კამბოჯაში მოქმედი დანაშაულებრივი თაღლითური ოპერაციის აღკვეთა

წელს, რამდენიმე თვის წინ, აღვკვეთეთ კამბოჯაში მოქმედი თაღლითური ოპერაცია, რომელიც ChatGPT‑ს საინვესტიციო, რომანტიკული, აზარტული თამაშებისა და სამართალდამცავი უწყებების სახელით მოქმედების სქემებისთვის იყენებდა. ამ საქმიანობის გამოძიება WhatsApp-ის კოლეგებისგან მიღებული ინფორმაციის საფუძველზე დავიწყეთ, მოგვიანებით კი საფრთხის დამატებითი ნიშნები ინდუსტრიის პარტნიორებსა და შესაბამის უწყებებს გავუზიარეთ.

ეს ოპერაცია თანამედროვე თაღლითური ქსელების შესახებ მნიშვნელოვან რეალობას წარმოაჩენს: ორგანიზებული დანაშაულებრივი ჯგუფები იშვიათად შემოიფარგლებიან მხოლოდ ერთი ტიპის თაღლითობით. ამის ნაცვლად, ისინი ხელსაყრელი შემთხვევის მიხედვით იყენებენ ნებისმიერ ამბავს, პერსონასა თუ ტაქტიკას, რომელიც, მათი აზრით, მსხვერპლის მოსატყუებლად ყველაზე ეფექტური იქნება. გამოძიებებისას რეგულარულად ვხედავთ, როგორ გადადიან მოქმედი პირები თაღლითობის ერთი ტიპიდან მეორეზე ან ერთ ოპერაციაში რამდენიმე თაღლითურ მეთოდს აერთიანებენ.

ქსელის ზოგი მომხმარებელი ასევე ქმნიდა შიგთავსს, რომელიც ადამიანებით ვაჭრობასა და დანაშაულის იძულებით ჩადენასთან შესაძლო კავშირზე მიუთითებდა. ეს დაკვირვებები შეესაბამება ფართოდ გავრცელებულ საჯარო ინფორმაციასა⁠(იხსნება ახალ ფანჯარაში) და მასალებს⁠(იხსნება ახალ ფანჯარაში) სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში მოქმედი ორგანიზებული დანაშაულებრივი ჯგუფების შესახებ, რომლებიც ადამიანებს კანონიერი დასაქმების დაპირებით იბირებენ, შემდეგ კი ვალით კაბალასა და იძულების სისტემაში აქცევენ. მართალია, თითოეული მონაწილე პირის მდგომარეობას დამოუკიდებლად ვერ ვადგენთ, მაგრამ ეს საქმიანობა შეგვახსენებს, რომ თაღლითობის ჩამდენი ადამიანებიც შეიძლება თავად იყვნენ ექსპლუატაციის მსხვერპლნი.

ჩვენ დავბლოკეთ ChatGPT‑ის ანგარიშების კოორდინირებული ქსელი, რომელიც, დიდი ალბათობით, კამბოჯიდან იყო წარმოშობილი და სავარაუდოდ მოქმედებდა ქალაქ პოიპეტში ან მის შემოგარენში, ბანტეაი მეანჩეის პროვინციაში. საჯარო მასალებში⁠(იხსნება ახალ ფანჯარაში) ეს ქალაქი არაერთხელ⁠(იხსნება ახალ ფანჯარაში) დაუკავშირებიათ⁠(იხსნება ახალ ფანჯარაში) ონლაინთაღლითობის ცენტრებსა და ადამიანებით ვაჭრობის ოპერაციებთან.

ქსელი ჩვენს მოდელებს იყენებდა ყალბი ონლაინპერსონების შესაქმნელად და სამართავად, თაღლითობის სამიზნეებისთვის გაგზავნილი შეტყობინებების შესაქმნელად და სათარგმნად, თაღლითური სქემების სარეკლამო შიგთავსის მოსამზადებლად და ყოველდღიური საქმიანობის ხელშესაწყობად.

