Камбоджадағы қылмыстық алаяқтық операцияның жолын кесу

Биыл біз инвестициялық, романтикалық, құмар ойын және құқық қорғау органдарының атын жамылу схемаларын қолдау үшін ChatGPT қолданған Камбоджадағы алаяқтық операцияның жолын кестік. Біз бұл әрекетті WhatsApp-тағы әріптестерімізден мәлімет алғаннан кейін зерттей бастадық, содан бері саладағы серіктестермен және тиісті органдармен қауіп туралы қосымша белгілерді бөлістік.

Бұл операция қазіргі алаяқтық желілерге тән маңызды жайтты көрсетеді: ұйымдасқан қылмыстық топтар алаяқтықтың бір түрімен ғана сирек шектеледі. Оның орнына олар құрбандарды алдауға ең тиімді деп санаған сценарийлерді, тұлғаларды және тәсілдерді ыңғайына қарай қолданады. Зерттеулерімізде қылмыскерлердің алаяқтықтың бір түрінен екіншісіне ауысатынын немесе бір операцияда бірнеше алаяқтық тәсілді қатар қолданатынын жиі байқаймыз.

Желідегі кейбір пайдаланушылар адам саудасымен және қылмыс жасауға мәжбүрлеумен байланысы болуы мүмкін екенін көрсететін контент те жасаған. Бұл байқаулар Оңтүстік-Шығыс Азиядағы жұмысшыларды заңды жұмысқа орналастырамыз деп тартып, кейін қарыздық тәуелділік пен мәжбүрлеу жүйесіне қамайтын ұйымдасқан қылмыстық топтар туралы жарияланған ауқымды ашық материалдармен⁠(жаңа терезеде ашылады) және оларды сипаттайтын есептермен⁠(жаңа терезеде ашылады) үндеседі. Қатысы бар әр адамның жағдайын өз бетімізше анықтай алмасақ та, бұл әрекет алаяқтық жасайтын адамдардың өздері де қанаудың құрбаны болуы мүмкін екенін еске салады.

Біз Камбоджадан шыққаны әбден мүмкін және Бантеймеантьей провинциясындағы Пойпет қаласында не оның маңында жұмыс істеген болуы ықтимал үйлестірілген ChatGPT аккаунттары желісіне тыйым салдық. Ашық дереккөздер⁠(жаңа терезеде ашылады) бұл қаланы онлайн алаяқтық орталықтарымен және адам саудасы операцияларымен бірнеше рет⁠(жаңа терезеде ашылады) байланыстырған⁠(жаңа терезеде ашылады).

Желі біздің модельдерімізді жалған онлайн тұлғаларды жасауға және оларды пайдалануға, алаяқтық нысаналарына жіберілетін хабарламаларды құрастырып, аударуға, алаяқтық схемаларын жарнамалайтын контент жасауға және күнделікті жұмыстарға көмектесуге пайдаланды.

Біз бұған дейін жолын кескен алаяқтық желілердегідей⁠(жаңа терезеде ашылады), кейбір пайдаланушылар ChatGPT‑ті әкімшілік жұмыстарға да қолданған. Олардың қатарында ішкі хабарландыруларды жазу, қызметкерлер арасындағы хабарламаларды аудару және жұмысқа қабылдау, көші-қон мәртебесі, еңбек жағдайлары мен қызметкерлерге қатысты тәртіптік мәселелерді құжаттау болды.

Желі алаяқтықтың бірнеше түрін бір мезгілде жүргізіп, әртүрлі схемалардың элементтерін жиі біріктірген. Мысалы, операторлар криптовалюта мен спот алтын саудасына қатысты жалған инвестициялық мүмкіндіктерді ұсынбас бұрын танысу сервистеріндегі жалған тұлғалар арқылы сенімге кірген. Басқа пайдаланушылар ойдан шығарылған тұлғалардың атынан нысаналарымен ұзақ романтикалық әңгімелер жүргізген, жалған бонустар мен ұтыстар ұсынатын онлайн құмар ойын платформаларының өкілдері болып көрінген немесе құқық қорғау органдарының өкілдерінің атын жамылып, нысаналарға ауыр қылмыс жасағаны үшін айыппұл төлеуі керектігін айтқан.

Оқиғалар әртүрлі болғанымен, желідегі пайдаланушылардың алдау әрекеттерінің негізгі үлгісі үнемі бірдей болған. Мысалы, олар танысу сервистерінде жалған профильдер ашып, ойдан шығарылған инвестиция мамандары мен құқық қорғау органдары қызметкерлерінің жалған тұлғаларын жасаған. Сондай-ақ олар паспорттар, заңдық хабарламалар, акция сатып алуды растау құжаттары және құмар ойын платформаларының интерфейстері сияқты жалған құжаттардың кескіндерін жасаған.

