कार्य-फसवणूक: कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या मदतीने बनावट समीक्षांच्या नोकऱ्या

हा प्रकरण-अभ्यास मूळतः OpenAIच्या फेब्रुवारी 2025⁠(नवीन विंडोमध्ये उघडेल)च्या अहवालात प्रकाशित झाला होता.

आम्ही ChatGPT खात्यांचा एक समूह बंद केला. ही खाती उर्दू आणि इंग्रजीदरम्यान लहान टिप्पण्यांचे भाषांतर करत होती आणि ही कृती “कार्य⁠(नवीन विंडोमध्ये उघडेल)” फसवणुकीशी सुसंगत होती. यात पीडितांना भरघोस पगाराची नोकरी देऊ केली जाते, पण कथित “कमाई” मिळवण्यापूर्वी त्यांना स्वतःचे पैसे प्रणालीत भरावे लागतात. ही कृती कंबोडियातून चालवली जात असल्याचे दिसले. या फसवणुकांमध्ये पीडित सहसा कथित “कमाई” आणि स्वतःचे पैसे, दोन्ही गमावतात. Metaकडून मिळालेल्या माहितीच्या आधारे आम्ही या कृतीचा तपास सुरू केला.

या जाळ्याने प्रामुख्याने आमच्या प्रारूपांचा वापर उर्दू आणि इंग्रजीदरम्यान लहान टिप्पण्यांचे भाषांतर करण्यासाठी केला. या टिप्पण्या फसवणूक करणारे आणि त्यांचे बळी यांच्यातील संभाषणांशी सुसंगत होत्या. Telegramवरील संदेशवहनाचे संदर्भ आम्हाला आढळले; ते त्यांचे मुख्य व्यासपीठ असल्याचे दिसते. तसेच WhatsApp, SMS आणि नोकरीच्या जाहिराती टाकता येतील अशा विविध रोजगार मंचांचा व गटांचाही उल्लेख होता.

फसवणूक करणारे प्रामुख्याने दोन प्रकारच्या काल्पनिक व्यक्तींची भूमिका घेत असल्याचे दिसले. त्यांपैकी एक होता “भरतीकर्ता”. भरघोस पगाराच्या दूरस्थ कामाच्या जाहिराती टाकून अनोळखी लोकांशी थेट संपर्क साधणारे संदेश तो पाठवत असे. दुसरी आणि अधिक प्रमाणात सक्रिय असलेली भूमिका “मार्गदर्शका”ची होती. तो “भरतीकर्त्याने” संपर्क साधलेल्या व्यक्तीशी पुढील संवाद करून तिला काम कसे करायचे हे शिकवत असे. हे मार्गदर्शक Telegramवरील प्रशिक्षण सत्रांचा वारंवार उल्लेख करत असत.

कधीकधी फसवणूक करणाऱ्यांनी संकेतस्थळांवरील मजकुराचे मुद्रितशोधन करण्यासाठीही आमची प्रारूपे वापरली. या संकेतस्थळांनी आलिशान सजावट, फॅशन आणि प्रवास क्षेत्रातील नाममुद्रांची नावे व दृश्यरचना नक्कल केल्याचे दिसते. “मार्गदर्शक” म्हणून वावरणारे लोक या नाममुद्रांच्या वतीने भरती करत असल्याचा दावा करत. त्यामुळे फसवणूक अधिक विश्वासार्ह भासवण्यासाठी ही संकेतस्थळे वापरली असण्याची शक्यता आहे.

आमच्याकडे उपलब्ध असलेल्या मर्यादित माहितीनुसार, लक्ष्याशी संपर्क साधण्यापासून त्याची फसवणूक करण्यापर्यंत फसवणूक करणारे साधारणपणे पुढील प्रक्रिया वापरत असल्याचे दिसते:

1. नोकरीची जाहिरात: त्यांच्या सूचनांवरून आणि निर्मित प्रतिसादांवरून असे दिसते की फसवणूक करणाऱ्यांनी सुरुवातीला विविध ऑनलाइन मंचांवर नोकरीच्या जाहिराती प्रसिद्ध केल्या. भरतीच्या प्रयत्नांमध्ये सहसा दूरस्थ कामाचा उल्लेख असे. कमी कामासाठी तुलनेने मोठा पगारही देऊ केला जात असल्याचे दिसते; उदाहरणार्थ, काही तासांच्या कामासाठी दररोज $300 आणि अतिरिक्त पारितोषिके. या जाहिराती सहसा “भरतीकर्त्या”च्या भूमिकेतील व्यक्ती प्रसिद्ध करत असत.

2. भरती: त्यानंतर फसवणूक करणारे संभाव्य कर्मचाऱ्यांशी संपर्क साधण्यासाठी “मार्गदर्शका”च्या भूमिकेतून संदेश तयार करत. यासाठी विविध संदेशवहन अनुप्रयोग वापरले गेले असावेत, असे त्यांनी सूचित केले. ते “भरतीकर्त्यासोबत” काम करत असल्याचे सांगत. तसेच “मार्गदर्शक” या कारवाईसाठी संकेतस्थळ उभारलेल्या आलिशान नाममुद्रांपैकी एका नाममुद्रेसाठी काम करत असल्याचा दावा करत असे. ग्राहकांकडून मिळणारे गुण वाढवण्याच्या नावाखाली त्या आलिशान नाममुद्रांच्या संकेतस्थळांवर पंचतारांकित समीक्षा सादर करणे हे काम असल्याचे ते सांगत.

