በChatGPT የአንቲባዮቲክ ግኝትን ማፋጠን
ዶ/ር ሴሳር ዴ ላ ፉዌንቴና ቡድናቸው የፀረ ተሕዋስያን መድኃኒት መቋቋምን ለመዋጋት አዳዲስ መሣሪያዎችን እየተጠቀሙ ነው።
“የምናውቀው ምን ያህል ጥቂት፣ የምናገኘው ደግሞ ምን ያህል ብዙ እንደሆነ ማሰብ አስደናቂ ነው። ወጣቶች የወደፊቱ ጊዜ የእነሱ እንደሆነ እንዲረዱ፣ ይህንን ለማስገንዘብ እሞክራለሁ። ስለ ዓለም የምንረዳው ነገር እጅግ ጥቂት ነው፤ ይህም አስደሳች ነው፣ ምክንያቱም ሳይንስ ሊረዳ የሚችለው እዚያ ነው።” —ዶ/ር ሴሳር ዴ ላ ፉዌንቴ
“እንደ ChatGPT ያሉ መሣሪያዎች ሳይንሳዊ ግኝትን እንድናፋጥን እየረዱን ነው። እንደ እኔ ላለ ሳይንቲስት በእውነት የሙከራ መድረክ ነው።”
እያደገ ያለ ችግር
ዘመናዊ ሕክምና ውጤታማ በሆኑ አንቲባዮቲኮች ላይ ይመረኮዛል፤ እነዚህም ከተለመዱ ሕመሞች፣ ከቀዶ ሕክምና፣ ከወሊድና ከሌሎችም እንድናገግም ይረዱናል። ሆኖም እያደገ ያለ ችግር አለ፤ አንቲባዮቲኮች የሚዋጉዋቸው ባክቴሪያዎች ጠንካሮች ናቸው፣ እነሱን ለመዋጋት አንቲባዮቲኮችን በተጠቀምን ቁጥርም መድኃኒት የሚቋቋሙ ዝርያዎች የበላይነት የሚይዙበት ዕድል ይጨምራል። ይህ የፀረ ተሕዋስያን መድኃኒት መቋቋም (AMR) ተብሎ ይታወቃል። በየዓመቱ ወደ 5 ሚሊዮን የሚጠጉ ሞቶች ከባክቴሪያዊ AMR ጋር የተያያዙ ሲሆን፣ ቁጥሩ እስከ 2050 በእጥፍ እንደሚጨምር ይጠበቃል።
AMRን ለመዋጋት አዳዲስ አንቲባዮቲኮች ወሳኝ ናቸው። ሆኖም ሳይንቲስቶች ወደ ተፈጥሮ በመሄድ ንቁ ሞለኪውሎችን ለማግኘት አፈርን፣ ዕፅዋትንና ሌሎች ኦርጋኒክ ቁሶችን የሚመረምሩበት ባህላዊ ዘዴ ብዙ ጊዜ የሚፈጅና በሙከራና ስህተት የተሞላ ነው። እንደ ChatGPT እና Codex ያሉ መሣሪያዎች ዶ/ር ሴሳር ዴ ላ ፉዌንቴና ቡድናቸው AMRን ለመዋጋት አዳዲስ ሞለኪውሎችን የሚለዩበትን አዲስና ፈጣን አካሄድ እንዲከተሉ እያስቻሏቸው ነው። “ሁሉንም ነገር በዲጂታል ፍጥነት እንሠራለን፣” ይላሉ።
“ብዙውን ጊዜ አንድ ስኒ ቡና እየጠጣሁ ሳለ፣ ቡድኔ ቀጣዩ አንቲባዮቲክ ሊሆኑ የሚችሉ እጅግ ብዙ አዳዲስ ሞለኪውሎችን ቀድሞውኑ አግኝቶ ይጠብቀኛል።”
“ላብራቶሪያችን ከፍተኛ ስጋት ያላቸውን ፕሮጀክቶች ይወስዳል፤ እንዲሠሩ ስናደርግ ግን ውጤቶቹ አስደናቂ ናቸው።”
—ማርሴሎ ዴር ቶሮሲያን ቶሬስ
“Codex ግሩም ረዳት አብራሪ ነው። አንድ ነገር ተግባራዊ ማድረግ ስፈልግ፣ Codex በሰከንድ ውስጥ ሊያዘጋጀው ይችላል። ጊዜ እንዳባክን ይረዳኛል፣ ሌሎች ነገሮችንም እንዳደርግ ያስችለኛል።”
—ኤሪክ ሃርትማን
“የሙከራ ሳይንቲስት እንደመሆኔ፣ አልጎሪዝም ማዘጋጀት ለእኔ ትልቅ እርምጃ ነው። Codexን ተጠቅሜ ስክሪፕት መጻፍና በእያንዳንዱ ሙከራ ውሂቤ በተመሳሳይ መንገድ በግራፍ መቅረቡን ማረጋገጥ እችላለሁ።”
—አንጄላ ቼዛሮ
ባዮሎጂን እንደ ኮድ መመልከት
የዴ ላ ፉዌንቴ ላብራቶሪ ካስመዘገባቸው ታላላቅ ግኝቶች አንዱ፣ ችግሩን እንደ መረጃ ችግር መመልከቱ ነው፤ የሕይወት መሠረት የሆነው DNA ኮድ ብቻ ነው። እንደ ChatGPT ያሉ መሣሪያዎች፣ ዓለማችንን የሚገልጹትን ውስብስብ ሥርዓቶች በፍጥነት ፈትሸው አዳዲስ የአንቲባዮቲክ እጩዎችን በዓመታት ፈንታ በሰዓታት ውስጥ የሚለዩ አልጎሪዝሞችን እንዲፈጥሩ ይረዷቸዋል።
