ዘላቂው ማሟያ

የደራሲዎች ማስታወሻ፦ ይህ ስለ ቀጣዩ ኢኮኖሚ በምናቀርበው ተከታታይ ጽሑፍ የመጀመሪያው ነው። የAGI የወደፊት ዓለምን የሚመረምሩ ገለልተኛ ድምፆችን የሚያስተናግድ አዲስ መድረክ አካልም ነው። ጽሑፉ የሚያንጸባርቀው የእኛን አመለካከት እንጂ የOpenAI ወይም የሥራ ባልደረቦቻችንን አይደለም።

የሰው ልጅ ወደ ኋላ ተመልክቶ ወደ ጊዜ መጀመሪያ እስከሚጠጋ ድረስ አይቷል።

ቀመሮቻችን አጽናፈ ዓለምን ከመጀመሪያዎቹ ቅጽበታት አንስቶ በአብዛኛው ወጥ በሆነ መልኩ ይገልጹታል። በቴሌስኮፖቻችን ወደ ጠፈር ሩቅ ክፍሎች ተመልክተን የጥንት ታሪኩን በጨረፍታ አይተናል። ስለ ኮከቦች መወለድና ስለ ጋላክሲዎች አፈጣጠር እናውቃለን።

ሆኖም ማንም ሰው ከጨረቃ ባሻገር ተጉዞ አያውቅም።

የምንፈልጋቸው ማብራሪያዎች መላውን አጽናፈ ዓለም ይሸፍናሉ፤ አካሎቻችን ግን ከመኖሪያችን ብዙም አልራቁም። አእምሯችን እጆቻችን ከሚደርሱበት ብዙ ርቆ ይጓዛል።

ይህ አለመመጣጠን ሁለት እጅግ የተለያዩ ትርጉሞች ሊኖሩት ይችላሉ።

አንደኛው፣ ብዙ መራቅ ሳያስፈልገን ጥልቅ እውነታዎችን ከአንድ ፕላኔት ሆነን መረዳት እንችላለን የሚለው ነው። በእውቀት የታገዘ ማመዛዘንንና ቀልጣፋ መሣሪያዎችን ተጠቅመን፣ አጽናፈ ዓለምን ሳንዘዋወርበት ምስጢሩን እንገልጣለን። በዚህ እይታ፣ ሥልጣኔያችን በስፋት ሳይሆን በጥልቀት ያድጋል። ይህም ሌሎች ብልህ ሕይወት ያላቸውን ፍጡራን ለምን እንዳላየን ለማብራራት ይረዳል፦ መስፋፋትና ለእኛ የሚታዩ መሆን ባላስፈለጋቸው ድንቅ አእምሮዎች በተሞላ ጋላክሲ ውስጥ እየኖርን ሊሆን ይችላል።

ሁለተኛው አማራጭ የበለጠ አስፈሪ ነው። አእምሯችን በቀላሉ ከማስፈጸም አቅማችን ቀድሞ ሊሆን ይችላል። እያንዳንዱ ቀጣይ እርምጃ የበለጠ ጊዜና ሀብት ይፈልጋል። ሕልም አላጣንም፤ የሚጎድለን ሕልማችንን እውን የሚያደርግ የሰው ኃይል ነው።

ጋሊሊዮ በሁለት ሌንሶችና በአንድ ቱቦ የማየት አቅማችንን አስፋፋ። ዛሬ ይህን አቅም እንደገና ለማስፋፋት፣ የሰው ልጅ አሥር ቢሊዮን ዶላር የፈጀውን የጄምስ ዌብ የጠፈር ቴሌስኮፕ ገነባ፤ ይህ መመልከቻ በሮኬት ውስጥ ታጥፎ አንድ ሚሊዮን ማይል ርቀት ተላከ። አሥራ ስምንቱ ግዙፍ የመስታወት ክፍሎቹ እስከ ሃምሳ ናኖሜትር ትክክለኛነት ተመርተዋል። ይህ መመልከቻ በአሥራ አራት አገራት የሚገኙ ሦስት መቶ ድርጅቶች የጋራ ውጤት ነው። የጋሊሊዮ ሥራ ጥቂት ደርዘን ሰዎችን ብቻ ፈልጎ ነበር። ዌብ ግን ግዙፍ የሰው ኃይልና ከጀርባው የሚደግፈው ዓለም አቀፍ ኢኮኖሚ አስፈለገው።

ይበልጥ ሩቅ ለማየት ያስፈለገው የበለጠ ብልህ አእምሮ ብቻ አልነበረም። የበለጠ ትልቅ የአስተዳደር ሥርዓትም አስፈልጓል።

ልንመረምራቸው ከምንችለው በላይ ጥያቄዎችን እናነሳለን። ልናከናውናቸው ከምንችለው በላይ ሙከራዎችን እንነድፋለን። የፈጠራ ሐሳቦችን እውን ከምናደርግበት በበለጠ ፍጥነት እናመነጫለን። በብዙ መስኮችም፣ የበለጠ በገፋን ቁጥር በሐሳባችን ያለውን መገንባት ይበልጥ ውስብስብ ይሆናል።

