«Бұлыңғыр фокус» операциясы: әлеуметтік инженерия және ықпал ету әрекеттері

Бұл оқиғаны талдау алғаш рет OpenAI компаниясының 2025 жылғы маусымдағы⁠(жаңа терезеде ашылады) есебінде жарияланды.

Біз модельдерімізді әлеуметтік желі жазбаларын жасауға, деректер жиындарын талдауға және әлеуметтік инженерия әрекеттеріне ұқсайтын электрондық хаттар мен хабарламаларды қытай тілінен ағылшын тіліне аударуға пайдаланған шағын ChatGPT аккаунттар желісін бұғаттадық. Бұл аккаунттар модельдерімізге қытай тілінде сұрау жіберіп, негізінен материктік Қытайдағы жұмыс уақытында белсенді болған.

Олар геосаясатқа маманданған үш ұйымның — «Фокус объективі жаңалықтары», «Жарқын толқын Еуропа медиасы» және «Көреген кеңесшілер тобы» (VAG) — қызметкерлерінен келгендей етіп хабарламалар жасаған. Бұған қоса, осы ChatGPT аккаунттары аталған үш ұйымға қатысты X аккаунттарының жазбалары мен профиль сипаттамаларына сәйкес келетін мәтіндер жасаған. Зиянкес тараптар басқа сұрауларында бұл ұйымдарды барлау мәліметтерін жинау мен талдауды бүркемелейтін құрылымдар деп сипаттаған. Осы атауларға сүйене отырып, біз бұл операцияны «Бұлыңғыр фокус» деп атадық.

Операция аясында ChatGPT негізгі төрт бағыттағы жұмысқа пайдаланылған. Біріншіден, аккаунттар модельдерімізді негізінен жасырын ықпал ету операциясының бөлігіне ұқсайтын жалған онлайн тұлғаларға әлеуметтік желі жазбалары мен өмірбаяндар жасау үшін пайдаланған. Жазбаларды өздерін журналистер мен геосаяси талдаушылар ретінде таныстырған X аккаунттары таратқан.

Екіншіден, аккаунттар әкімшілік лауазымына кандидат ұсынуға қатысты АҚШ сенаторына арналған хаттарды өңдеп, аударған. Бұл хаттардың қандай да бірі жіберілгенін тәуелсіз түрде растай алмаймыз.

Үшіншіден, аккаунттар компьютерлік желілерге шабуыл жасау және олардың осалдықтарын пайдалану құралдары туралы бірқатар қарапайым сұрақ қойған. Модельдеріміз оларға тек осы құралдардың қолданылуы мен мүмкіндіктерін жалпы сипаттап жауап берген. Бұл сұрақтар осы есептің кейінгі бөлімдерінде сипатталатын киберзиянкестердің сұрақтарындай күрделі емес еді және біліктілік деңгейінің төмен екенін аңғартты.

Соңында, пайдаланушылар кім екені белгісіз адамдармен байланыс орнатып, түптеп келгенде олардан ақпарат алуға бағытталғандай көрінетін хабарламаларды қытай тілінен ағылшын тіліне аударуды үнемі сұрап отырған. Бұл хабарламалардың кейбірі әлеуметтік желілерде журналистер мен зерттеушілерге жауап ретінде жарияланған. Басқалары жеке хабарламаларға ұқсаған және интернеттен іздегенде табылмаған.

Бұл желінің басты мақсаты өздерін Еуропада немесе Түркияда тұратын мамандар ретінде таныстырып, барлау мәліметтерін жинау болғанға ұқсайды. Операцияны жүргізушілер өздері жасап, интернетте жариялаған контентте «Фокус объективі жаңалықтары» ұйымын Еуропада орналасқан, талдау мен жаңалық таратуға маманданған тәуелсіз ұйым ретінде сипаттаған. Алайда олар бұл бренд іс жүзінде барлау мәліметтерін жинауды, талдауды және таратуды жеңілдету үшін бүркеніш болғанын да мәлімдеген.

Әлеуметтік желі профильдерінде сілтемесі берілген сайтқа сәйкес, «Көреген кеңесшілер тобы» Түркияда орналасқан және геосаясат бойынша кәсіби кеңес беру қызметтеріне маманданған. Операцияны жүргізушілер VAG Group АҚШ-тың экономикалық және қаржылық саясаты туралы ақпарат іздеп жүргені әрі сұхбаттың әр сағаты үшін 2000 АҚШ долларын төлеуге дайын екені айтылған нұсқауларды модельдеріміз арқылы қытай тілінен ағылшын тіліне аударған. Олар құпия құжаттар үшін ақы төлеу туралы ұсыныстарды да аударған.

VAG Group сайтының түрік және ағылшын тілдеріндегі нұсқалары бар. Ағылшын тіліндегі нұсқасының «Бізбен байланысу» бетіндегі мәзірде «бізбен байланысу» дегенді білдіретін қытай иероглифтері (聯絡) көрінеді. Бұл бүкіл домендегі қытай тіліндегі жалғыз мәтін еді.

Осы желінің кейбір контенті ауқымдырақ ықпал ету операцияларын жарнамалайтын материалдарға ұқсаған. Біз тәуелсіз түрде растай алмайтын мәлімдемелерге сәйкес, операция аясында әлеуметтік желілердегі ықпалды адамдар мен тақырыптарды анықтау үшін машиналық оқыту, табиғи тілді өңдеу және деректерді автоматты түрде жинау әдістері қолданылған.

Бұл әрекетке қатысты әлеуметтік желі аккаунттары интернетте шынайы пайдаланушылардың айтарлықтай белсенділігін тудырмаған. Тек «Фокус объективі жаңалықтары» ұйымының X аккаунтында елеулі аудитория — 17 000 жазылушы болған. Алайда бұл аккаунт 2014 жылғы қарашада басқа атаумен ашылып, үш күн бойы твит жариялаған да, кейін 2024 жылдың ортасына дейін үнсіз қалған. Бұл — бұзылып, басқа мақсатқа пайдаланылған аккаунттарға тән белгі, сондықтан оның жазылушы санына сақтықпен қарау керек.

Ықпал ету операцияларының әсерін өлшейтін Таралу ауқымы шкаласы⁠(жаңа терезеде ашылады) бойынша бұл операцияның көпшілікке көрінетін бөлігін 2-санаттың төменгі деңгейіне жатқызар едік: бірнеше платформада әрекет еткенімен, шынайы адамдардың оның контентін іліп әкеткеніне немесе кеңінен таратқанына дәлел аз. Операцияның әлеуметтік инженерия және басқа да жасырын әрекеттерінің әсерін бағалауға қолда бар дәлелдер жеткіліксіз.