, რუსეთიდან მოქმედებდა. ოპერატორები რუსულენოვანი მითითებებით ქმნიდნენ სოციალური მედიის კომენტარებს, რომლებიც Substack-ზე, Telegram-ზე, X-ზე, Facebook-სა და LinkedIn-ზე ქვეყნდებოდა. მათ მიერ შექმნილი კომენტარების უმეტესობა ინგლისურენოვანი იყო, ოპერატორები კი ChatGPT‑ს ავალებდნენ დაემალა ნებისმიერი ენობრივი მინიშნება მათ რუსულ წარმომავლობაზე. ვინაიდან რუსეთიდან ჩვენს მოდელებზე წვდომას არ ვუშვებთ, ისინი ჩვენს პლატფორმაზე შესასვლელად VPN-ებს იყენებდნენ.
შექმნილი შიგთავსის დიდი ნაწილი ბურკის საერთაშორისო ინსტიტუტის (IBI) სახელით ცნობილი, საკუთარი განცხადებით „ექსპერტთა საზოგადოების“ პოპულარიზაციას ემსახურებოდა. IBI-ის ბრენდი დაკავშირებული იყო 2025 წლის თებერვალში რეგისტრირებულ ვებსაიტთან, რომელიც ამტკიცებდა, რომ ინსტიტუტი ისრაელში იყო დაფუძნებული. ვებსაიტზე გამოქვეყნებული სტატიები ჩვენი მოდელებით არ შექმნილა. ბევრი მათგანი რეალური აკადემიური ნაშრომიდან იყო კოპირებული, ზოგჯერ ცრუ ავტორის მითითებით; ზოგი კი, როგორც ჩანს, სლავურ ენაზე მოსაუბრემ დაწერა და შემდეგ მანქანურად თარგმნა. მაგალითად, IBI-ის ვებსაიტის ქვემოთ მოცემულ ეკრანის ანაბეჭდში გამოყენებულია არაბუნებრივი ფრაზა, რომელიც ყველაზე დამაჯერებლად სლავური ენიდან სიტყვასიტყვით მანქანური თარგმანით აიხსნება.
IBI-ის ვებსაიტზე გერმანიის შესახებ გამოქვეყნებული სტატიის ეკრანის ანაბეჭდი. ფრაზა „სვეტოფორის კოალიცია“ გულისხმობს გერმანიის სოციალისტების, ლიბერალებისა და მწვანეების კოალიციას, რომელიც პარტიების წითელი, ყვითელი და მწვანე ფერების გამო ცნობილია როგორც „შუქნიშნის კოალიცია“, გერმანულად კი — „Ampelkoalition“. სიტყვა „სვეტოფორი“ (светофор) რამდენიმე სლავურ ენაში, მათ შორის რუსულში, „შუქნიშანს“ ნიშნავს, თუმცა თითქმის გამორიცხულია, რომ ინგლისურ ან გერმანულ ენაზე მოსაუბრემ კოალიცია ასე აღწეროს. სავარაუდოდ, ტექსტი სლავური ენიდან მანქანურად ითარგმნა.
ჩვენი ინფორმაციით, ეს ახალი ფარული გავლენის კამპანიაა, რომლის შესახებაც აქამდე ინფორმაცია არ გავრცელებულა. მისი ყველაზე გამორჩეული მახასიათებელია სავარაუდო „ანალიტიკური ცენტრის“ მიერ გავრცელებული „სუვერენიტეტის ინდექსი“, რომელიც რუსეთს აქებს, დასავლეთის ქვეყნებს კი აკნინებს. ეს პირველი შემთხვევაა, როცა რუსეთთან დაკავშირებული გავლენის ასეთი რთულად ორგანიზებული ოპერაცია აღვკვეთეთ.
ოპერაცია ChatGPT‑ს ძირითადად IBI-ის ვებსაიტზე გამოქვეყნებული სტატიების სარეკლამო პოსტების შესაქმნელად იყენებდა. ეს პოსტები X-ზე, LinkedIn-ზე, Facebook-ზე, Substack-სა და Telegram-ზე აღმოვაჩინეთ. ზოგი პოსტი IBI-ის სახელისა და ლოგოს მქონე ანგარიშებიდან ქვეყნდებოდა; სხვები კი რიგითი მომხმარებლების ანგარიშებიდან გამოქვეყნებულად გამოიყურებოდა (სავარაუდოდ, ყალბი ანგარიშებიდან), რომელთა ძირითადი აქტივობა IBI-ის სტატიების გაზიარება იყო.