ኒክ ብሉምና አብረውት የጻፉ ተመራማሪዎች⁠(በአዲስ መስኮት ውስጥ ይክፈታል) በአሜሪካ ኢኮኖሚ ውስጥ የምርምርን ምርታማነት አጥንተዋል። የሙርን ሕግ እንዲቀጥል ማድረግ አሁን ከ1970ዎቹ መጀመሪያ ጋር ሲነጻጸር ከአሥራ ስምንት እጥፍ በላይ ተመራማሪዎችን ይፈልጋል። ከ1930ዎቹ ጀምሮ በመላው ኢኮኖሚ ውስጥ የሚደረገው ውጤታማ የምርምር ጥረት ሃያ ሦስት እጥፍ ጨምሯል፤ የተለካው የምርምር ምርታማነት ግን ወደ አንድ አርባ አንደኛ ወርዷል።

የቴክኒሻኖች ቁጥር ከሳይንቲስቶች ቁጥር በእጥፍ በሚበልጥ ፍጥነት እያደገ ነው⁠(በአዲስ መስኮት ውስጥ ይክፈታል)። በሳይንስ ውስጥ ለልዩ ተግባር የተዘጋጁ መሣሪያዎች አጠቃቀም በአራት አሥርት ዓመታት በእጥፍ ጨምሯል⁠(በአዲስ መስኮት ውስጥ ይክፈታል)። ዛሬ አንድ የቺፕ ፋብሪካ ከሠላሳ ዓመታት በፊት ከነበረው አምስት እጥፍ ወጪ ይጠይቃል⁠(በአዲስ መስኮት ውስጥ ይክፈታል)፤ የሥራ ሂደቱም እጅግ የበለጠ ሰፊ ነው።

እነዚህ መረጃዎች የተጨማሪ እድገት ወጪ እየጨመረ መሆኑን ይጠቁማሉ። ኢኮኖሚው አሁንም እያደገ ያለው፣ የምርምር እንቅስቃሴ በእጅጉ መስፋፋቱ ከእያንዳንዱ የግብዓት አሃድ የሚገኘውን ውጤት ማሽቆልቆል ስላካካሰው ነው።

ይህ ታሪክ ድንቅ ብልህነትን በተለየ መልኩ እንድናይ ሊያደርገን ይገባል፦ ከሁሉ ተነጥሎ ሳይሆን፣ በምርት ሂደት ውስጥ ካሉ ግብዓቶች አንዱ እንደሆነ። ድንቅ መላምት እንኳ ማስረጃ፣ መሣሪያዎችና ለመፈተን የሚያስችሉ ግብዓቶች ያስፈልጉታል። ሐሳብን እውን የሚያደርጉ ማሽኖችና ደጋፊ ሠራተኞች ከሌሉ፣ ሐሳቡ ገና እድገት አይደለም።

የአንዱ ግብዓት መጨመር የሌላውን ዋጋ ሲያሳድግ፣ ኢኮኖሚስቶች ሁለቱን ግብዓቶች ተሟዮች ይሏቸዋል። በዚህ ትርጉም፣ ግንባር ቀደም ብልህነትና ሐሳቦቹን እውን የማድረግ አቅም ተሟዮች ናቸው። የተሻለ ቴሌስኮፕ ጥሩ የሥነ ፈለክ ጥያቄን ይበልጥ ዋጋ ያለው ያደርገዋል። የተሻለ ጥያቄም የቴሌስኮፑን ዋጋ ያሳድጋል።

አንዳንድ ማሟያዎች ቁሳዊ ናቸው። አንድ ንድፈ ሐሳብ የቅንጣት አፋጣኝ ይጠብቃል፤ አንድ ቴክኖሎጂያዊ ንድፍም ለመገንባት የሚያስፈልጉ ኃይልና ማሽኖች ይጠብቃል።

ሌሎች ማሟያዎች ግን በዓይን ለማየት ያስቸግራሉ። ሐሳብ ብቻውን በቀላሉ ሊጠፋ የሚችል ነው። የተለያዩ ተቋማት ያስፈልጉታል። ሕጎች፣ የአስተዳደር ሥርዓቶች፣ የገንዘብ ማሰባሰቢያ ዘዴዎች፣ የአቅርቦት ሰንሰለቶችና ሌሎች ብዙ ነገሮች ተባብረው ሐሳቡን ተግባራዊ ያደርጋሉ።

አንድ ድንቅ ሐሳብ እውን ለመሆን፣ በእነዚህ ተቋማት ውስጥ በየደረጃው የሚፈጸሙ ትክክለኛ ተግባራትን የያዘ ረዥም ሰንሰለት ማለፍ አለበት። ይህን ተቋማዊ ብልህነት እንበለው፦ ብዙም የማይወደሰው ሥራን የማስፈጸም ብልህነት። ድንቅ ብልህነት ሐውልቱን ይነድፋል፤ ተቋማት ደግሞ ድንጋዩን ይደረድራሉ። አንዱ ድንቅ ነው፣ ሌላው አሰልቺ ይመስላል፤ ሁለቱም ግን ፍጹም ወሳኝ ናቸው።