“አሁን አዳዲስ የአንቲባዮቲክ ሞለኪውሎችን ከአምስት ወይም ስድስት ዓመታት ይልቅ በጥቂት ሰዓታት ውስጥ ማግኘት እንችላለን።”
“በCodex፣ ከዚህ በፊት ፕሮግራም አድርጎ የማያውቅና የኮምፒውተር ሳይንስን ቋንቋ የማይረዳ ሰው አሁን ይህን ማድረግ ይችላል።”
—ዶ/ር ሴሳር ዴ ላ ፉዌንቴ
አንጄላ ለሙከራ የሚውሉ ሞለኪውሎችን ለመፍጠር በዌት ላብ ውስጥ ትሠራለች።
ChatGPT የዴ ላ ፉዌንቴ ላብራቶሪ የሥራ ሂደት ወሳኝ አካል ሆኗል። “የላብራቶሪው የጋራ አእምሮ ሆኗል። ብዙ ሐሳቦቻችንን ስለምናካፍለው፣ የተለያዩ የቡድኑ አባላት ስለ ሳይንስ እንዴት እንደሚያስቡ ያውቃል፣” ይላሉ ዶ/ር ዴ ላ ፉዌንቴ። “አስተሳሰባችንን—ሐሳብ ማፍለቃችንን፣ ፈጠራችንንና እንደ ሰው የምናመጣቸውን ነገሮች—በትክክል ይይዛል።”
Codex ከባህላዊ ሳይንቲስቶች እስከ የስሌት ባዮሎጂስቶችና የማሽን መማር መሐንዲሶች ባሉት የቡድን አባላት መካከል የነበሩ መሰናክሎችን አስወግዷል። “ከአምስት ዓመት በፊት ከውሂብ ትንተና ውጭ ኮምፒውተር እንኳ የማይነኩ ሰዎች፣ አሁን የስሌት ባዮሎጂን መሥራት ችለዋል። በውሂባቸው ውስጥ ያሉ ንድፎችን ለመለየት አልጎሪዝሞችን መጻፍ ወይም ውጤቶቻቸውን ከዚህ በፊት በማይቻሉ መንገዶች በምስል ማቅረብ ይችላሉ።”
“ላብራቶሪያችን እጅግ ብዝሃነት ያለው ነው፤ ኬሚስቶች፣ ባዮሎጂስቶችና የኮምፒውተር ሳይንቲስቶች አሉን። በተለያዩ ዘርፎች የሚሠሩ በርካታ ተሰጥዖዎች አሉን።”
—ጂያኒንግ ባይ
የዴ ላ ፉዌንቴ ላብራቶሪ በስፋት የሚፈልጋቸው የሞለኪውል መዋቅሮች ምስላዊ መግለጫ።
“AI ከተለያዩ ዘርፎች የተገኘ እውቀትን በማገናኘት፣ የተሻሉ ጥያቄዎችን እንድንጠይቅና እጅግ ከባድ ችግሮችን ለመፍታት የተሻሉ ዘዴዎችን እንድናዘጋጅ ሊረዳን ይችላል።”
—ቲያናንግ ሌንግ
“ግዙፍ ችግሮችን ለመፍታት እየሞከርን ባንሆን ሥራዬን እየሠራሁ አይሆንም።”
የአንቲባዮቲኮች የወደፊት ዕጣ
የሰው ልጅ ፈጠራና የማሽን አስተውሎት ጥምረት፣ ለሕክምና አስደሳች የወደፊት መንገድ እየቀየሰ ነው። “ከሁለት ዓመት በፊት እንኳ፣ በAMR እና አዳዲስ ሞለኪውሎችን በመፍጠር በሰው ልጅ አቅም መካከል ያለውን ፉክክር መቋቋም ስለመቻላችን ተስፋ ቆርጬ ነበር፣” ይላሉ። “አሁን ግን በቅርቡ እንደ ChatGPT ባሉ መሣሪያዎች ያዘጋጀናቸው አንዳንድ ሥርዓቶች፣ ካሰብኩት በላይ ብዙ ተስፋ ሰጥተውኛል።” ለዶ/ር ዴ ላ ፉዌንቴ፣ የሚያደርጉት ሁሉ አንድ ግብ ለማሳካት ነው፤ ሥቃይን መቀነስና ሕይወትን ማዳን። “ዛሬ የምንሠራውን እንድንሠራ የሚያስችሉንን መሣሪያዎች ሕይወቴን ሙሉ ስጠብቅ ኖሬያለሁ።”
“ካገኘናቸው ሞለኪውሎች ብዙዎቹ በእርግጥም ዘመናዊ በሽታ አምጪ ተሕዋስያንን መግደል እንደሚችሉ አይተናል።”
—ዶ/ር ሴሳር ዴ ላ ፉዌንቴ
“በኮምፒውተር የፈጠሩትንና ሕይወት ማዳን የሚችል ሞለኪውል አስቡ። ሳይንቲስቶች የሚኖሩት፣ በዓለም ታሪክ ማንም ያላገኘውን ነገር ለሚያገኙባቸው እንደነዚህ ያሉ ቅጽበቶች ይመስለኛል።”