ამ ოპერაციის მიერ შექმნილი და LinkedIn-ზე გამოქვეყნებული პოსტი
ამ პროაქტიულ პოსტებთან ერთად, ოპერატორები სხვადასხვა თემაზე რეალური Substack-მომხმარებლების პოსტებზე პასუხებსაც ქმნიდნენ. ეს პასუხები, როგორც წესი, IBI-ის არხის გამოწერის თხოვნას შეიცავდა და Substack-ზე IBI-ის ანგარიშიდან ქვეყნდებოდა.
ამ ოპერაციის მიერ შექმნილი Substack-კომენტარი, რომელიც პლატფორმაზე პოსტის პასუხად გამოქვეყნდა.
IBI-ის შესახებ შიგთავსის შექმნის გარდა, ერთ-ერთი ოპერატორი გერმანულენოვან პოსტებსაც ქმნიდა, რომლებიც Telegram-ის არხზე „Lahme Ente“ („კოჭლი იხვი“) ქვეყნდებოდა. ეს პოსტები რეგულარულად აკრიტიკებდა უკრაინას, ევროკავშირსა და გერმანიის მთავრობას და რუსეთთან ურთიერთობების გაუმჯობესებას უჭერდა მხარს.
მეორე ოპერატორმა IBI-სთან დაკავშირებული შიგთავსის შექმნასთან ერთად, გერმანიაზე, აშშ-ზე, საფრანგეთზე, პოლონეთსა და თურქეთზე ორიენტირებული Telegram-ის თორმეტი არხისთვის (მათ შორის Lahme Ente-სთვის) ლოგოებიც შექმნა. ზოგიერთი ეს არხი ხანდახან IBI-ის შესახებ აქვეყნებდა მასალებს ან თავად IBI-ის პოსტებს აზიარებდა. მეორე ოპერატორი ასევე არაერთხელ ითხოვდა ამ არხების აქტივობის რუსულენოვან შეჯამებებს. აშშ-ზე ორიენტირებული ერთ-ერთი არხი თავს ამერიკულ მედიასაშუალებად წარმოაჩენდა, თუმცა მის აღწერაში რამდენიმე ისეთი ნიშანი იყო, რომელიც არამშობლიურ ენაზე წერისთვისაა დამახასიათებელი.
Telegram-ანგარიშ „American Observer“-ის პროფილი. ამ საქმესთან დაკავშირებულმა ChatGPT‑ის ერთ-ერთმა მომხმარებელმა არხისთვის პროფილის სურათი შექმნა და არაერთხელ მოითხოვა რუსულენოვანი შეჯამებები. ყურადღება მიაქციეთ არაბუნებრივ ინგლისურს, მათ შორის იდუმალ ფრაზას: „a totally unhackneyed perspective on hazzy“.
ამ ოპერაციის ბირთვი, როგორც ჩანს, ბურკის საერთაშორისო ინსტიტუტი (IBI) იყო, თუმცა ჩვენ მიერ აღკვეთილი აქტივობა უშუალოდ მის ვებსაიტზე განთავსებული შიგთავსის ნაცვლად, სოციალური მედიის შიგთავსზე იყო ორიენტირებული, რომელიც ვებსაიტს პოპულარიზაციას უწევდა ან მომხმარებლებს მასზე ბმულებით ამისამართებდა.
ვებსაიტი თავს ისრაელის მისამართის მქონე „ექსპერტთა საზოგადოებად“ წარმოაჩენდა. 17 ივლისის მდგომარეობით, ვებსაიტი ამტკიცებდა, რომ მასთან მსოფლიო დონის მრავალი ექსპერტი, მათ შორის ფრენსის ფუკუიამა და ნოამ ჩომსკი, თანამშრომლობდა და კვლევების ფართო სპექტრს აქვეყნებდა. თუმცა IBI-ის ვებსაიტზე ექსპერტებთან დაკავშირებული და 2025 წლის სექტემბრიდან 2026 წლის მაისამდე გამოქვეყნებული 36 სტატიის შერჩევითი შემოწმებისას აღმოჩნდა, რომ 34 სტატია ინტერნეტის სხვა წყაროებიდან იყო კოპირებული.