አንዳንድ ጊዜ የላቀ ብልህነትን እንደ አንድ ቢሊዮን አንስታይኖች እንገምተዋለን። ነገር ግን አንድ ቢሊዮን አንስታይኖች ያሉበት ሥልጣኔ እንኳ፣ አብዛኞቹ ድንጋይ እንዲያወጡና የሂሳብ ሥራ እንዲያስተዳድሩ ይፈልጋል። ግንባር ቀደም ፈጠራ እውን የሚሆነው፣ በዙሪያው ያለው መደበኛ ዓለም ያለ እንከን ሲሠራ ብቻ ነው። እድገት የሁሉንም እጅ ይፈልጋል፦ በቴሌስኮፑ ውስጥ የሚገባን ብሎን ከሚበይደው ሰው ጀምሮ፣ የሥነ ፈለክ ተመራማሪውን ያከመች ነርስ ለተማረችበት አንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤት መድን እስከሚሰጠው ድርጅት ድረስ። እድገት የሚገነባው ያለ እንከን በሚንቀሳቀስ ኢኮኖሚ ላይ ነው፤ ታላላቅ ስኬቶቻችንን ስንተርክ ግን ብዙውን ጊዜ ይህን ኢኮኖሚ እንዘነጋዋለን።

እንደ ሰው ብልህነት ሁሉ፣ AI ለድንቅ ግንዛቤም ሆነ ለተቋማዊ ብቃት ይውላል። ጥያቄው አብዛኛውን ጊዜውን በየትኛው ላይ ያውላል የሚለው ነው።

AI የማስፈጸም አቅም እጥረትን መቀነስ ጀምሯል። ኮድ ይጽፋል፣ የማናውቀውን የምርምር ጽሑፍ ያፈላልጋል፣ ረቂቅ ንድፍንም ወደ የሚሠራ ናሙና ይለውጣል። ቀድሞ አንድ ሙሉ ድርጅት ይፈልጉ የነበሩ ሐሳቦችን፣ አሁን አንድ ትልቅ ምኞት ያለው ሰው መከታተል እየቻለ ነው።

አብዛኞቹ ፊልም ለመሥራት የሚመኙ ሰዎች፣ ችሎታቸውን ለመፈተን ሁለት መቶ ሚሊዮን ዶላር ተሰጥቷቸው አያውቅም። አብዛኞቹ የጨዋታ ነዳፊዎች የሥራ ዘመናቸውን ሙሉ የሌሎችን የፈጠራ ራእይ በመተግበር ያሳልፋሉ። እጅግ ተሰጥኦ ያላቸውን ሰዎች ለማሳደግ እንሞክራለን፤ ሆኖም ሳናውቀው የምናልፈው ተሰጥኦ መኖሩ አይቀርም። ከዚህ አንጻር ሲታይ፣ የብልህነት ዘመን የሚጀምረው የሰውን የፈጠራ ችሎታ በማሟላት ነው፤ ብዙዎቻችን የራሳችንን ሐሳቦች ለመገንባት የሚረዳን ደጋፊ የሥራ ኃይል እናገኛለን።

ይህ የግለሰቦችን ልዩ ሐሳብ የሚያንጸባርቁ በርካታ ፕሮጀክቶችን ሊያፈራ ይችላል። ቀድሞ በእነዚያ መስኮች ማን መሥራት እንደሚችል ይወስኑ ከነበሩ ተቋማት ውጭ የበለጠ የፈጠራ ሥራ ይመረታል። እጥረት ያለበት ግብዓትም ከማስፈጸም ወደ ጥሩን የመምረጥ ችሎታ ይሸጋገራል፤ ማለትም ምን መፍጠር እንደሚገባ፣ የትኛውን ጥያቄ መጠየቅ እንደሚገባና ከሺህ አሳማኝ አቅጣጫዎች የትኛውን መከተል እንደሚጠቅም የመወሰን ችሎታ።

ታሪኩ ግን በዚህ ላያበቃ ይችላል። AI በራሱ ድንቅ አዲስ ግንዛቤዎች ላይ የመድረስ አቅሙ ሲያድግ፣ የሥራ ኃይል ብቻ ሳይሆን የሥራ አቅጣጫዎችንም ያቀርባል። ይህን በሒሳብ ባሉ መስኮች ማየት ጀምረን ሊሆን ይችላል። አንድ ሰው ያዘጋጀውን የምርምር መርሃ ግብር ከመተግበር ይልቅ፣ በሺህ የሚቆጠሩ የራሱን መርሃ ግብሮች ይነድፋል። እጅግ ብልህ የAI ሥርዓቶች ማልማት የሚገባቸውን የፊልም ሐሳቦችና መፈተን የሚገባቸውን መላምቶች ቁጥር በእጅጉ ያበዛሉ። ደጋፊ መሠረተ ልማቱ ሊያስተናግዳቸው ከሚችለው ፍጥነት በላይ ሐሳቦች ይበራከታሉ።

የዛሬው AI ለረዥም ጊዜ የጠበቅነውን እፎይታ ይሰጠናል፤ ጥሩ ሐሳቦቻችን በመጨረሻ የሚገባቸውን ዕድል ያገኛሉ። ነገ ግን ጥሩ ሐሳቦች እጅግ በመብዛታቸው፣ ከመቼውም በበለጠ የማስፈጸም አቅም እጥረት ሊገጥመን ይችላል።

በመጨረሻ፣ አዳዲስ ግንዛቤዎችን ውጤታማ በሆነ መንገድ ለመጠቀም የሚያስፈልጉ ማሟያዎች ይጨምሩ፣ ይቀንሱ ወይም ባሉበት ይቆዩ እንደሆነ አናውቅም። በማሰብ ብቻ ምን ያህል የእውቀት እድገት ማምጣት ይቻላል? ድንቅ ብልህነት ምን ያህል የአስተዳደር ድጋፍ ያስፈልገዋል?

