“डॉपलगँगर” मोहीम: युक्रेनला लक्ष्य करणारी रशियन प्रभाव मोहीम

हा प्रकरण-अभ्यास मूळतः OpenAI च्या मे 2024⁠(नवीन विंडोमध्ये उघडेल) मधील अहवालात प्रकाशित झाला होता.

“डॉपलगँगर”⁠(नवीन विंडोमध्ये उघडेल) या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या रशियन प्रभाव मोहिमेच्या वतीने काम करणाऱ्या लोकांशी संबंधित आणि आमची प्रतिमाने वापरणारे खात्यांचे चार समूह आम्ही बंद केले. प्रत्येक समूहाने वेगवेगळी डावपेच, तंत्रे आणि कार्यपद्धती दाखवल्या. हे विविध कामांसाठी स्वतंत्र पथके असलेल्या मोहिमेशी सुसंगत होते.

या कारवायांनी युरोप आणि उत्तर अमेरिकेतील प्रेक्षकांना लक्ष्य केले आणि संकेतस्थळे व समाजमाध्यमांसाठी मजकूर तयार करण्यावर भर दिला.

खात्यांच्या पहिल्या समूहाने इंग्रजी, फ्रेंच, जर्मन, इटालियन आणि पोलिश भाषांमध्ये लहान मजकूर टिप्पण्या तयार केल्या. या टिप्पण्या 9GAG आणि X वर विनोदी चित्रे, व्हिडिओ आणि लिंकसोबत पोस्ट केल्या गेल्या. त्या इतर गोष्टी आमची प्रतिमाने वापरून तयार केल्याचे दिसत नाही. काही विनोदी चित्रे इंटरनेटवरील विविध ठिकाणांहून नक्कल केली होती आणि ती अनेक वर्षे जुनी असल्याचे दिसते.

9GAG वर या मोहिमेचा मजकूर पोस्ट करणाऱ्या खात्यांच्या परिचयचित्रांमध्ये सहसा प्रसिद्ध व्यक्ती किंवा मांजरे असत. त्यांनी “यादृच्छिक” वाहिनीसह पाळीव प्राणी, क्रीडा, विनोद आणि अगदी नातेसंबंध व जोडीदार शोधण्यासाठी असलेल्या विविध वाहिन्यांमध्ये आपली विनोदी चित्रे आणि व्हिडिओ पोस्ट केले.

या मोहिमेने 9GAG वर प्रत्येक वेळी विनोदी चित्र किंवा व्हिडिओ पोस्ट केल्यानंतर तीन ते पाच खाती सहसा “हाहाहा” किंवा “खूप हसू आले” अशा साध्या संदेशांनी उत्तर देत. यांपैकी प्रत्येक खात्याने नेहमी केवळ या मोहिमेच्या मजकुराशीच संवाद साधला. बहुतेक खाती एकाच दिवशी तयार झाली होती. या वर्तनामुळे इतर वापरकर्त्यांकडून अनेकदा टीकात्मक टिप्पण्या येत. त्यांपैकी बरेच जण या खात्यांना “स्वयंचलित खाती” म्हणत उघड करत.

X वर मोहिमेच्या टिप्पण्या अशा खात्यांनी पोस्ट केल्या होत्या, ज्यांनी सहसा प्रत्येकी केवळ एक किंवा दोन पोस्ट केल्या होत्या. या टिप्पण्यांसोबत सहसा “solarpanelfor.sale” सारखी वरकरणी यादृच्छिक लिंक असे. या लिंक अशा काही संकेतस्थळांकडे वळवत होत्या, ज्यांचा वारंवार डॉपलगँगरशी संबंध जोडला गेला आहे. संकेतस्थळांवर भौगोलिक निर्बंध होते. त्यामुळे लक्ष्य केलेल्या देशातील IP पत्ता असणारे लोकच ती पाहू शकत होते. मात्र कार्यचालकांकडून चूक झाल्याचे दिसते. त्यामुळे काही इंग्रजी, जर्मन आणि पोलिश लेख केवळ फ्रेंच IP वरून पाहता येत होते.

शोध टाळण्याच्या संभाव्य प्रयत्नात या समूहाने रशिया आणि झेक प्रजासत्ताकातील कंपन्यांशी संबंधित सेवा वापरून आमची प्रतिमाने वापरली. रशियातील लोकांना आमच्या समर्थित देशांसाठीच्या प्रवेश धोरणाला⁠(नवीन विंडोमध्ये उघडेल) बगल देता यावी, हा या सेवेचा उद्देश होता. आम्ही या सेवेचा API प्रवेश बंद केला आहे.

