ოპერაცია „თევზის საკვები“: რუსეთიდან მოქმედი შიგთავსის ფერმა

ეს შემთხვევის კვლევა თავდაპირველად გამოქვეყნდა OpenAI-ის 2026 წლის თებერვლის⁠(იხსნება ახალ ფანჯარაში) ანგარიშში, რომელიც ხელოვნური ინტელექტის საზიანო გამოყენების აღკვეთას ეხება.

ჩვენ ავკრძალეთ ChatGPT‑ის ანგარიშების ჯგუფი, რომლებიც Telegram-სა და X-ზე მოქმედ „Rybar“-ის („Рыбарь“, რუსულად „მეთევზე“) ქსელთან იყო დაკავშირებული. სავარაუდოდ, ანგარიშების ნაწილი მაინც რუსეთიდან იმართებოდა. ქსელი ქმნიდა შიგთავსს, რომელიც ინტერნეტში ქვეყნდებოდა — ზოგჯერ „Rybar“-ის სახელით მოქმედი ანგარიშებით, ზოგჯერ კი სოციალური მედიის ისეთი ანგარიშებით, რომლებსაც „Rybar“-თან კავშირი საჯაროდ არ ჰქონდათ გაცხადებული. ერთმა მომხმარებელმა ChatGPT‑ს ასევე სთხოვა, „Rybar“-ის სახელით შეედგინა აფრიკაში ფარული ჩარევის კამპანიების კომერციული გეგმები. იმის გათვალისწინებით, თუ როგორ იყენებდნენ მოქმედი პირები ChatGPT‑ს „Rybar“-ის ქსელისა და სხვა არხებისთვის შიგთავსის მისაწოდებლად, ამ ოპერაციას „თევზის საკვები“ ვუწოდეთ.

ამ ქსელში ჩვენ მიერ აღმოჩენილი ძირითადი საქმიანობა სოციალური მედიისთვის შიგთავსის შექმნა იყო. მომხმარებლები მოთხოვნებს, ჩვეულებრივ, რუსულად წერდნენ, თუმცა შიგთავსს სხვადასხვა ენაზე, განსაკუთრებით რუსულად, ინგლისურად და ესპანურად, ქმნიდნენ. ამ შიგთავსის ნაწილი შემდეგ ინტერნეტში „Rybar“-ის სახელით მოქმედი სოციალური მედიის ანგარიშებითა და „Rybar“-ის მთავარი ვებსაიტით ქვეყნდებოდა. ერთმა მომხმარებელმა „Rybar“-ის ბრენდის სარეკლამო ვიდეოები Sora-ს მეშვეობითაც შექმნა.

„Rybar“-ის სახელით მოქმედ ანგარიშებზე გამოსაქვეყნებელი შიგთავსის გარდა, ამ შემთხვევის მთავარი მომხმარებელი ინგლისურენოვანი კომენტარების ნაკრებებსაც ქმნიდა. ღია წყაროებზე დაფუძნებული საგამოძიებო მეთოდებით დავადგინეთ, რომ შექმნილი კომენტარებიდან ბევრი ზუსტად იმავე ფორმულირებით გამოქვეყნდა Rybar-ის Telegram-არხზე. ზედა მარჯვენა მხარეს — Rybar-ის ბრენდირებული ინგლისურენოვანი პოსტი X-ზე. ინტერნეტში X-ისა და Telegram-ის სხვადასხვა ანგარიშით, რომელთაგან არცერთს Rybar-თან კავშირი გაცხადებული არ ჰქონდა. ქვედა მარჯვენა მხარეს — ესპანურენოვანი ტექსტი და Rybar-ის ბრენდირებული ინფოგრაფიკა ესპანურენოვან... არსებითად, ChatGPT‑ის ენობრივი შიგთავსი ვებსაიტზე andaluciamorisca[.]org. ამ ანგარიშებისთვის შიგთავსის ფერმის ფუნქციას ასრულებდა. ჩვენ დამოუკიდებლად ვერ დავადასტურეთ, რა მექანიზმით აქვეყნებდნენ საბოლოოდ ეს ანგარიშები ინტერნეტში ხელოვნური ინტელექტის მიერ შექმნილ შიგთავსს. როგორც ჩანს, ისინი ზოგჯერ ისეთ შიგთავსსაც აქვეყნებდნენ, რომელიც ჩვენი მოდელებით არ იყო შექმნილი.

აღსანიშნავია, რომ სულ მცირე ერთ შემთხვევაში (რომელიც ქვემოთაა ნაჩვენები) საფრთხის სუბიექტმა ერთი მოთხოვნით შვიდი პოსტის ნაკრები შექმნა X-ისთვის. დავადგინეთ, რომ ექვსი მათგანი X-ის სხვადასხვა ანგარიშმა გამოაქვეყნა. X-ის სტატისტიკის თანახმად, ყველაზე პოპულარული პოსტი 150 000-ზე მეტჯერ ნახეს, ყველაზე ნაკლებად ნანახი კი — მხოლოდ 57-ჯერ. ანგარიშს, რომლის პოსტსაც ყველაზე მეტი ნახვა ჰქონდა, 2026 წლის 26 იანვრის მდგომარეობით 600 000-ზე მეტი გამომწერი ჰყავდა; ყველაზე ნაკლებად ნანახი პოსტის გამომქვეყნებელ ანგარიშს კი იმავე თარიღისთვის 827 გამომწერი ჰყავდა. ვინაიდან ყველა პოსტი ერთი მოთხოვნით, ერთ ნაკრებად შეიქმნა, მათი ნახვების რაოდენობა, სავარაუდოდ, უფრო მეტად თითოეული ანგარიშის გამომწერთა რაოდენობამ განსაზღვრა, ვიდრე შიგთავსის ხელოვნური ინტელექტით შექმნის ფაქტმა.