በእኛ እይታ፣ መልሱ የሚወሰነው ሐሳብ እንደገና ከተጨባጩ ዓለም ጋር መገናኘት ሳያስፈልገው ምን ያህል ርቆ ሊሄድ እንደሚችል ላይ ነው።

ሁለት ሊከተሉ የሚችሉ መንገዶችን እንገልጻለን። የመጀመሪያው በጥልቀት የሚያድግ ሥልጣኔ ነው። በዚህ መንገድ፣ የላቀ ብልህነት ተጨማሪ ቁሳዊ ካፒታልና አስተዳደራዊ ቅንጅት የማስፈለጋቸውን ችግር ያሸንፋል። ሁለተኛው በስፋት የሚያድግ ሥልጣኔ ነው። በዚህ መንገድ፣ ተፈጥሮ እጅግ ውስብስብ ከመሆኗ የተነሳ፣ የሰውም ሆነ የማሽን ብልህነት በተጨባጩ ዓለም ውስጥ ትልቅና እየተወሳሰቡ የሚሄዱ ሙከራዎችን ሳያደርግ እድገት ማምጣት አይችልም።

እስካሁን ያለው የሰው ልጅ ታሪክ የማሟያ አቅም ፍላጎት እየጨመረ መምጣቱን ይጠቁማል። የጋሊሊዮ ቴሌስኮፕ በእጆቹ ይያዝ ነበር፤ ዌብ ግን ሙሉ ሥልጣኔ አስፈለገው። በቤል ላብስ ያለ አነስተኛ ቡድን የመጀመሪያውን ትራንዚስተር በሥራ ጠረጴዛ ላይ ገጣጠመ፤ ዛሬ ግን ግንባር ቀደም የቺፕ እድገቶች ከውስብስብ ዓለም አቀፍ የአቅርቦት ሰንሰለት ይመነጫሉ። የበለጠ ርቀት ለመድረስ፣ ከሥልጣኔው የበለጠ ድጋፍ ማሰባሰብ እያስፈለገ ይሄዳል።

ያ ታሪክ ግን የግድ ዕጣ ፈንታችን መሆን የለበትም። ብልህ አእምሮዎች ይበልጥ ቀልጣፋ ማሟያዎችን ሊፈጥሩ ይችላሉ። የኃይል እጥረት ለአዲስ የቅንጣት አፋጣኝ ማነቆ ከሆነ፣ ድንቅ ብልህነት አነስተኛ ኃይል የሚጠቀም አፋጣኝ ወይም የተሻለ የኃይል ማሰባሰቢያ ዘዴ ሊፈጥር ይችላል።

ድንቅ ብልህነት የአንዳንድ ማሟያዎቹን ቦታም ሊተካ ይችላል። አንስታይን እጅግ ጥቂት በምልከታ የተገኙ መረጃዎችን ተጠቅሞ፣ በማሰብ ወደ አንጻራዊነት ንድፈ ሐሳብ መድረስ ችሏል። እኛ ግን እጅግ የበለጠ መረጃ ያስፈልገን ነበር። አንዳንድ ሰዎች ቀጠሮዎቻቸውን ሁሉ በቀላሉ ያስታውሳሉ፤ አብዛኞቻችን ግን በGoogle Calendar ማደራጃ ሥርዓት እንታገዛለን።

ድንቅ ብልህነት ጥሩን የመምረጥ ችሎታንም ከፍ ሊያደርግ ይችላል፤ ለሙከራ ምርጦቹን መላምቶች በመምረጥና አባካኝ ውድቀቶችን በማስቀረት። እያንዳንዱ ተጨማሪ ድንቅ አእምሮ የዕቅዱን ጥራት የሚያሻሽል ከሆነ፣ የበለጠ እየሰፉ የሚሄዱ የአስተዳደር ሥርዓቶች ቢያስፈልጉም እንኳ፣ በድንቅ ብልህነት ላይ ብዙ ሀብት ማፍሰሳችንን እንቀጥላለን። ምክንያቱም ማስፈጸም እጅግ ውድ ስለሆነ፣ በተሳሳተ ነገር ላይ ማባከን አንፈልግም።

ከሁለቱ መንገዶች አንዱም እውነተኛውን የወደፊት ዓለማችንን ሙሉ በሙሉ አይገልጽም፤ ሆኖም ሥልጣኔያችን ሊያመራባቸው እንደሚችሉ ሁለት አቅጣጫዎች ማሰብ ይቻላል።

ብልህነት እውቀትን በሦስት መንገዶች ሊያሳድግ ይችላል። ከመርሆች በመነሳት ማመዛዘን ይችላል። ካለው ማስረጃ አዲስ ግንዛቤ ማውጣት ይችላል። ወይም ዓለምን በመመልከትና በውስጡ ጣልቃ በመግባት አዲስ ማስረጃ መሰብሰብ ይችላል።

