Operacja „Pokarm dla ryb”: rosyjska fabryka treści

To studium przypadku opublikowano pierwotnie w raporcie OpenAI z lutego 2026 r.⁠(otwiera nowe okno) dotyczącym przeciwdziałania złośliwym zastosowaniom AI.

Zablokowaliśmy grupę kont ChatGPT powiązanych z siecią „Rybar” („Рыбарь”, po rosyjsku „rybak”) działającą na Telegramie i platformie X. Przynajmniej część kont prawdopodobnie pochodziła z Rosji. Sieć generowała treści publikowane w internecie — czasami przez konta oznaczone marką „Rybar”, a czasami przez konta w mediach społecznościowych, które nie deklarowały żadnego związku z „Rybarem”. Jeden z użytkowników poprosił również ChatGPT o pomoc w opracowaniu w imieniu „Rybara” planów komercyjnych dotyczących tajnych kampanii ingerencji w Afryce. Ze względu na sposób, w jaki sprawcy wykorzystywali ChatGPT do dostarczania treści sieci „Rybar” i innym odbiorcom, nazwaliśmy tę operację „Pokarm dla ryb”.

Głównym wykrytym przez nas działaniem tej sieci było generowanie treści do publikacji w mediach społecznościowych. Użytkownicy zazwyczaj wprowadzali polecenia po rosyjsku, ale generowali treści w różnych językach, przede wszystkim po rosyjsku, angielsku i hiszpańsku. Część tych treści opublikowano następnie w internecie na kontach „Rybara” w mediach społecznościowych oraz w głównym serwisie tej marki. Jeden z użytkowników generował również za pomocą Sora filmy promujące markę „Rybar”.

Oprócz tworzenia treści publikowanych w internecie przez oznaczone marką „Rybar” konta główny użytkownik w tej sprawie generował także całe zestawy anglojęzycznych komentarzy. Korzystając z ogólnodostępnych technik śledczych, ustaliliśmy, że wiele wygenerowanych komentarzy opublikowanych na kanale Rybara na Telegramie miało dokładnie takie samo brzmienie. U góry po prawej: anglojęzyczny post na platformie X oznaczony marką Rybar. w internecie przez różne konta na platformie X i Telegramie, z których żadne nie deklarowało związku z Rybarem. U dołu po prawej: hiszpańskojęzyczny tekst i infografika oznaczona marką Rybar na hiszpańskojęzycznej W istocie aktywność językowa w ChatGPT serwisie andaluciamorisca[.]org. wydawała się służyć jako fabryka treści dla tych kont. Nie jesteśmy w stanie niezależnie potwierdzić mechanizmu, za pomocą którego treści wygenerowane przez AI zostały ostatecznie opublikowane w internecie przez te konta. Wygląda również na to, że czasami zamieszczały one treści niewygenerowane przez nasze modele.

Warto zauważyć, że w co najmniej jednym przypadku (przedstawionym poniżej) sprawca wygenerował za pomocą jednego polecenia zestaw siedmiu postów na platformę X. Ustaliliśmy, że sześć z nich opublikowały różne konta na platformie X. Według statystyk platformy X najpopularniejszy post wyświetlono ponad 150 000 razy, a najmniej popularny — zaledwie 57 razy. Konto, którego post uzyskał najwięcej wyświetleń, miało 26 stycznia 2026 r. ponad 600 000 obserwujących. Konto, którego post miał najmniej wyświetleń, tego samego dnia miało 827 obserwujących. Ponieważ wszystkie posty wygenerowano w jednym zestawie na podstawie jednego polecenia, wskazuje to, że o liczbie wyświetleń każdego z nich decydowała raczej liczba obserwujących dane konto niż to, że treść została wygenerowana przez AI.

Oprócz generowania treści główne konto operacji poprosiło ChatGPT o przetłumaczenie na język angielski listy usług, które „Rybar” mógłby oferować nieujawnionym klientom. Obejmowały one prowadzenie kont na platformie X i Telegramie, dwujęzycznego serwisu „dziennikarstwa śledczego” poświęconego Afryce, płatne publikacje we francuskojęzycznych mediach oraz sieć podmiotów zwiększających zasięg treści. W osobnym poleceniu poproszono model o zredagowanie propozycji dotyczącej działającego w terenie zespołu ingerującego w wybory — najwyraźniej w Afryce. Propozycja obejmowała zarówno działania w terenie, jak i w internecie, w tym budowę sieci lokalnych agentów oraz organizowanie wydarzeń na dużą skalę. Trzecie polecenie dotyczyło kampanii informacyjnej skoncentrowanej na Demokratycznej Republice Konga (DRK). W kolejnych poleceniach pytano o proces wyborczy w Burundi i Kamerunie oraz przedstawiano warianty kampanii na Madagaskarze, w tym pomysł podsycania protestów w terenie. W grę wchodziły znaczne kwoty: szacowany roczny budżet najbardziej ambitnego projektu wynosił nawet 600 000 USD.

Ten sam użytkownik sporadycznie generował materiały promocyjne dla serwisu informacyjnego „REST Media”, który badacze korzystający z ogólnodostępnych źródeł powiązali⁠(otwiera nowe okno) z Rybarem. Część tych materiałów promocyjnych opublikował w internecie ten sam zestaw kanałów na Telegramie, który opisano powyżej. Na przykład w sierpniu główny użytkownik ChatGPT w tej sprawie wprowadził artykuł REST Media oskarżający Niemcy o rozbudowę sieci wpływu w Mołdawii i poprosił nasz model o wygenerowanie zestawu komentarzy na ten temat. Trzy z tych komentarzy opublikowały następnie na Telegramie trzy różne kanały, z których każdy zamieścił odnośnik do artykułu REST Media.

Treści generowane w ramach tej operacji były typowe dla prowadzonych od lat tajnych rosyjskich operacji wpływu. Zazwyczaj wychwalały Rosję i jej sojuszników, takich jak Białoruś, krytykowały Ukrainę oraz oskarżały państwa zachodnie o ingerencję w sprawy innych krajów.

Sieć Rybar ma wielu obserwujących w mediach społecznościowych. Sam jej główny rosyjskojęzyczny kanał na Telegramie subskrybuje około 1,4 mln osób. Wiele kont na platformie X i Telegramie, które publikowały treści tej operacji, również miało dziesiątki tysięcy obserwujących. Nie zaobserwowaliśmy jednak, aby jej treści były nagłaśniane przez media głównego nurtu. Nie udało nam się też zidentyfikować w Afryce działań terenowych odpowiadających opisom zawartym w ofertach handlowych.

Na podstawie skali Breakout Scale⁠(otwiera nowe okno), która ocenia wpływ operacji od 1 (najniższy) do 6 (najwyższy), zakwalifikowalibyśmy tę operację — ze względu na jej szeroki zasięg w mediach społecznościowych — do górnej części kategorii 3 (wiele społeczności na wielu platformach).