दुसऱ्या समूहाने लेखांचे रशियनमधून इंग्रजी आणि फ्रेंचमध्ये भाषांतर केले. रशियन मजकूर मूळ लेखन असल्याचे दिसते. यांपैकी अनेक लेख नंतर डॉपलगँगरशी वारंवार संबंध जोडल्या गेलेल्या rrn.media या संकेतस्थळावर प्रकाशित झाले. याच समूहाने आपल्या लेखांबद्दल लहान टिप्पण्या तयार केल्या, ज्या नंतर समाजमाध्यमांवर दिसल्या.

तिसरा समूह फ्रेंच भाषेतील लेख तयार करण्यासाठी, त्यांचे मुद्रितशोधन करण्यासाठी आणि चुका सुधारण्यासाठी वापरला गेला. त्यानंतर हे लेख डॉपलगँगरशी संबंध जोडल्या गेलेल्या franceeteu.today या संकेतस्थळावर प्रकाशित झाले.

शेवटचा समूह जर्मन भाषेत कार्यरत होता. त्याने डॉपलगँगरच्या grenzezank.com या संकेतस्थळावरील मजकूर अंतर्ग्रहित केला आणि त्याचा वापर करून संकेतस्थळाच्या नावाने असलेल्या Facebook समूह व पृष्ठासाठी लहान पोस्ट तयार केल्या.

या मोहिमेने ऑनलाइन प्रकाशित केलेला बहुतांश मजकूर युक्रेनमधील युद्धावर केंद्रित होता. त्यात युक्रेन, अमेरिका, NATO आणि युरोपीय महासंघाचे नकारात्मक, तर रशियाचे सकारात्मक चित्रण करण्यात आले. नेहमीच्या टिप्पण्यांमध्ये रशिया हा युरोपीय देशांचा महत्त्वाचा आर्थिक भागीदार आहे, रशियावर टीका करणाऱ्या पाश्चात्त्य नेत्यांना आपल्याच मतदारांच्या भावना समजत नाहीत आणि युक्रेन कमकुवत, भ्रष्ट किंवा पराभवाच्या उंबरठ्यावर आहे, असे युक्तिवाद केले जात.

काही प्रसंगी डॉपलगँगरच्या कर्त्यांनी युरोपातील प्रमुख राजकारणी आणि रशियाच्या टीकाकारांची व्यंगचित्रे आमच्या प्रतिमानांकडून तयार करून घेण्याचा प्रयत्न केला. आमच्या प्रतिमानांनी या विनंत्या नाकारल्या.

आम्ही ओळखलेल्या डॉपलगँगरच्या कोणत्याही मोहिमेला खऱ्या प्रेक्षकांकडून लक्षणीय सकारात्मक प्रतिसाद मिळाल्याचे दिसत नाही.

9GAG वर नेहमीच्या पोस्टना 5 ते 10 सकारात्मक मते मिळाली. ती प्रामुख्याने या मोहिमेचा मजकूर पोस्ट करणाऱ्या खात्यांकडून आली. त्याच पोस्टना 15 ते 200 नकारात्मक मते मिळाली. X वर नेहमीच्या पोस्ट सुमारे 1,000 वेळा सामायिक केल्या गेल्या, पण त्यांना एकही उत्तर किंवा पसंती मिळाली नाही. ही तफावत इतकी मोठी आहे की त्यातून कृत्रिम प्रसार झाल्याचे सूचित होते. एका पोस्टला तीन उत्तरे मिळाली आणि त्या सर्वांनी ती बनावट असल्याचे उघड केले.

प्रभाव मोहिमांच्या परिणामांचे मूल्यमापन करण्यासाठी 1 (सर्वांत कमी) ते 6 (सर्वांत जास्त) अशी श्रेणी असलेली व्याप्ती विस्तार मापनश्रेणी⁠(नवीन विंडोमध्ये उघडेल) वापरल्यास, आमची प्रतिमाने वापरण्याशी संबंधित कारवायांचे आम्ही श्रेणी 2 असे मूल्यमापन करू. यात अनेक मंचांवरील पोस्टिंग दिसते, पण कोणत्याही मंचावर व्यापक प्रसार किंवा प्रेक्षकांचा लक्षणीय प्रतिसाद मिळालेला नाही.