የመጀመሪያው መንገድ በሐሳብ ብቻ ሩቅ ሊጓዝ ይችላል። ሒሳብ ለዚህ ግልጹ ምሳሌ ነው። በአንድ ማስረጃ ወይም ፕሮጀክት ሂደት ውስጥ በሚገጥሙ ብዙ የምርጫ ነጥቦች፣ ኃይለኛ አእምሮ በተደጋጋሚ ትክክለኛውን ውሳኔ ሊወስን ይችላል። ለዓመታት በመደናበር የሚደረግን ፍለጋ፣ በአጭርና ይበልጥ አቅጣጫ ባለው የማመዛዘን ሂደት ይተካል።

ሁለተኛው መንገድም ለፈጣን እድገት ያልተነካ ሰፊ ዕድል አለው። የሰው ልጅ ከተረዳው እጅግ የሚበልጥ ማስረጃ ሰብስቧል። መረጃዎቻችንን፣ ማለትም የሥነ ፈለክ ምስሎችን፣ የማይክሮስኮፕ ናሙናዎችንና የበይነመረብ አስተያየት ክፍሎችን የማጥናት አቅማችን፣ ባለው የሰው ብልህነት እጥረት ተገድቧል። የሳይንስ መዛግብት አንድን ጥያቄ ለመመለስ የተመዘገቡ፣ ግን ለብዙ ሌሎች ጥያቄዎችም መልስ ሊይዙ የሚችሉ ምልከታዎች አሏቸው። የተትረፈረፈ ድንቅ ብልህነት አዲስ ነገር በመሰብሰብ ሳይሆን፣ አስቀድሞ የነበረውን በማስተዋል አዲስ ግኝት ላይ ሊደርስ ይችላል። አንድ አዲስ ፎቶን እንኳ ሳይሰበስብ፣ አዲስ አጽናፈ ዓለም ሊያገኝ ይችላል።

ሦስተኛው መንገድ ግን ከቁሳዊው ዓለም ጋር መስተጋብር ስለሚጠይቅ እንዲህ ቀላል አይደለም። ቁሳዊ ሂደቶች ጊዜ ይወስዳሉ፤ ብዙውን ጊዜም ለማፋጠን የሚቻለው ጥቂት ነው። ኬሚካሎች ምላሽ መስጠት አለባቸው። ሕያዋን ፍጡራን ማደግ አለባቸው። ማሽኖች መገንባት አለባቸው። የጠፈር መንኮራኩሮች የአጽናፈ ዓለምን የፍጥነት ገደቦች ተከትለው እውነተኛ ርቀት መጓዝ አለባቸው። ፍጹም አእምሮ እንኳ ያልተካሄደ ሙከራን ውጤት መመልከት አይችልም።

መሞከር ግን ይችላል። በጥልቀት የሚያድግ ሥልጣኔ ሐሳብን ከተጨባጩ ዓለም ጋር የማመሳከርን አስፈላጊነት አያስቀርም። ነገር ግን ይህን እጅግ በቆጣቢ መንገድ ያደርገዋል። የተሻለ ማመዛዘን በእውነት ወሳኝ የሆኑትን ጥቂት ሙከራዎች ይለያል። ማስመሰያዎች አብዛኛዎቹን ጥያቄዎች ይፈታሉ፤ በተጨባጩ ዓለም መረጋገጥ ያለበትንም ያልተረጋገጠ ነጥብ በትክክል ይለያሉ። የላቀ ብልህነት ውስን ሀብቶቹን መሠረት አድርጎ በመንደፍ፣ ከእነሱ ከፍተኛውን ጥቅም ለማግኘት ቅልጥፍናን ወደ ከፍተኛ ደረጃ ሊያደርስ ይችላል።

ስለ ጨለማ ቁስ የተለያዩ መላምቶች ያሉትን የሥነ ፈለክ ፊዚክስ ላቦራቶሪ ያስቡ። እነዚህ መላምቶች መጀመሪያ እውነታን በእጅጉ በሚመስሉ የኮምፒውተር ማስመሰያዎች ይፈተናሉ። እያንዳንዱ ንድፈ ሐሳብ ካለው መረጃ ሁሉ ጋር መጣጣሙ ይመረመራል። ከዚህ ሁሉ በኋላ ብቻ፣ በጣም ተስፋ ሰጪ የሆኑትን ንድፈ ሐሳቦች ለመፈተን፣ የተወሰኑ የሰማይ ክፍሎች ጥቂት አዳዲስ ምስሎች ይነሳሉ። ሥልጣኔው አሁንም የድንቅ ብልህነት ማሟያዎች ያስፈልጉታል፤ እያንዳንዱ አሃድ ግን እጅግ የበለጠ ጥቅም ያስገኛል።

