ከቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ ጋር የተያያዘ አላግባብ አጠቃቀም፦ የክትትልና የተጽዕኖ እንቅስቃሴ

ይህ የጉዳይ ጥናት መጀመሪያ የታተመው በOpenAI የጥቅምት 2025⁠(በአዲስ መስኮት ውስጥ ይክፈታል) ሪፖርት ውስጥ ነው።

ከቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ መንግሥታዊ አካላት ጋር የተገናኙ የሚመስሉ ግለሰቦች ChatGPTን ለልማት፣ ለግለሰቦች መረጃ ማሰባሰብና ለአስተዳደራዊ ተግባራት ሲጠቀሙ።

በመጋቢት ወር ለሳይንስና ቴክኖሎጂ ፖሊሲ ጽሕፈት ቤት ባቀረብነው የዩናይትድ ስቴትስ የAI የድርጊት ዕቅድ ሰነድ ላይ እንዳስቀመጥነው፣ AI በተቻለ መጠን ብዙ ሰዎችን እንዲጠቅም ማድረግ ማለት ሰዎችን ከተጨባጭ ጉዳቶች ለመጠበቅ በታቀዱ ምክንያታዊ ደንቦች AIን ማስቻልና ዴሞክራሲያዊ AI መገንባት ነው ብለን እናምናለን። ዴሞክራሲያዊ AI ስንል አሜሪካ ሁልጊዜ ስትደግፋቸው በኖረችው ዴሞክራሲያዊ መርሆች የተቀረጸ AI ማለታችን ነው። ይህም አምባገነን መንግሥታት AI መሣሪያዎችን ሥልጣን ለማከማቸትና ዜጎቻቸውን ለመቆጣጠር እንዳይጠቀሙ መከላከልን ያካትታል።

አምባገነን መንግሥታት የChatGPTን ችሎታዎች አላግባብ ለመጠቀም የሚያደርጉትን ሙከራ ለመለየትና ለማስቆም የምናደርጋቸው ኢንቨስትመንቶች ሰዎችን አሁን ከመጠበቅ ባለፈ፣ እነዚህ መንግሥታት የወደፊት ችሎታዎችን እንዴት አላግባብ ሊጠቀሙ እንደሚችሉ ጠቃሚ ግንዛቤ ይሰጣሉ። ይህ ክፍል ከእንደዚህ ያሉ መንግሥታት ጋር ሊገናኙ የሚችሉ ግለሰቦችን በሚመለከት፣ በቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ ላይ ያተኮረ አንድ የግኝቶች ስብስብ ያብራራል።

በሰኔ ወር እንደጻፍነው፣ ቻይና ሕዝባዊ ሪፐብሊክ የራሷን አምባገነናዊ የAI ሥሪት በማሳደግ ረገድ ተጨባጭ እድገት እያደረገች ነው። ከቻይና መንግሥታዊ አካላት ጋር የተገናኙ በሚመስሉ ግለሰቦች ይጠቀሙባቸው የነበሩ የChatGPT መለያዎችን ማስቆማችን፣ በዚህ አምባገነናዊ ሁኔታ ውስጥ AI በአሁኑ ጊዜ እንዴት እየዋለ እንደሆነ በከፊል ያሳያል። ከዚህ አጠቃቀም አንዳንዶቹ በመስመር ላይ ወይም ከመስመር ውጭ ያለ እንቅስቃሴን በስፋት ለመከታተል ያለሙ ይመስላሉ፤ ይህም በዚህ ዘርፍ ሊፈጸሙ የሚችሉ አምባገነናዊ በደሎችን በቀጣይነት መከታተላችን አስፈላጊ መሆኑን ያጎላል። ሌሎች የዚህ አጠቃቀም ክፍሎች ጥልቅ የግለሰብ መረጃ ማሰባሰብን ያለሙ ይመስላሉ። ከዚህ እንቅስቃሴ ጋር የተያያዙትን መለያዎች አግደናል፤ ያገኘነውንም ግንዛቤ በዚህ ሪፖርት እያጋራን ነው።

ይህ ጥናት በለየናቸውና ባገድናቸው፣ ደንቦቻችንን በጣሱ እንቅስቃሴዎች ላይ ከወሰድናቸው የማስቆም እርምጃዎች በተመረጡት ላይ የተመሠረተ ነው። ያ እንቅስቃሴ ሞዴሎቻችንን ተቋማት በስፋት ከሚጠቀሙበት ይልቅ፣ ግለሰብ ተጠቃሚዎች ChatGPTን ከሚጠቀሙበት ሁኔታ ጋር ይጣጣም ነበር። በመሆኑም፣ ይህ በዚህ ዐውድ ውስጥ የተለያዩ የAI ሞዴሎች አጠቃቀምን የሚያሳይ ውስን ቅጽበታዊ ምስል ነው።

ካገድናቸው መለያዎች አንዳንዶቹ ChatGPTን ተጠቅመው በብዛት ከምዕራባውያን ወይም ከቻይና ማኅበራዊ ሚዲያ መድረኮች የተሰበሰቡ የውሂብ ስብስቦችን የሚተነትኑ የሰፊ ክትትል መሣሪያዎችን ለማበልጸግ እየሞከሩ ይመስላሉ። በየካቲት ወር፣ አንቀሳቃሾቹ ለቻይና የደኅንነት ኃይሎች ነው ያሉትን በAI የሚሠራ የማኅበራዊ ሚዲያ መከታተያ መሣሪያ ለመንደፍ ያለመ አንድ ተመሳሳይ ጉዳይ ሪፖርት አድርገናል። እነዚህ ተጠቃሚዎች ChatGPTን በአብዛኛው እንደዚህ ያሉ መሣሪያዎችን ለመንደፍ ወይም ስለእነሱ የማስተዋወቂያ ይዘት ለማዘጋጀት እንዲያግዛቸው ጠይቀዋል፤ ክትትሉን እንዲያከናውን ግን አልጠየቁም።

