ЖИ адамдардың жұмыста атқаратын істерінің аясын қалай кеңейтеді

ЖИ адамдар атқаратын жұмысты өзгертеді. АҚШ-тағы ChatGPT пайдаланушыларының 800 000-нан астам хабарламасын талдаған жаңа зерттеуіміз жұмысқа қатысты хабарламалардың 16,8%-ы мен кәсіпке тән хабарламалардың 43,5%-ы басқа кәсіпке қатысты міндеттер туралы екенін аңғартады.

Шағын бизнес иесі жарнама мәтінін өз бетінше әзірлеп, келісімшартты тексере немесе қарапайым қаржылық талдау жүргізе алады. Сату маманы ЖИ көмегімен бұрын талдаушыға жіберілуі мүмкін тұтынушылар деректерін зерттей алады. Маркетолог әзірлеушіні күтпей-ақ веб-сайттағы ақауды анықтап, түзете алады. Әр жағдайда ЖИ жұмыстың қалай орындалатынын ғана емес, кімнің не істейтінін де өзгертеді.

Жаңа «Озық шептегі жұмыс: ЖИ адамдардың жұмыста атқаратын істерінің аясын қалай кеңейтеді» атты есебіміз осы өзгерісті зерттейді. Осының нәтижесінде қалыптасқан құбылысты міндеттердің кәсіпаралық ауысуы деп атаймыз: бұл — бұрын бір кәсіпке тән болған жұмыстың басқа кәсіп иелерінің ЖИ қолданысында көрініс табуы. Біздің «ЖИ дәуіріндегі жұмыс орындарының өзгеру шеңбері»⁠(жаңа терезеде ашылады) атты материалымызда көптеген жұмыс түрі қайта құрылуы ықтимал екенін айтамыз: бұлар — күнделікті міндеттері едәуір өзгеруі мүмкін жұмыс түрлері. Бұл есеп — ЖИ жұмысты нақты уақытта қалай өзгертіп жатқанын зерттейтін жаңа Озық шептегі жұмыс сериясының алғашқы шығарылымы.

Еңбек әлемінің қалай өзгеріп жатқанын бірегей қырынан бақылай отырып, саясат пен тәжірибеге бағыт беретін, деректер мен дәлелдерге негізделген талдауларды тұрақты түрде ұсынамыз.

ЖИ мен еңбек туралы көптеген зерттеу белгілі бір кәсіпке тән міндеттердің тұрақты тізімінен басталып, модельдер оларды орындай ала ма деген сұрақ қояды. Біздің деректер ЖИ қай міндетті кім атқаратынын да өзгертіп жатқанын көрсетеді.

Міндеттердің кәсіпаралық ауысуын өлшеу үшін алдымен белгілі бір кәсіпке тән жұмысты көптеген кәсіпке ортақ жұмыстан ажыратамыз. Мәтін жазу, қорытындылау және кесте құру сияқты кейбір әрекеттер көптеген кәсіпке ортақ болғандықтан, оларды кәсіпаралық ауысудың дәлелі деуге болмайды. Біз оларды жалпы сипаттағы міндеттерге жатқызамыз. Қалған хабарламалардағы міндет пайдаланушының өз кәсібіне жата ма, жоқ па — соны анықтаймыз. Жалпы сипатқа жатпайтын хабарламалардың 43,5%-ы пайдаланушы кәсібінен тыс міндеттерге қатысты. Бұл өзгерістер лауазым сипаттамалары мен атауларында көрінбей тұрып-ақ, ЖИ жұмыс мазмұнын қалай өзгертуі мүмкін екенін аңғартады.

Бұл жұмысқа қатысты ChatGPT қолданысының елеулі бөлігі пайдаланушылардың өз рөлін кеңейтуімен байланысты екенін көрсетеді. Бұл үрдіс бірнеше топта айрықша байқалады. Жалпы сипаттағы жұмыс алынып тасталғанда, өзге кәсіп міндеттерінің үлесі мынадай: 

• тұтынушы тәжірибесі мамандарының кәсіпке тән хабарламаларының 77%-ы
• дизайнерлерде — 75%
• адам ресурстары мамандарында — 69%
• құқық саласы мамандарында — 56% 
• маркетологтарда — 53%

Бұл кәсіп иелері осындай міндеттерді басқа рөлдерден «алып отыр». Деректер еңбек бөлінісінің өзгеріп жатқанын көрсетеді: бұрын басқа маманға тапсыруды қажет еткен кейбір жұмысты енді қажеттілікті бірінші байқаған адамның өзі атқара алады.