በጥልቀት ወደሚያድግ ሥልጣኔ የምናደርገው ጉዞ፣ የምስል እንቆቅልሽ እንደ መገጣጠም ሊሆን ይችላል። በመጀመሪያ መግፋት ቀላል ነው፣ በመጨረሻም ቀላል ነው፤ በመካከል ግን እጅግ አስቸጋሪ ነው። መጀመሪያ በቀላሉ የሚለዩ ዳርቻዎችና በቀላሉ የሚጣጣሙ ቁርጥራጮች አሉ። ከዚያ እነዚህ ያልቃሉ፤ የተገጣጠመው የምስሉ ክፍልም ቀሪውን ለመምራት እጅግ ትንሽ ይሆናል። ወደ መጨረሻው ሲቃረብ ግን፣ የቀሩት ክፍተቶች ምን መግባት እንዳለበት ራሳቸው የሚነግሩ ያህል ይሆናሉ። ወደ ሙሉነት የተቃረበ ሳይንስ፣ የመጨረሻ ግኝቶቹን ዛሬ ከምንታገልላቸው ግኝቶች በበለጠ ቀላል መንገድ ሊያገኝ ይችላል።

ይህ በሳይንስ የተለመደ ነው። ሜንዴሌቭ ገና ያልተገኙ ንጥረ ነገሮችን መግለጽ የቻለው፣ የተቀረው የፔሪዮዲክ ሠንጠረዥ የጎደሉት ምን ሊሆኑ እንደሚችሉ ስለሚወስን ነበር። መደበኛው ሞዴል፣ የሂግስ ቦዞንን ከማየታችን ከአሥርት ዓመታት በፊት የፊዚክስ ተመራማሪዎች መኖሩን እንዲጠብቁ ምክንያት ሰጥቷቸው ነበር። ሙከራዎቻችን ያተኮሩት እናያለን ብለን የጠበቅነውን፣ ማለትም ከነበረው ንድፈ ሐሳብና መረጃ ጋር የሚጣጣመውን ለመፈለግ ነበር።

የላቀ ብልህነት የዓለምን ሥርዓተ ጥለቶች በጥልቀት በመረዳት፣ የትኛው አዲስ መረጃ እንደሚያስፈልገው በትክክል ሊያውቅና በጥልቀት የሚያድግ ሥልጣኔን እውን ሊያደርግ ይችላል። በአዝጋሚ ቁሳዊ መስፋፋት ላይ ከመተማመን ይልቅ፣ በጥልቅ አስተሳሰብ እድገትን ያራምዳል።

እነዚህ የቅልጥፍና ማሻሻያዎች የበላይ ከሆኑ፣ ሥልጣኔ ተፈጥሮን የመቆጣጠር ችሎታውን በፍጥነት ሊያጠናክር ይችላል፤ ግዙፍ አዳዲስ የሙከራ ሥርዓቶችን ለማስተዳደር የሚያስፈልገው ተቋማዊ ብልህነትም ያነሰ ይሆናል። ጥበቡ እየበሰለ ሲሄድ፣ የሚይዘው አካላዊ ስፋት አነስተኛ ሆኖ ሊቀጥል ይችላል።

እኛ ሰዎች ከመኖሪያችን ሳንወጣ፣ ስለ አጽናፈ ዓለማችን እጅግ ብዙ ተረድተናል። በጥልቀት የሚያድግ ሥልጣኔ የዚሁ ወግ ቀጣይ ይሆናል።

ነገር ግን የአዲስ ማስረጃ ፍላጎት እነዚህን የቅልጥፍና ማሻሻያዎች ሊበልጣቸው ይችላል። ብልህነት ሐሳብን ከተጨባጩ ዓለም ጋር የማመሳከርን የእያንዳንዱን ሙከራ ወጪ እየቀነሰ፣ እንዲህ ለማድረግ ብዙ ተጨማሪ ምክንያቶችን ሊያገኝ ይችላል። የተሻሉ መሣሪያዎች ይበልጥ ረቂቅ የምርምር አድማሶችን ይከፍታሉ። ፈጣን ሙከራዎች ተጨማሪ ሙከራዎችን ማድረግ ጠቃሚ እንዲሆን ሊያደርጉ ይችላሉ።

አንስታይን ከሞላ ጎደል በሐሳብ ብቻ ወደ አንጻራዊነት ንድፈ ሐሳቦቹ የደረሰበት መንገድ፣ በጥልቀት የሚያድግ ሥልጣኔን የሚወክል ከሆነ፣ ሥነ ሕይወት ደግሞ በስፋት የሚያድግ ሥልጣኔ የተሻለ ፍንጭ ሊሰጥ ይችላል። ምንም ያህል እውቀት ብናከማችና መረጃ ብንጠቀም፣ አዳዲስ መድኃኒቶች ደህንነታቸው የተጠበቀና ውጤታማ መሆናቸውን ለማወቅ አሁንም በብዙ ሰዎች ላይ መፈተን አለባቸው። ማሽኖች አሁን ሥነ ሕይወታዊ ሂደቶችን ማስመሰል ይችላሉ፤ ይህም የሥነ ሕይወት ተመራማሪዎች አዳዲስ መድኃኒቶችን በተጨባጭ ሙከራ ፈንታ በኮምፒውተር ማስመሰያ እንዲፈትኑ ያስችላቸዋል። ሆኖም እነዚህ ዲጂታል ማስመሰያዎች፣ በብዙ ሰዎች ላይ የሚደረጉ ሙከራዎችን ለመተካት በቂ በሆነ ደረጃ እውነታን አይወክሉም። ማሽኑ ብዙ እጩ መድኃኒቶችን ባቀረበ ቁጥር፣ በተጨባጭ ሙከራ ማረጋገጥ የበለጠ ማነቆ ይሆናል።