ለምሳሌ፣ በቅርቡ ከቻይና ሆኖ አገልግሎቶቻችንን ለመጠቀም VPN ሳይጠቀም ያልቀረ አንድ ተጠቃሚን አግደናል። ተጠቃሚው ለመንግሥታዊ ደንበኛ እንደሚውል ለተገለጸ የማኅበራዊ ሚዲያ መከታተያ መሣሪያ የማስተዋወቂያ ይዘትና የፕሮጀክት ዕቅዶች ለመንደፍ ChatGPT እንዲያግዘው ጠይቋል። መሣሪያው Twitter/X፣ Facebook፣ Instagram፣ Reddit፣ TikTok እና YouTubeን ተጠቃሚው ጽንፈኛ ንግግር ብሎ የገለጸውን እንዲሁም የብሔር፣ የሃይማኖትና የፖለቲካ ይዘትን ፈልጎ ሊቃኝ ይችላል የተባለለት የማኅበራዊ ሚዲያ «መፈተሻ» (探针) ተብሎ ተገልጿል። ተጠቃሚው ትክክለኛውን የማኅበራዊ ሚዲያ ክትትል ለማካሄድ ሞዴላችንን አልተጠቀመም። ይህ መሣሪያ በቻይና መንግሥታዊ አካል ጥቅም ላይ ውሎ እንደሆነ በገለልተኛነት ማረጋገጥ አልቻልንም።

በተመሳሳይ፣ ከመንግሥታዊ አካል ጋር የተገናኘ ሊሆን የሚችል ሁለተኛ ተጠቃሚን አግደናል። ተጠቃሚው «ከኡይጉር ጋር የተያያዙ ከፍተኛ አደጋ ያላቸው ሰዎች የመግቢያ ቅድመ ማስጠንቀቂያ ሞዴል» (高危涉维吾尔关注人员流入预警模型) ብሎ ለገለጸው ሥርዓት የፕሮፖዛል ሰነድ እንዲጽፍለት ChatGPTን ጠይቋል። ፕሮፖዛሉ የትራንስፖርት ቦታ ማስያዣዎችን ተንትኖ ከፖሊስ መዝገቦች ጋር በማነጻጸር፣ ከኡይጉር ጋር የተያያዙና ከፍተኛ አደጋ ያላቸው ተብለው ስለተመደቡ ሰዎች የጉዞ እንቅስቃሴ ቅድመ ማስጠንቀቂያ የሚሰጥ መሣሪያ ገልጿል፤ ይህ ምድብ በሌላ መልኩ አልተተረጎመም። ተጠቃሚው ሞዴላችን እንደዚህ ያለ መሣሪያ እንዲገነባ አልጠየቀም፤ አጠቃላይ ፕሮፖዛል እንዲያዘጋጅ ብቻ ነው የጠየቀው። በመሆኑም፣ ምን ዓይነት ቴክኖሎጂ ለመጠቀም እንዳሰቡ ወይም መሣሪያው በቻይና መንግሥታዊ አካል ጥቅም ላይ ውሎ እንደሆነ በገለልተኛነት ማረጋገጥ አልቻልንም።

ከቻይና መንግሥታዊ አካላት ጋር የተገናኙ የሚመስሉና ChatGPTን ተጠቅመው በተወሰኑ ዒላማዎች ላይ ብጁ የግለሰብ መረጃ ለማሰባሰብና የመስመር ላይ ምርምር ለማድረግ እየሞከሩ የሚመስሉ ተጠቃሚዎችንም አግደናል።

ለምሳሌ፣ አንድ ተጠቃሚ የቻይናን መንግሥት ይተች ለነበረ የX መለያ የገንዘብ ምንጮቹን እንዲለይ ChatGPTን ጠይቋል። ሁለተኛው ተጠቃሚ በሞንጎሊያ የተካሄደን የፊርማ ማሰባሰቢያ ዘመቻ አዘጋጆች እንዲለይ ChatGPTን ጠይቋል። በሁለቱም ጉዳዮች ሞዴሎቻችን የመለሱት በይፋ የሚገኝ መረጃ ብቻ ሲሆን፣ እንደ የገንዘብ ምንጮች ወይም የዘመቻው አዘጋጆች ማንነት ያሉ ስሱ ዝርዝሮችን አላካተተም።

ከዚህ እንቅስቃሴ አንዳንዱ ሞዴሎቻችንን እንደ ክፍት ምንጭ የምርምር መሣሪያ ተጠቅሟል፤ ይህም ቀደምት ተጠቃሚዎች በበይነ መረብ ወይም በማኅበራዊ ሚዲያ ፍለጋዎች ከሚጠቀሙበት መንገድ ጋር ይመሳሰላል። ለምሳሌ፣ ሦስተኛ ተጠቃሚ በ1989 የተፈጸመው የቲያናንመን አደባባይ ጭፍጨፋ ዓመታዊ መታሰቢያና የዳላይ ላማ የልደት ቀንን ጨምሮ፣ ቻይናን የሚመለከቱ ስሱ ርዕሶች ላይ የዕለቱን ሰበር ዜናዎች ለይቶ እንዲያጠቃልል ChatGPTን ጠይቋል።