შიგთავსის შექმნასთან ერთად, ოპერაციის მთავარი ანგარიშის მომხმარებელმა ChatGPT‑ს სთხოვა, ინგლისურად ეთარგმნა იმ მომსახურებების სია, რომელთა შეთავაზებაც „Rybar“-ს უსახელო კლიენტებისთვის შეეძლო. მათ შორის იყო X-ისა და Telegram-ის ანგარიშების მართვა, აფრიკაზე ორიენტირებული ორენოვანი „საგამოძიებო ჟურნალისტიკის“ ვებსაიტი, ფასიანი პუბლიკაციები ფრანგულენოვან მედიაში და მასალის გამავრცელებელთა ქსელი. ცალკე მოთხოვნით მოდელს სთხოვეს, დაერედაქტირებინა წინადადება, რომელიც, როგორც ჩანდა, არჩევნებში ჩარევისთვის ადგილზე გაგზავნილ გუნდს ეხებოდა — სავარაუდოდ, აფრიკაში. ეს წინადადება ონლაინსაქმიანობასთან ერთად ადგილზე მოქმედებასაც მოიცავდა, მათ შორის ადგილობრივი აგენტების ქსელის შექმნასა და მასშტაბური ღონისძიებების ორგანიზებას. მესამე მოთხოვნაში განხილული იყო კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაზე ორიენტირებული საინფორმაციო კამპანია. შემდგომ მოთხოვნებში მომხმარებლები ბურუნდისა და კამერუნის საარჩევნო პროცესით ინტერესდებოდნენ და მადაგასკარში კამპანიის შესაძლო ვარიანტებს განიხილავდნენ, მათ შორის ადგილზე საპროტესტო გამოსვლების გამწვავების იდეას. საუბარი მნიშვნელოვან თანხებზე იყო: ყველაზე ამბიციური პროექტის სავარაუდო წლიური ბიუჯეტი 600 000 აშშ დოლარს აღწევდა.

იგივე მომხმარებელი ზოგჯერ ქმნიდა სარეკლამო მასალებს მედიასაშუალება „REST Media“-სთვის, რომელიც ღია წყაროების მკვლევრებმა Rybar-ს დაუკავშირეს⁠(იხსნება ახალ ფანჯარაში). ამ სარეკლამო მასალის ნაწილი ინტერნეტში ზემოთ აღწერილი Telegram-არხების იმავე ჯგუფმა გამოაქვეყნა. მაგალითად, აგვისტოში ამ შემთხვევის მთავარმა ChatGPT‑ის მომხმარებელმა შეიყვანა REST Media-ს სტატია, რომელშიც გერმანიას მოლდოვაში გავლენის ქსელის ჩამოყალიბებაში ადანაშაულებდნენ, და ჩვენს მოდელს სთხოვა, მის შესახებ კომენტარების ნაკრები შეექმნა. შემდეგ სამი კომენტარი Telegram-ზე სამმა სხვადასხვა არხმა გამოაქვეყნა და თითოეულმა მათგანმა REST-ის სტატიის ბმული დაურთო.

ამ ოპერაციის მიერ შექმნილი შიგთავსი წლების განმავლობაში მოქმედი რუსეთის ფარული გავლენის ოპერაციებისთვის დამახასიათებელი იყო. როგორც წესი, ის აქებდა რუსეთსა და მის მოკავშირეებს, მაგალითად ბელარუსს, აკრიტიკებდა უკრაინას და დასავლეთის ქვეყნებს უცხოეთში ჩარევაში ადანაშაულებდა.

Rybar-ის ქსელს სოციალურ მედიაში დიდი აუდიტორია ჰყავს: მხოლოდ მის მთავარ რუსულენოვან Telegram-არხს დაახლოებით 1,4 მილიონი გამომწერი ჰყავს. X-ისა და Telegram-ის ბევრ ანგარიშს, რომლებმაც ოპერაციის შიგთავსი გამოაქვეყნეს, ათიათასობით გამომწერი ჰყავდა. თუმცა არ დაგვიფიქსირებია, რომ მის შიგთავსს წამყვანი მედიასაშუალებები ავრცელებდნენ. ვერც აფრიკაში აღმოვაჩინეთ ადგილზე საქმიანობა, რომელიც კომერციულ შეთავაზებებში მოცემულ აღწერას შეესაბამებოდა.

გავლენის ოპერაციების ზემოქმედების Breakout Scale-ის⁠(იხსნება ახალ ფანჯარაში) მიხედვით, რომელიც მათ 1-დან (ყველაზე დაბალი) 6-მდე (ყველაზე მაღალი) აფასებს, სოციალურ მედიაში ფართო გავრცელების საფუძველზე ამ ოპერაციას მე-3 კატეგორიის ზედა ზღვარს მივაკუთვნებდით — მრავალ საზოგადოებას მრავალ პლატფორმაზე.