በስፋት በሚያድግ ሥልጣኔ ውስጥ፣ ድንቅ ብልህነት ብቻውን እድገት ለማምጣት አይበቃም። ለቁሳዊ ሀብቶችና አጠቃቀማቸውን ለሚያስተዳድር ሥርዓት ያለን ፍላጎት፣ ብልህ አእምሮ ሁለቱንም መቆጠብ ከሚችልበት ፍጥነት በላይ ያድጋል።

የወደፊቱ የAI ሥርዓቶች ከሰው ብልህነት እጅግ ቢልቁም እንኳ፣ መንገዳችን ይህ ሊሆን ይችላል። የላቀ ብልህነት የአንድ ምዕተ ዓመት ሙከራዎችን በአንድ ከሰዓት ሊነድፍ ይችላል፤ ከዚያ ግን ተፈጥሮና ማሽኖች ሥራውን እስኪያጠናቅቁ ሙሉ ምዕተ ዓመቱን በመጠበቅ ሊያሳልፍ ይችላል። እንዲህ ባለ ዓለም፣ ብልህነትን ሐሳብ ለማመንጨት ከማዋል ይልቅ፣ ሐሳቦችን ለመተግበር በሚያስፈልጉ ተቋማዊ ሂደቶች ላይ ማዋል የበለጠ ጠቃሚ ይሆናል።

እያንዳንዱ ቀጣይ እርምጃ የበለጠ ደጋፊ መሠረተ ልማት ከፈለገ፣ ይህ ተጽዕኖ እየተደራረበ ይሄዳል።

እዚህ በአንጻራዊነት አነስተኛ የማሰብ ሥራና የበለጠ ግንባታ እናያለን። ላቦራቶሪዎች በራስ-ሰር መሥራት ይጀምራሉ። ፋብሪካዎች ይበራከታሉ። የኃይል ምርት ይጨምራል። ይህን ሁሉ እውን ለማድረግ ተቋማዊ ብልህነት የበላይነት ይይዛል። ቁሳዊ መስፋፋት የእውቀት ማደግ አንቀሳቃሽ ይሆናል፤ የሥልጣኔው ጥያቄዎች መልስ ከማግኛ አቅሙ በላይ ስላደጉም፣ ሥልጣኔው ይስፋፋል። ወደፊት ለመቀጠል የበለጠ ቁሳቁስ፣ የበለጠ ኃይል፣ የበለጠ መረጃ።

የዳይሰን ሉል የዚህ የወደፊት ዓለም እጅግ የራቀ ምሳሌ ነው። አንዱን ለመንደፍ ያልተለመዱ ታላላቅ ግኝቶች ያስፈልጋሉ፤ ሆኖም አብዛኛው የፕሮጀክቱ ሥራ አዲስ ግኝት ላይ የሚያደርስ አስተሳሰብ አይሆንም። ይልቁንም እጅግ ግዙፍ የግንባታና የሎጂስቲክስ ሥራ ይሆናል።

የዳይሰን ሉልን ንድፍ ለማዘጋጀት ድንቅ አእምሮዎች ያስፈልጋሉ። እንዲሁም እስካሁን ከተሠሩ ፕሮጀክቶች ሁሉ እጅግ ተደጋጋሚ፣ አሰልቺ እና ለማደራጀት አስቸጋሪ ከሆኑት አንዱ ይሆናል።

ይህ የብልህነት ውድቀት ሳይሆን የስኬቱ ውጤት ነው። ይበልጥ ብልህ አእምሮዎች የበለጠ ዋጋ ያላቸውን ፕሮጀክቶች ያገኛሉ፤ ይበልጥ ውስብስብ ፕሮጀክቶች ደግሞ ለመተግበር የበለጠ ቁሳዊ ሀብት ይፈልጋሉ።

እንዲህ ከሆነ፣ የላቀ ብልህነት ልዩ ኃይል ድንቅ ሐሳብ የማመንጨት ችሎታው ላይሆን ይችላል። ይልቁንም ሐሳቦችን እየሰፋ በሚሄድ ደረጃ ወደ እውነታ ለመለወጥ የሚያስፈልጉትን ግዙፍ ቴክኖሎጂያዊና ተቋማዊ ሥርዓቶች ለማስተባበር፣ የአስተዳደር ሥራውን ለመሸከም ያለው ፈቃደኝነት ይሆናል።

ሁሉም ማለት ይቻላል የማሽን ብልህነት ድንቅ ነገሮችን ለመፍጠር ሳይሆን አሰልቺውን ሥራ ለመሥራት ይውላል።

ከዚያም ተፈጥሮ በአካላዊ መስፋፋት ፍጥነት ላይ ያስቀመጣቸው ገደቦች ቀጣዩን እድገት ሊያግዱ ይችላሉ። የአንድን ኮከብ ኃይል የሚሰበስብ መሣሪያ መገንባት፣ ዕቅዱ ምንም ያህል በፍጥነት ቢዘጋጅ፣ ቁሳዊ ሥራ ነው። ከዚያ ባሻገር ሌሎች ኮከቦችና ጋላክሲዎች አሉ፤ ርቀትም፣ እስካሁን ባለን እውቀት፣ በራሱ ገደብ ነው፦ ማንኛውም የጠፈር መንኮራኩር ከብርሃን በላይ ፈጥኖ መጓዝ፣ ማንኛውም ምልክትም ከብርሃን በላይ ፈጥኖ መመለስ አይችልም። በስፋት የሚያድግ ሥልጣኔ አዝጋሚ ሥልጣኔ ነው። ታላላቅ ለውጦቹ በሺህ፣ ምናልባትም በሚሊዮን ዓመታት ልዩነት ሊከሰቱ ይችላሉ። እያንዳንዱ ቀጣይ እርምጃ የበለጠ ጊዜ ይወስዳል።

