ChatGPT көмегімен антибиотиктерді табуды жеделдету
Доктор Сесар де ла Фуэнте мен оның командасы микробқа қарсы төзімділікпен күресте жаңа құралдарды пайдаланып жүр.
«Білетініміздің қаншалықты аз, ал ашылмаған дүниенің қаншалықты көп екенін ойлаудың өзі ғажап. Мен мұны жастарға жеткізіп, болашақтың өз қолдарында екенін түсіндіруге тырысамын. Біз әлем туралы әлі ештеңе дерлік түсінбейміз. Бұл өте қызықты, өйткені дәл осы тұста ғылым көмектесе алады». — Доктор Сесар де ла Фуэнте
«ChatGPT сияқты құралдар ғылыми жаңалықтарды тезірек ашуға көмектесіп жатыр. Мен сияқты ғалым үшін бұл — нағыз тәжірибе алаңы».
Ушығып келе жатқан мәселе
Қазіргі медицина тиімді антибиотиктерге сүйенеді: олар күнделікті аурулардан айығуға, операциядан, босанудан және басқа жағдайлардан кейін қалпымызға келуге көмектеседі. Алайда барған сайын ушығып келе жатқан мәселе бар: антибиотиктер күресетін бактериялар өте төзімді, ал антибиотиктерді неғұрлым көп қолдансақ, төзімді штамдардың басымдыққа ие болу мүмкіндігі соғұрлым артады. Бұл микробқа қарсы төзімділік (АМТ) деп аталады. Жыл сайын шамамен 5 миллион өлім бактериялық АМТ-мен байланысты, ал 2050 жылға қарай бұл көрсеткіш екі есе өседі деп болжануда.
Жаңа антибиотиктер АМТ-мен күресу үшін аса қажет. Алайда ғалымдардың табиғатқа шығып, топырақтан, өсімдіктерден және басқа органикалық заттардан белсенді молекулаларды іздеуіне негізделген дәстүрлі әдіс көп уақыт алады әрі сынақтар мен қателіктерге толы. ChatGPT пен Codex сияқты құралдар доктор Сесар де ла Фуэнте мен оның командасына АМТ-мен күресетін жаңа молекулаларды анықтаудың тың әрі жылдам тәсілін қолдануға мүмкіндік береді. «Біз бәрін цифрлық жылдамдықпен жасаймыз», — дейді ол.
«Көбіне мен бір шыныаяқ кофе ішіп үлгергенше, командам келесі антибиотик болуы ықтимал көптеген жаңа молекуланы тауып қояды».
«Зертханамыз тәуекелі жоғары жобаларды қолға алады, бірақ оларды іске асырғанда нәтиже керемет болады».
—Марсело Дер Торосян Торрес
«Codex — тамаша көмекші. Бір нәрсені іске асырғым келсе, Codex оны бір секундта жасап бере алады. Ол уақытымды үнемдеп, басқа істермен айналысуыма мүмкіндік береді».
—Эрик Хартман
«Эксперимент жүргізетін ғалым ретінде алгоритм әзірлеу — мен үшін үлкен қадам. Codex көмегімен скрипт жазып, әр тәжірибедегі деректерімнің бірдей тәсілмен графикке түсірілуін қамтамасыз ете аламын».
—Анджела Чезаро
Биологияны код ретінде қарастыру
Де ла Фуэнте зертханасының үлкен жетістіктерінің бірі — бұл мәселені ақпараттық мәселе ретінде қарастыруы: тіршіліктің негізі саналатын ДНҚ — жай ғана код. ChatGPT сияқты құралдар оларға әлемімізді айқындайтын күрделі жүйелерді жылдам саралап, антибиотикке үміткер жаңа заттарды жылдар емес, бірнеше сағат ішінде анықтайтын алгоритмдер құруға көмектеседі.
«Енді жаңа антибиотик молекулаларын бес-алты жылда емес, бірнеше сағатта таба аламыз».
«Codex көмегімен бұрын-соңды бағдарламалап көрмеген әрі информатика тілін түсінбейтін адам да енді мұны істей алады».
—Д-р Сесар де ла Фуэнте
Анджела сынақтан өткізілетін молекулаларды жасау үшін тәжірибелік зертханада жұмыс істейді.
ChatGPT де ла Фуэнте зертханасының жұмыс үдерісінің ажырамас бөлігіне айналды. «Ол зертханамыздың ортақ миына айналды. Біз оған көптеген идеямызды енгізетіндіктен, ол командадағы әр адамның ғылым туралы қалай ойлайтынын біледі», — дейді доктор де ла Фуэнте. «Ол біздің ойлау жүйемізді: идеяларымыздың тууын, тапқырлығымызды және адам ретінде қосатын үлесімізді шын мәнінде қамтиды».
Codex дәстүрлі ғылым мамандарынан бастап есептеу биологтары мен машиналық оқыту инженерлеріне дейінгі команда мүшелері арасындағы кедергілерді жойды. «Бес жыл бұрын компьютерді деректерді талдаудан басқа мақсатта мүлде пайдаланбаған адамдар енді есептеу биологиясымен айналыса алады. Олар деректеріндегі заңдылықтарды анықтайтын алгоритмдер жаза алады немесе нәтижелерін бұрын мүмкін болмаған тәсілдермен көрнекілей алады».
«Біздің зертхана өте алуан түрлі: арамызда химиктер, биологтар және информатика мамандары бар. Әртүрлі салаларда еңбек ететін сан алуан дарынды мамандарымыз бар».
—Цзяньин Бай
Де ла Фуэнте зертханасы ауқымды түрде іздейтін молекулалық құрылымдардың визуализациясы.
«ЖИ әртүрлі ғылыми салалардағы білімді байланыстырып, жақсырақ сұрақтар қоюға және аса күрделі мәселелерді шешудің тиімдірек әдістерін әзірлеуге көмектеседі».
—Тяньан Лэн
«Ауқымды мәселелерді шешуге ұмтылмасақ, мен өз міндетімді атқармаған болар едім».
Антибиотиктердің болашағы
Адам тапқырлығы мен машина зердесінің үйлесімі медицинада келешегі жарқын жаңа бағыт қалыптастыруға көмектесіп отыр. «Осыдан екі-ақ жыл бұрын АМТ мен адамзаттың жаңа молекулалар жасау қабілеті арасындағы бәсекеге ілесе алатынымызға күмәнмен қарайтынмын», — дейді ол. «Ал қазір ChatGPT сияқты құралдармен жуырда әзірлеген кейбір жүйелеріміз маған ойлағанымнан да көп үміт сыйлайды». Доктор де ла Фуэнтенің бүкіл еңбегі бір ғана мақсатқа арналған: азапты азайтып, адам өмірін сақтау. «Бүгінгі жұмысымызды атқаруға мүмкіндік беретін осындай құралдарды өмір бойы күттім».
«Біз ашқан көптеген молекуланың қазіргі патогендерді шынымен де жоя алатынын көрдік».
—Д-р Сесар де ла Фуэнте
«Компьютерде өзіңіз жасап, адам өмірін сақтай алатын молекуланы елестетіп көріңіз. Меніңше, ғалымдар адамзат тарихында ешкім ашпаған жаңалықты ашатын сәттер үшін өмір сүреді».