Төмендегі жылу картасы жалпы сипатқа жатпайтын әр хабарлама қай кәсіптің жұмысына көбірек ұқсайтынын анықтау арқылы міндеттердің кәсіпаралық ауысуын көрсетеді. Маркетинг пен инженерия міндеттері ең кең таралып, осы салалардан тыс мамандардың хабарламаларында жиі кездеседі.

Кәсіптерден нақты міндеттерге үңілсек, олардың кәсіпаралық ауысуы біркелкі емес екенін көреміз. Қаржылық есептеулер мен технологиялық ақауларды жою талдаудағы өзге жеті кәсіп тобының бәрінде ең жиі кездесетін өзге кәсіпке тән үш міндеттің қатарына кіреді. Маркетинг жұмысы да кең таралады: маркетинг материалдарын жасау өзге бес топта кездеседі және әсіресе дизайнерлер арасында жиі байқалады.

Міндеттердің ауқымды топтарын қарастырғанда, кәсіпаралық ауысудың екі бөлек бағыты байқалады. Кейбір кәсіптер басқа кәсіптерден көптеген міндетті қабылдайды. Ал басқалары көптеген кәсіпте кездесетін міндеттердің көзіне айналады.

Дизайн бірінші үрдісті көрсетеді. Дизайнерлер хабарламаларының шамамен 35,2%-ы әдетте басқа кәсіпке тән жұмысқа қатысты, ал өзге сала мамандарының хабарламаларындағы дизайн міндеттерінің үлесі небәрі 1,7%. Дизайнерлер өзге кәсіп міндеттерін көп орындайды, бірақ дизайн жұмысы басқа салаларда сирек кездеседі.

Инженерияда бұған кері үрдіс байқалады. Инженерия саласындағы хабарламалардың тек 18,5%-ы өзге салалардың міндеттеріне қатысты, ал басқа кәсіп иелерінің хабарламаларындағы инженерлік міндеттердің үлесі 7,4%. Бағдарлама ақауларын жоюдан бастап техникалық жүйелермен жұмыс істеуге дейін, инженерия — басқа сала мамандары атқаратын жұмыстың маңызды көзі.

Маркетинг екі бағытта да ерекшеленеді. Маркетологтар хабарламаларының 24,3%-ын өзге кәсіптерге тән міндеттерге арнайды, ал басқа сала мамандарының хабарламаларындағы маркетинг міндеттерінің үлесі 8,9% — бұл іріктемедегі сыртқа таралудың ең жоғары көрсеткіші. Маркетинг мамандары бірнеше саланың міндеттерін ұштастырады, ал маркетинг жұмысы бүкіл ұйым бойынша да кең таралады.

Бизнестің көлемі мен құрылымы ЖИ-дың жұмысты қалай өзгертетініне әсер етеді. Ірі компания қызметкерлеріне мамандандырылған топтар, қалыптасқан жұмыс процестері және ішкі қызметтер қолжетімді болуы мүмкін. Шағын ұйымда мәселені басқаға тапсырудан гөрі, оған тікелей тап болған қызметкердің оны өзі шешуі ықтимал.

Орташа белсенді пайдаланушылар арасында өзге кәсіп міндеттерінің үлесі 2–5 орны бар жұмыс кеңістіктерінде 18,9% болса, 100-ден астам орны бар кеңістіктерде 16,3%-ға дейін төмендейді. Ең белсенді пайдаланушылар арасында дәл осындай бірқалыпты үрдіс байқалмайды.

Мұның бір ықтимал себебі: шағын ұйымдардағы белсенділігі орташа пайдаланушылар әдетте басқа бөлімнің көмегін қажет ететін жұмысқа тап болғанда ЖИ-ға жүгінеді. Ал белсенді пайдаланушылар әр ұйымдағы сипаты ұқсас, ЖИ қолдайтын тұрақты жұмыс процестерін қалыптастырған болуы немесе ЖИ-ды негізгі кәсібінің аясында қарқындырақ қолдануы мүмкін.

Мамандандырылған ресурстар тапшы жерде ЖИ әмбебап құрал ретінде әсіресе пайдалы болуы мүмкін.

Осындай ЖИ қолдану деректері жұмыстың қай бағытта өзгеріп жатқанын көрсетеді. Олар компаниялар лауазым сипаттамаларын қайта жазып немесе жаңа лауазым атауларын енгізбей тұрып-ақ, ЖИ қызметкерлерге әрекеттердің жаңа үйлесімдерін сынауға қалай мүмкіндік беретінін көрсетеді. Осы тұрғыдан алғанда, қолдану үрдістері кәсіптердегі өзгерістерді еңбек нарығының дәстүрлі статистикасынан ертерек білдіруі мүмкін.