ჩვენ მიერ აღკვეთილი წინა⁠(იხსნება ახალ ფანჯარაში) თაღლითური ქსელების მსგავსად, მომხმარებელთა ნაწილი ChatGPT‑ს ადმინისტრაციული სამუშაოებისთვისაც იყენებდა, მათ შორის შიდა განცხადებების შესადგენად, თანამშრომლებს შორის შეტყობინებების სათარგმნად და ისეთი საკითხების დასაფიქსირებლად, რომლებიც, სავარაუდოდ, უკავშირდებოდა დაქირავებას, საიმიგრაციო სტატუსს, სამუშაო პირობებსა და თანამშრომელთა დისციპლინას.

ქსელი ერთდროულად რამდენიმე ტიპის თაღლითობას ახორციელებდა და ხშირად სხვადასხვა სქემის ელემენტებს აერთიანებდა. მაგალითად, ოპერატორები გაცნობის პლატფორმების ყალბ პერსონებს ნდობის მოსაპოვებლად იყენებდნენ, შემდეგ კი სამიზნეებს კრიპტოვალუტებსა და ოქროს სპოტ-ვაჭრობასთან დაკავშირებულ თაღლითურ საინვესტიციო შესაძლებლობებს სთავაზობდნენ. სხვა მომხმარებლები გამოგონილი ვინაობით სამიზნეებთან ხანგრძლივ რომანტიკულ საუბრებს მართავდნენ, თავს ონლაინაზარტული თამაშების პლატფორმების წარმომადგენლებად ასაღებდნენ და ყალბ ბონუსებსა და მოგებას სთავაზობდნენ, ან სამართალდამცავ უწყებებს განასახიერებდნენ და სამიზნეებს ეუბნებოდნენ, რომ მძიმე დანაშაულის ჩადენისთვის ჯარიმა უნდა გადაეხადათ.

მიუხედავად იმისა, რომ გამოყენებული ამბები განსხვავდებოდა, ქსელის მომხმარებლები მუდმივად ავლენდნენ მოტყუებაზე დაფუძნებული ქცევის ერთსა და იმავე ძირითად მოდელს. მაგალითად, ისინი ქმნიდნენ და მართავდნენ გაცნობის ყალბ პროფილებს, გამოგონილი საინვესტიციო ექსპერტებისა და სამართალდამცავების თაღლითურ პერსონებს. ისინი ასევე ქმნიდნენ ყალბი დოკუმენტების სურათებს, მათ შორის პასპორტებს, სამართლებრივ შეტყობინებებს, აქციების შეძენის დასტურებსა და აზარტული თამაშების პლატფორმების ინტერფეისებს.

როგორც ჩვენს⁠(იხსნება ახალ ფანჯარაში) წინა⁠(იხსნება ახალ ფანჯარაში) ანგარიშებში⁠(იხსნება ახალ ფანჯარაში) აღვნიშნეთ, სამიზნეებთან ურთიერთობისას თაღლითები საერთო მოდელს მისდევდნენ, რომელსაც ვუწოდებთ კონტაქტის დამყარებას (პირველი მიმართვა), ემოციურ ზემოქმედებას (ემოციის გამოწვევა) და ფულის გამოძალვას (ფულის მიღება).

• კონტაქტის დამყარება: ქსელი ChatGPT‑ს იყენებდა სამიზნეებთან WhatsApp-ისა და Telegram-ის მსგავს საკომუნიკაციო პლატფორმებზე საუბრების სათარგმნად და შესაქმნელად. თაღლითები ასევე ქმნიდნენ სოციალური მედიის შიგთავსს და ყალბი პერსონებისთვის გაცნობის პროფილების მასალებს იკვლევდნენ.

• ემოციური ზემოქმედება: თაღლითების შეტყობინებები ხშირად ემოციურ ზეწოლასა და ნდობის მოპოვების მეთოდებს ეყრდნობოდა. მაგალითებს შორის იყო გარანტირებული შემოსავლისა და „რისკისგან თავისუფალი“ ინვესტიციების დაპირებები, რომანტიკული გამონათქვამები, საუბრის გასაიდუმლოების მითითებები და გამოგონილი ბონუსების ვადის ამოწურვამდე დაუყოვნებლივ მოქმედების მოთხოვნა.

• ფულის გამოძალვა: თაღლითები მსხვერპლებს ავალებდნენ თანხის შეტანას სავარაუდო ჯილდოს მისაღებად, აქტივაციის საფასურის ან გამოგონილი ჯარიმების გადახდას, შემდეგ კი გადახდის დასადასტურებლად გადარიცხვის ეკრანის ანაბეჭდების ან ანგარიშის ინფორმაციის გაგზავნას.