3. विश्वास देणे: दीर्घकाळापासून कार्यरत असलेल्या कंपनीच्या वतीने हे काम केले जात असल्यामुळे ते वैध आहे, अशी खात्री फसवणूक करणारे आपल्या लक्ष्यांना निर्मित प्रतिसादांमधून अनेकदा देत. लक्ष्याने साशंकता दाखवल्यास, आपलीही यापूर्वी फसवणूक झाली होती, पण ही संधी सुरक्षित आहे, असा दावा फसवणूक करणारा करत असे.

4. प्रशिक्षण: लक्ष्याने रस दाखवणे सुरू ठेवल्यास, “मार्गदर्शक” त्याला सहसा Telegramवर प्रशिक्षण देऊ करत असल्याचे निर्मित प्रतिसादांतून सूचित झाले. सुरुवातीला लक्ष्याला एका “प्रशिक्षण खात्याचा” वापर दिला जाई आणि त्यावर दररोज 25 ते 35 समीक्षा-कार्ये पूर्ण करणे अपेक्षित असे. “प्रशिक्षण खात्यात” लक्ष्याची “कमाई” झपाट्याने वाढत असल्याचे दाखवले जाई.

5. उत्सुकता वाढवणे: लक्ष्याने प्रशिक्षण सुरू ठेवल्यास, त्याला अधिक मोठे पारितोषिक देणारे “विशेष” किंवा “सर्वोत्तम” समीक्षा-कार्य देऊ केले जाई, असे निर्मित प्रतिसादांतून अनेकदा दिसले. अशी संधी किती दुर्मीळ आहे आणि लक्ष्य किती भाग्यवान आहे, यावर “मार्गदर्शक” भर देत असे.

6. “सक्रियकरण शुल्क”: लक्ष्याची “कमाई” एका ठरावीक पातळीवर पोहोचल्यानंतर ती काढता येण्यासाठी “सक्रियकरण शुल्क” भरावे लागेल, असे “मार्गदर्शक” सांगत असल्याचे निर्मित प्रतिसादांत दिसले. गरज पडल्यास, फसवणूक करणारा त्यांना मित्र किंवा कुटुंबीयांकडून पैसे उधार घेण्यास सांगत असे.

7. दबाव आणणे: लक्ष्याने पैसे भरण्यास नकार दिल्यास फसवणूक करणारा अधिकाधिक आक्रमक होत असल्याचे निर्मित प्रतिसादांत दिसले. तो त्याची तुलना अधिक कार्यक्षम कर्मचाऱ्यांशी करून दबाव आणत असे आणि पैसे न भरल्यास कमाई गमावावी लागेल असे सांगत असे.

8. सबबी सांगणे: लक्ष्याने पैसे भरल्याचे संकेत मिळाल्यास, त्याला कमाई का काढता येत नाही यासाठी फसवणूक करणारा एकामागून एक सबबी सांगत असे. अनेकदा तो आणखी पैसे भरावे लागतील असे म्हणत असल्याचे निर्मित प्रतिसादांत दिसले.

काही संभाषणांत लक्ष्य खूपच साशंक असल्याचे दिसले. तसेच फसवणूक करणाऱ्यांनी तयार केलेल्या काही टिप्पण्यांमध्ये, लक्ष्याने संदेश पाठवणे का थांबवले असे मार्गदर्शक विचारत असल्याचा सूर होता. यावरून या फसवणुकीत बळी पडण्याचे एकूण प्रमाण कमी असावे असे सूचित होते. तरीही, काही संभाषणे आणि ऑनलाइन अहवालांवरून किमान काही पीडितांनी या फसवणुकांमध्ये खरोखरच पैसे भरल्याचे सूचित होते. आमच्या साधनांबाहेर घडणाऱ्या कृतींची आम्ही स्वतंत्रपणे पडताळणी करू शकत नाही.

फसवणूक किंवा घोटाळ्यांसाठी आमच्या साधनांमधून मिळालेला मजकूर वापरण्यास OpenAIची धोरणे सक्त मनाई करतात. कृत्रिम बुद्धिमत्तेमुळे विरोधी घटकांच्या वर्तनावर कसा प्रभाव पडत आहे हे समजून घेण्यासाठी आणि आमच्या सेवांचा गैरवापर करणाऱ्या फसवणुकीच्या कारवाया सक्रियपणे रोखण्यासाठी आम्ही उद्योगातील समकक्ष संस्था व अधिकाऱ्यांसोबत सहकार्य करण्यास कटिबद्ध आहोत. या वचनबद्धतेनुसार, सामूहिक सुरक्षितता वाढवण्यासाठी आम्ही उद्ध्वस्त केलेल्या फसवणूक-जाळ्यांविषयीची माहिती उद्योगातील समकक्ष संस्था आणि संबंधित अधिकाऱ्यांसोबत सामायिक केली आहे.