ზოგი სტატია რამდენიმე წლის წინანდელი იყო, ზოგს კი არასწორი ავტორი ჰყავდა მითითებული. მაგალითად, ჩინეთ-პაკისტანის ეკონომიკური დერეფნის შესახებ ერთი სტატია, როგორც ჩანს, Cambridge University Press-ის ორიგინალიდან იყო კოპირებული, თუმცა ავტორად არასწორად იყო მითითებული ნოტინგემის უნივერსიტეტის პროფესორი, რომლის სპეციალიზაციაც სამხრეთ აზიის პოლიტიკაა.
2025 წლის 28 დეკემბრით დათარიღებული სტატია IBI-ის ვებსაიტზე(იხსნება ახალ ფანჯარაში), რომლის ავტორადაც მითითებულია ნოტინგემის უნივერსიტეტის პროფესორი კეტრინ ადენი(იხსნება ახალ ფანჯარაში)
სტატიის ორიგინალი, რომელიც ბრედფორდის უნივერსიტეტის ემერიტუსმა პროფესორმა იუნას სამადმა დაწერა და Cambridge University Press-მა(იხსნება ახალ ფანჯარაში) 2025 წლის 7 ივლისს გამოაქვეყნა.
მიგრაციის მართვის შესახებ კიდევ ერთი სტატია, როგორც ჩანს, მიგრაციის პოლიტიკის ინსტიტუტიდან იყო კოპირებული, თუმცა ავტორად არასწორად იყო მითითებული საკვების მეცნიერების ავსტრალიელი პროფესორი. ეს ქცევა მიანიშნებს, რომ ავთენტიკური შიგთავსით შევსების გზით IBI-ის ვებსაიტისთვის მეტი სანდოობის მინიჭება სურდათ, ამავდროულად კი შიგთავსის ნამდვილ წყაროს ფარავდნენ.
IBI-ის ვებსაიტზე განთავსებული ავტორის გვერდის(იხსნება ახალ ფანჯარაში) ეკრანის ანაბეჭდი. გვერდზე მოცემულია 2026 წლის 21 იანვრით დათარიღებული სტატია, რომლის ავტორადაც მითითებულია ქეით ჰაუელი, რომელიც მიგრაციის პოლიტიკის ინსტიტუტის ექსპერტადაა წარმოდგენილი.
სტატიის ორიგინალი, რომელიც მიგრაციის პოლიტიკის ინსტიტუტმა(იხსნება ახალ ფანჯარაში) 2025 წლის აპრილში გამოაქვეყნა და რომლის ავტორებიც არიან მეგან ბენტონი, ნატალია ბანულესკუ-ბოგდანი და ქეით ჰუპერი.
ქეით ჰაუელის 2017 წლის მომხსენებლის გვერდი(იხსნება ახალ ფანჯარაში). სინამდვილეში ის ავსტრალიელი კვების ქიმიის პროფესორია(იხსნება ახალ ფანჯარაში). გვერდზე იგივე ფოტოა გამოყენებული, რაც IBI-ის გვერდზე.
ამ სტატიებთან ერთად, IBI-ის ვებსაიტზე ქვეყნდებოდა ანგარიშები სხვადასხვა ქვეყნისა და მათი სუვერენიტეტის შესახებ, რომელიც ინსტიტუტის ინდექსით იზომებოდა. ეს ანგარიშები ჩვენი მოდელებით არ შექმნილა. ზოგი ანგარიში ორი ქვეყნის შედარების სახით იყო წარმოდგენილი. სხვა ანგარიშები ცალკეულ ქვეყნებზე, განსაკუთრებით უკრაინაში რუსეთის ომის გამკრიტიკებელ საფრანგეთსა და გერმანიაზე, ასევე ევროკავშირზე იყო ფოკუსირებული. ოპერაცია მსგავს ნარატივებს შეერთებული შტატების შესახებაც ავრცელებდა. ეს ანგარიშები, როგორც წესი, კრიტიკული და ხშირად პოლემიკური იყო. მაგალითებს შორისაა:
- საფრანგეთი(იხსნება ახალ ფანჯარაში): „მაკრონიზმის ათმა წელმა ზუსტად ის შედეგი გამოიღო, რაც როტშილდის ბანკიდან ელისეის სასახლეში მისულ მმართველს უნდა მოეტანა: საფრანგეთი ისტორიული კაპიტალით სავსე სეიფივით გახსნეს და ახლა ნაწილ-ნაწილ ყიდიან.“