თაღლითობის გარდა, ზოგი მომხმარებელი ქმნიდა შიგთავსს, რომელიც მიანიშნებდა მათ მონაწილეობაზე სხვა წესების დამრღვევ საქმიანობაში, რომელსაც ჩვენ აღმოვაჩენთ და აღვკვეთთ, მაგალითად, ადამიანებით ვაჭრობასა ან იძულებით შრომაში. ეს მოიცავდა პოიპეტში „ჩატის ოპერატორის“ ვაკანსიების რეკლამების შექმნას სოციალური მედიისთვის, რომლებიც კანდიდატებს ავიაბილეთებს, საცხოვრებელს, კვებას, ვიზებსა და მუშაობის ნებართვებს ჰპირდებოდა.

სხვა საქმიანობა, როგორც ჩანდა, ოპერაციის შიგნით მუშაკთა მართვას უკავშირდებოდა. მომხმარებლები აღრიცხავდნენ თანამშრომელთა ვალებს, ხელფასიდან დაქვითვებს, დისციპლინურ ჯარიმებსა და სესხის დაფარვას, ასევე თარგმნიდნენ საუბრებს საიმიგრაციო სტატუსის, მუშაობის ნებართვების, ვიზის ვადის გადაცილებისა და დაქირავების წამახალისებელი ანაზღაურების შესახებ.

ზოგ საუბარში ასევე ნახსენები იყო ადამიანების სავარაუდო დაკავება, გაქცევის მცდელობები და შესაძლო სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა მათთვის, ვინც ტრეფიკინგის მსხვერპლი გახდა და თაღლითურ ოპერაციებში მუშაობა აიძულეს. მართალია, ამ საუბრებით კონკრეტული პირის მდგომარეობას ვერ ვადგენთ, მაგრამ ისინი შეესაბამება ფართოდ გავრცელებულ საჯარო ინფორმაციასა⁠(იხსნება ახალ ფანჯარაში) და მასალებს⁠(იხსნება ახალ ფანჯარაში) სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში მოქმედი ორგანიზებული დანაშაულებრივი ჯგუფების საქმიანობის შესახებ.

ამ ოპერაციასთან დაკავშირებული ChatGPT‑ის ანგარიშები დავბლოკეთ, შესაბამისი ნიშნები ინდუსტრიის პარტნიორებსა და შესაბამის უწყებებს გავუზიარეთ და მივიღეთ ზომები, რათა ამ პირებისთვის ჩვენს პროდუქტებსა და სერვისებზე წვდომის ხელახლა მოპოვება გაგვერთულებინა.

ქსელთან დაკავშირებული ფინანსური ზარალის სრული მასშტაბი უცნობია, თუმცა თაღლითების მიმოწერის მიხედვით, ოპერაცია სხვადასხვა ტიპის თაღლითობის ფარგლებში შესაძლოა ასობით სამიზნეს დაკავშირებოდა. მომხმარებელთა საუბრებში ნახსენები იყო ცალკეული მსხვერპლების მიერ ათასობით დოლარის დაკარგვა, თუმცა ამ მტკიცებების დამოუკიდებლად გადამოწმება ვერ შევძელით.

უფრო ფართო ჭრილში, ეს შემთხვევა ორ ტენდენციას ადასტურებს. პირველი: ორგანიზებული თაღლითური ქსელები შეიძლება მეტად მრავალფეროვანი იყოს და ერთი ტიპის თაღლითობით შემოფარგვლის ნაცვლად ერთდროულად რამდენიმე თაღლითურ სქემას ახორციელებდეს. მეორე: ონლაინთაღლითობას, ორგანიზებულ დანაშაულსა და ადამიანებით ვაჭრობას შორის საზღვრები ხშირად ბუნდოვანია. ამიტომ ეფექტიანი აღკვეთისთვის საჭიროა არა მხოლოდ მსხვერპლზე მიმართული თაღლითური საქმიანობის, არამედ მისი ორგანიზატორი და მისგან სარგებლის მიმღები დანაშაულებრივი ორგანიზაციების წინააღმდეგ მოქმედებაც.