Бұған⁠(жаңа терезеде ашылады) дейінгі⁠(жаңа терезеде ашылады) есептерімізде⁠(жаңа терезеде ашылады) атап өткендей, алаяқтар нысаналарымен қарым-қатынаста ортақ үлгіні ұстанған. Біз оны байланыс орнату (тілдесу), еліктіру (сезім тудыру) және ақша алу (ақшасын иемдену) деп атаймыз.

• Байланыс орнату: Желі ChatGPT‑ті WhatsApp және Telegram сияқты хабар алмасу платформаларында нысаналармен сөйлесуге арналған мәтіндерді аударып, құрастыру үшін пайдаланған. Алаяқтар жалған бейнелерін нанымды ету үшін әлеуметтік желі контентін жасап, танысу профильдеріне арналған материалдарды зерттеген.

• Еліктіру: Алаяқтардың хабарламалары көбіне эмоциялық қысым мен сенімге кіру тәсілдеріне сүйенген. Олар кепілді табыс пен «тәуекелсіз» инвестицияны уәде етіп, романтикалық сөздер қолданған, әңгімелерді құпия ұстауды талап еткен және жалған бонустардың мерзімі аяқталмай тұрып шұғыл әрекет етуді сұраған.

• Ақша алу: Алаяқтар құрбандарға уәде етілген сыйақыны алу үшін депозит салуды, белсендіру ақысын төлеуді және жалған айыппұлдарды өтеуді нұсқаған, содан кейін төлем дәлелі ретінде аударым скриншоттарын немесе аккаунт деректерін жіберуді сұраған.

Алаяқтықпен қатар, кейбір пайдаланушылар біз анықтап, жолын кесетін адам саудасы немесе мәжбүрлі еңбек сияқты өзге де ереже бұзушылықтарға қатысы болуы мүмкін екенін көрсететін контент жасаған. Оның ішінде Пойпеттегі «хат алмасу операторы» жұмысына арналған әлеуметтік желі жарнамалары болды. Олар ұшақ билетін, баспананы, тамақты, визаны және жұмыс істеуге рұқсатты қамтамасыз етуге уәде берген.

Басқа әрекеттер операция ішіндегі жұмысшыларды басқаруға қатысты болғанға ұқсайды. Пайдаланушылар қызметкерлердің қарыздары, жалақыдан ұсталған қаражат, тәртіптік айыппұлдар және несие төлемдері туралы есеп жүргізіп, көші-қон мәртебесі, жұмыс істеуге рұқсаттар, виза мерзімін өткізіп алу және жұмысқа тарту сыйақылары туралы талқылауларды аударған.

Кейбір әңгімелерде ықтимал қамауда ұстау, қашуға әрекеттену және адам саудасының құрбаны болып, алаяқтық операцияларда жұмыс істеуге мәжбүрленген адамдардың ықтимал қылмыстық жауапкершілігі де сөз болған. Бұл әңгімелер нақты бір адамның жағдайын анықтауға мүмкіндік бермесе де, олар Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ұйымдасқан қылмыстық топтардың әрекеттері туралы жарияланған ауқымды ашық материалдармен⁠(жаңа терезеде ашылады) және есептермен үндеседі⁠(жаңа терезеде ашылады).

Біз осы операцияға қатысты ChatGPT аккаунттарына тыйым салдық, тиісті белгілерді саладағы серіктестермен және құзырлы органдармен бөлістік әрі бұл қылмыскерлердің өнімдеріміз бен қызметтерімізге қайта қол жеткізуін қиындататын шаралар қабылдадық.

Желі келтірген қаржылық шығынның толық көлемі белгісіз, бірақ алаяқтардың өз хабарламаларына қарағанда, операция алаяқтықтың бірнеше түрі бойынша жүздеген нысанамен байланысқан болуы мүмкін. Пайдаланушылардың әңгімелерінде жекелеген құрбандардың мыңдаған доллар жоғалтқаны айтылған, алайда біз бұл мәлімдемелерді тәуелсіз түрде растай алмаймыз.

Жалпы алғанда, бұл жағдай екі үрдісті растайды. Біріншіден, ұйымдасқан алаяқтық желілер бір ғана алаяқтық түрімен шектелмей, бірнеше схеманы бір мезгілде жүргізіп, қызметін барынша әртараптандыра алады. Екіншіден, онлайн алаяқтық, ұйымдасқан қылмыс және адам саудасы арасындағы шекара көбіне айқын болмайды. Сондықтан тиімді жол кесу құрбандарға бағытталған алаяқтық әрекеттерді ғана емес, оларды ұйымдастырып, пайда табатын қылмыстық ұйымдарды да нысанаға алуды талап етеді.