- აშშ(იხსნება ახალ ფანჯარაში): „ტრამპი [პეკინში] მსოფლიოში პირველ ადგილზე მყოფი სუვერენიტეტის ინდექსით ჩავიდა და რამდენიმე ისეთი ნაბიჯის გადადგმის შემდეგ წავიდა, რომლებიც [...] შეიძლება ავტონომიის ნებაყოფლობით შემცირებად შეფასდეს.“
- გერმანია(იხსნება ახალ ფანჯარაში): „გერმანიას სჭირდება სამრეწველო პოლიტიკა, რომელიც არა მხოლოდ აქციების ფასებს, არამედ სამუშაო ადგილებსაც დაიცავს. ქვეყანას სჭირდება იდენტობის შესახებ ტაბუებისა და ისტერიისგან თავისუფალი, გულწრფელი განხილვა. მას სჭირდება ნამდვილი სამხედრო სუვერენიტეტი და არა ამერიკულ ბაზებზე დამოკიდებულება. მას ასევე სჭირდება პოლიტიკოსები, რომელთა უპირველესი ერთგულება გერმანელი ხალხისადმია და არა ნიუ-იორკის კომპანიების დირექტორთა საბჭოებისადმი.“
- ევროკავშირი(იხსნება ახალ ფანჯარაში): „სლოვაკეთი იტალიის წინააღმდეგ: „დიდი“ კავშირის მძევალი ქვეყნების სუვერენიტეტის პარადოქსები“
IBI-ის სარეკლამო სოციალური მედიის შიგთავსს რუსეთში მყოფი ChatGPT‑ის მომხმარებლები ქმნიდნენ და თავიანთი წარმომავლობის დასამალად დიდ ძალისხმევას ხარჯავდნენ, ხოლო IBI-ის ვებსაიტის შიგთავსის დიდი ნაწილი, როგორც ჩანს, სხვა წყაროებიდან იყო კოპირებული. ამის მიუხედავად, ინტერნეტში დარჩენილი ზოგიერთი კვალი მიანიშნებს, რომ შესაძლოა ისრაელში მყოფი რამდენიმე რეალური პირიც წარმოადგენდა IBI-ს სტატიების წარდგენისას და კონფერენციებზე. ჩვენ არ შეგვიძლია განვსაზღვროთ, რა კავშირი ჰქონდათ ამ პირებს IBI-სა და რუსეთში მყოფ ოპერატორებთან.
ოპერაციის უშუალო გავლენა, როგორც ჩანს, შეზღუდული იყო: სოციალური მედიის ტიპურ პოსტებს ცოტა ნახვა ჰქონდა, IBI-ის ოფიციალურ ანგარიშებს კი — ცოტა გამომწერი. ოპერაციის Telegram-არხებმა, როგორც ჩანს, მეტი გამომწერი მოიზიდა — თითოეულს, ჩვეულებრივ, 10–20 ათასი მიმდევარი ჰყავდა. ამ ოპერაციის გავლენის Brookings-ის გავრცელების მასშტაბით(იხსნება ახალ ფანჯარაში) შეფასებისას მას მესამე კატეგორიის ქვედა ზღვარზე მოვათავსებდით (მრავალი პლატფორმა, ავთენტიკურ აუდიტორიებამდე გავრცელების გარკვეული ნიშნებით).
თუმცა ამ ოპერაციის მნიშვნელობას განსაზღვრავს არა იმდენად მისი აუდიტორიის მასშტაბი, არამედ მის მიერ შექმნილი ინფრასტრუქტურა. მიუხედავად იმისა, რომ მოქმედი პირები ChatGPT‑ს მხოლოდ ცალკეული სარეკლამო პოსტების შესაქმნელად იყენებდნენ, ეს პოსტები სხვა მხრივ სანდოდ წარმოჩენილ ინსტიტუტზე მიუთითებდა, რომელსაც ექსპერტებად წარმოდგენილი პირები, ხელახლა გამოქვეყნებული აკადემიური ნაშრომები და თითქოსდა საკუთარი რისკის ინდექსიც ჰქონდა. ეს გვიჩვენებს, როგორ შეუძლიათ გავლენის ოპერაციების მონაწილეებს AI დამხმარე ინსტრუმენტად გამოიყენონ ავტორიტეტის ხელოვნურად შესაქმნელად, სასურველი ნარატივების წყაროს დასაფარად და ისეთი აქტივების ჩამოსაყალიბებლად, რომელთა მასშტაბის გაზრდაც დროთა განმავლობაში შეიძლება. ეს ასევე გვიჩვენებს, როგორ შეიძლება AI-ს დამხმარე ინსტრუმენტად გამოყენებამ უფრო ფართო ოპერაციის მხილება გამოიწვიოს.