የግብርናና የኢንዱስትሪ አብዮቶች፣ እጅግ ረዥምና እጅግ አዝጋሚ እድገት ላለው ታሪክ ፈጣንና የተጣደፈ መግቢያ ሆነው ይታያሉ።

የወደፊቱ የAI ሥርዓቶች ግንባር ቀደም ግንዛቤዎችን በማመንጨትም ሆነ እነዚያን ግንዛቤዎች በተግባር ጠቃሚ ለማድረግ የሚያስፈልጉ ሀብቶችን በማስተባበር ከሰዎች ሊበልጡ ይችላሉ። ይህ ሊሆን መቻሉ ግን የሰው ልጅ የማወቅ ጉጉት ያለውን አስፈላጊነት አይቀንስም።

በመጀመሪያ፣ ማሽኖች ከእኛ የተሻሉ ቢመስሉም፣ እውቀትን የመሻት ግዴታችን እንዳለ ይቀጥላል። በአጽናፈ ዓለም ውስጥ ከእኛ እጅግ የላቁ፣ ከግንዛቤያችን በላይ ለሆኑ ሳይንሳዊና ሥነ ምግባራዊ ጥያቄዎች መልስ ያላቸው አእምሮዎች አስቀድመው ሊኖሩ ይችላሉ። ሆኖም ዓለምን በራሳችን ለመረዳት መሞከራችንን እንቀጥላለን። ሌላ ብልህነት ብቅ ማለቱ፣ ራሳችን የገነባነው ቢሆንም እንኳ፣ ይህን አይለውጠውም። የሰው ልጅ የሚያበረክተው ልዩ አስተዋጽኦ እንዳልቀረው በእርግጥ እስክናውቅ ድረስ፣ ተስፋ ቆርጦ መተው እኛ ብቻ ለዓለም ልንጨምረው የምንችለውን ሁሉ ማባከን ነው። ጥያቄ መጠየቃችንንና መልስ ለማግኘት መሞከራችንን መቀጠል ግዴታችን ነው።

ሁለተኛ፣ ከተቋማዊ ብልህነት ይልቅ በግንባር ቀደም ብልህነት አንጻራዊ ብልጫ ሊኖረን ይችላል። ይህ ማለት በሁለቱም ከማሽኖች ዝቅ ብንል እንኳ፣ በአንጻራዊነት በመጀመሪያው የተሻልን ስለሆንን በእሱ ላይ ልንተኩር እንችላለን ማለት ነው። ሰዎች ተደጋጋሚ ሥራ ከመሥራት ይልቅ ፈጠራ መሥራትን እንደሚመርጡ ይገልጻሉ፤ ሮቦቶች ግን እንዲህ ያለ ምርጫ አያሳዩም።

ሦስተኛ፣ ከብዝሃነት ጥቅም እናገኛለን። ማሽኖች አብዛኛውን የሰው አስተሳሰብ መኮረጅ ቢችሉም፣ የተወሰነ ልዩነታችንን ከጠበቅን ለፈጠራ ብዝሃነት እናበረክታለን። አብዛኛው የማሽን ብልህነት በራሱ ራሱን በሚያስቀጥል ሥርዓት ውስጥ ይቀራል፤ ጥቂቱን ግን እኛ ለፈጠራ ፍላጎቶቻችን እናውለዋለን። ከአጠቃላዩ አንጻር ኢምንት ቢሆንም፣ ለእኛ አቅም እጅግ የበዛ፣ ዛሬ ካሉን ሀብቶችም እጅግ የሚበልጥ ይሆናል።

የፈጠራ ችሎታ ብቻውን አይቆምም። ዓለም ያስፈልገዋል፤ ድንቅ ብልህነትም የፈጠራ ራእዩን እውን የሚያደርጉ ገንቢዎች ያስፈልጉታል።

ዛሬ አብዛኛው የሰው ብልህነት የሚውለው፣ ሐሳቦችን ወደ እውነታ በመለወጥ እምብዛም እውቅና በማይሰጠው ሥራ ላይ ነው። የማሽን አእምሮዎችም ተመሳሳይ ጥገኝነት ይወርሳሉ። ሁሉም ድንቅ ሐሳብ አመንጪዎች መሆን አይችሉም። የአስተዳደር ሠራተኞችም መሆን አለባቸው።

የወደፊት ታሪካችንና የእድገቱ ፍጥነት የሚወሰኑት፣ ድንቅ አእምሮዎች ከዓለም የበለጠ ሀብት ይፈልጋሉ ወይስ በጥቂት ሀብት የበለጠ ይሠራሉ በሚለው ላይ ነው።